Amendement : Amendement van het lid Clemminck over het gelijk schakelen van de ondersteuning vanwege lichamelijke gesteldheid en andere redenen

Nr. 14
AMENDEMENT VAN HET LID CLEMMINCK-CROCI

Ontvangen 9 juni 2026

De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:

I

Na artikel I, onderdeel A, wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:

Aa

Artikel J 28 vervalt

II

Artikel I, onderdeel B, wordt als volgt gewijzigd:

1. In de aanhef wordt «J 28» vervangen door «J 27».

2. De artikelen J 28a en J 28b worden vernummerd tot J 28 en J 28a.

3. In het voorgestelde artikel J 28 (nieuw), eerste lid, wordt «om andere redenen dan
zijn lichamelijke gesteldheid» vervangen door «vanwege zijn lichamelijke gesteldheid
of om andere redenen».

Toelichting

Met dit amendement wordt geregeld dat bijstand in het stemhokje, ongeacht de reden
waarom de kiezer bijstand nodig heeft, uitsluitend wordt verleend door een lid van
het stembureau. Dat geldt dus ook voor kiezers die vanwege hun lichamelijke gesteldheid
ondersteuning nodig hebben. Daarmee wordt voor alle kiezers één gelijk regime ingevoerd.
De kiezer behoudt toegang tot noodzakelijke ondersteuning, maar deze ondersteuning
wordt in het stemhokje verleend door een daarvoor aangewezen, neutraal en getraind
stembureaulid.

De indiener onderkent dat artikel 29, onderdeel a, onder iii, van het VN-verdrag inzake
de rechten van personen met een handicap bepaalt dat personen met een handicap, waar
nodig en op hun verzoek, ondersteuning bij het uitbrengen van hun stem moeten kunnen
krijgen door een persoon van hun eigen keuze. Ook onderkent de indiener dat Nederland
bij de ratificatie een interpretatieve verklaring heeft afgelegd, waarin onder ondersteuning
in beginsel ondersteuning buiten het stemhokje wordt verstaan, behoudens ondersteuning
die vanwege een lichamelijke handicap nodig is. Het huidige artikel J 28 Kieswet sluit
daarbij aan. Dit amendement brengt daarin bewust een wijziging aan.

De indiener acht deze wijziging gerechtvaardigd, omdat zij de rechten van kiezers
met een handicap niet wegneemt, maar op een andere wijze waarborgt en op onderdelen
versterkt. Het recht op ondersteuning blijft bestaan. Ook blijft ruimte bestaan voor
de eigen keuze van de kiezer binnen de waarborg dat de ondersteuning in het stemhokje
wordt gegeven door een stembureaulid als neutrale ondersteuner. De kiezer kan, voor
zover praktisch mogelijk en met inachtneming van een ordelijk verloop van de stemming,
aangeven door welk beschikbaar stembureaulid hij of zij wil worden ondersteund. Gemeenten
en voorzitters kunnen de inrichting van het stembureau daarop afstemmen, bijvoorbeeld
door meerdere daarvoor geïnstrueerde stembureauleden beschikbaar te hebben. De eigen
keuze wordt daarmee niet willekeurig terzijde geschoven, maar ingevuld binnen een
kring van personen die voor deze taak zijn aangewezen, getraind en onder verantwoordelijkheid
van het stembureau handelen.

De reden voor deze keuze ligt in de bescherming van het stemgeheim, de vrije wilsuiting
van de kiezer en het beginsel van één kiezer, één stem. Artikel 29 van het VN-verdrag
handicap ziet niet alleen op toegankelijkheid en ondersteuning, maar ook op het waarborgen
van geheime stemming zonder intimidatie. De Nederlandse interpretatieve verklaring
is eveneens mede vanuit die waarborgen opgesteld. De indiener sluit daarbij aan. Wanneer
een kiezer in het stemhokje wordt bijgestaan door een meegebrachte of aangewezen derde,
is voor het stembureau moeilijker te controleren of de ondersteuning beperkt blijft
tot praktische hulp en of geen druk, sturing of beïnvloeding plaatsvindt. Bijstand
door een stembureaulid biedt hiervoor een sterkere institutionele waarborg.

De indiener is zich ervan bewust dat in de memorie van toelichting de optie om ook
kiezers met een lichamelijke beperking uitsluitend door een stembureaulid te laten
bijstaan, wordt aangeduid als een achteruitgang van hun rechtspositie. De indiener
deelt die waardering niet. Een rechtspositie wordt niet uitsluitend bepaald door de
vraag of een kiezer een willekeurige derde in het stemhokje kan meenemen, maar ook
door de vraag of de stem daadwerkelijk vrij, geheim, zonder druk en op gelijke voet
met andere kiezers kan worden uitgebracht. Juist op die punten biedt dit amendement
extra bescherming.

Daarnaast maakt dit amendement de regeling eenvoudiger en gelijker toepasbaar. Voor
kiezers, stembureaus en gemeenten geldt één duidelijke norm: bijstand in het stemhokje
wordt verleend door een lid van het stembureau. Dat voorkomt verschillende regimes
afhankelijk van de oorzaak van de ondersteuningsbehoefte en draagt bij aan een uniforme
uitvoering in het stemlokaal.

De indiener acht stembureauleden bovendien beter geëquipeerd om deze ondersteuning
te bieden. Zij worden specifiek geïnstrueerd en getraind voor hun taak in het stemlokaal.
Daarmee blijft de toegankelijkheid van het stemmen voor kiezers die hulp nodig hebben
behouden.

Ten slotte ziet de indiener hierin ook een praktische verbetering. De kiezer die ondersteuning
nodig heeft, kan in ieder stemlokaal en op elk moment rekenen op beschikbare bijstand
en is daardoor niet afhankelijk van het vooraf regelen van een eigen ondersteuner.

Clemminck-Croci