Brief regering : Stand van zaken wetsvoorstel publicatie camerabeelden door particulieren ter ondersteuning van de opsporing

Nr. 90 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 31 januari 2019

In de schriftelijke vragen over de begroting voor Justitie en Veiligheid 2019 werd
gevraagd wat de stand van zaken is van het wetsvoorstel publicatie door particulieren
van camerabeelden van diefstal of vernieling (begrotingsvraag 442) (Kamerstuk 35 000 VI, nr. 10). Ik heb daarop geantwoord dat uw Kamer over dit onderwerp zo spoedig mogelijk wordt
geïnformeerd. Met deze brief geef ik daaraan gevolg.

De aanleiding voor het wetsvoorstel bestond uit twee moties. Enerzijds betrof het
een motie van de leden Elissen/Van Toorenburg1, destijds gesteund door de fracties van PVV, CDA, VVD en SGP, waarin het kabinet
werd verzocht «om beleid te ontwikkelen zodat burgers zonder angst voor strafrechtelijke
vervolging en/of bestuurlijke beboeting beeldregistraties van overvallers en andere
verdachten van misdrijven op internet kunnen zetten of op andere manieren kunnen openbaren
mits daarbij aangifte wordt gedaan bij de politie en de beeldregistratie tevens wordt
aangeboden aan de politie». Anderzijds ging het om een motie van de leden Oskam/Van
Oosten2, die werd gesteund door de fracties van VVD, PvdA, SP, CDA, D66, CU en SGP. In laatstgenoemde
motie werd het kabinet verzocht «te onderzoeken hoe camerabeelden effectief kunnen
worden gebruikt bij de opsporing en vervolging, rekening houdend met het recht op
privacy van een verdachte».

In 2012 heeft de regering, mede naar aanleiding van de eerste motie, een conceptvoorstel
tot wijziging van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) voorgelegd aan de Afdeling
advisering van de Raad van State als onderdeel van een meeromvattende wijziging van
de Wbp. Het zeer kritische advies van de Afdeling advisering3 was reden om dit onderdeel uit het toenmalige wetsvoorstel te halen. Vervolgens heeft
het kabinet in 2015 een wetsvoorstel voor internetconsultatie aangeboden, dat met
de nodige waarborgen ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer een ruimer gebruik
van camerabeelden door particulieren ter ondersteuning van de opsporing mogelijk maakte.
Dit wetsvoorstel was fundamenteel gewijzigd ten opzichte van het wetsvoorstel uit
2012, met name door het bereik te beperken tot beelden van diefstal en vernieling.
Ook golden er diverse andere criteria: vereist was dat het feit duidelijk zichtbaar
is op de beelden, dat aangifte is gedaan, dat de beelden aan de politie zijn aangeboden,
dat de identiteit van de verdachte niet bekend is en dat andere personen dan de verdachte
niet herkenbaar in beeld worden gebracht.

In de consultatie is enerzijds steun ontvangen, omdat het wetsvoorstel de pakkans
kan vergroten. Anderzijds is fundamentele kritiek ontvangen. De kritiekpunten uit
de consultatieadviezen zijn met name dat de noodzaak onvoldoende is aangetoond, dat
de inbreuk op de privacy niet in verhouding staat tot het doel van het wetsvoorstel,
twijfels over de handhaafbaarheid en de aantasting van het primaat van de opsporing.

Onderzocht is of deze kritiekpunten konden worden ondervangen. Wat betreft de noodzaak
geldt dat het burgers en bedrijven nu al vrij staat om camerabeelden aan de politie
of het OM ter beschikking te stellen, die dan na een afweging kunnen besluiten om
de beelden te publiceren.4 De gedachte achter het wetsvoorstel was dat de mate waarin en de snelheid waarmee
burgers beelden zelf kunnen publiceren veel groter is dan de overheid kan bieden.
Maar dat kan niet zonder voorwaarden die noodzakelijk zijn met het oog op de zorgvuldigheid
en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Zo is, om vergissingen en twijfelgevallen
uit te sluiten, als voorwaarde opgenomen dat het strafbare feit duidelijk te zien
moet zijn. Keerzijde van deze voorwaarde is dat het wetsvoorstel uitsluitend betrekking
had op een beperkte, scherp afgebakende categorie camerabeelden. Vooral bij winkeldiefstal
bleek het een moeilijk te nemen horde, want het komt niet vaak voor dat beelden zo
duidelijk zijn dat een particulier in redelijkheid kan menen dat een diefstal of vernieling
zichtbaar is. Dit maakte het wetsvoorstel maar in een zeer beperkt aantal gevallen
toepasbaar. De toegevoegde waarde voor de opsporing is daardoor zo gering dat de noodzaak
van de voorgenomen wet onvoldoende overeind blijft. Beperking van de gestelde voorwaarden
zou geen optie zijn, omdat dan de bescherming van de persoonlijke levenssfeer te veel
op de tocht zou komen te staan.

Met die voorwaarden in het wetsvoorstel is getracht de zorgvuldigheid en de persoonlijke
levenssfeer zoveel mogelijk te waarborgen. Bovenop de zojuist al gememoreerde afname
van de toegevoegde waarde van het wetsvoorstel, is de keerzijde van de voorwaarden
dat het kader als geheel voor de gemiddelde burger lastig toe te passen is. Daardoor
zou het risico ontstaan dat de voorwaarden in onvoldoende mate kunnen worden nageleefd
en er een grote kans bestaan dat eenmaal gepubliceerde beelden voor eeuwig op het
internet blijven staan, mede door de verspreidingsgraad van (decentrale) publicatie
door particulieren. Het is niet goed mogelijk gebleken om de persoonlijke levenssfeer
op een andere wijze te waarborgen. De zorgvuldigheid waarmee publicaties kunnen plaatsvinden,
alsmede het draagvlak voor het wetsvoorstel, zijn uitgebreid onderwerp van onderzoek
geweest. Zo is bezien of een verplichting om een centrale publicatiesite haalbaar
en zinvol is. Hierover is gesproken met stakeholders, zoals het Nationaal Platform
Criminaliteitsbeheersing. Voordelen zouden zijn dat een professionele beheerder van
een centrale website een publicatie direct kan verwijderen wanneer die duidelijk onrechtmatig
is, en dat het makkelijker is om de beelden te verwijderen na de beoogde identificatie
van de verdachte. Als belangrijk nadeel is genoemd dat het verplicht publiceren op
een centrale website een extra drempel betekent, met name voor kleine ondernemers.
Het kader zou nog ingewikkelder worden en minder gebruiksvriendelijk. Ook is de effectiviteit
twijfelachtig, want ook beelden van een centrale website kunnen overgeheveld worden
naar andere plekken op het internet.

Wat betreft de handhaafbaarheid tot slot, geldt dat het toenmalige College bescherming
persoonsgegevens in zijn advies heeft opgemerkt dat de mogelijkheid van daadwerkelijk
toezicht niet reëel is, omdat het dan de facto zou moeten bepalen of de persoon die
op de beelden zichtbaar is, zich schuldig maakt aan diefstal of vernieling; het CBP
merkte op dat deze beoordeling niet aan het CBP dient te zijn.5

Gelet op voorgaande bezwaren zal ik geen vervolg geven aan het wetsvoorstel.

De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus