Amendement : Amendement van het lid Tijs van den Brink over de wijze waarop bij het ontvangen van bijstand de kiezer mededeling over de stemvoorkeur kan doen

Nr. 10
AMENDEMENT VAN HET LID TIJS VAN DEN BRINK

Ontvangen 8 juni 2026

De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:

I

In artikel I, onderdeel B, wordt het voorgestelde artikel J 28b als volgt gewijzigd:

1. Voor het eerste lid wordt een lid ingevoegd, luidende:

01. De kiezer maakt in het stemhokje aan het lid van het stembureau dat de bijstand verleent
mondeling, schriftelijk of door de stemvoorkeur op het stembiljet aan te wijzen duidelijk
hoe deze zijn stemrecht uit wenst te oefenen. Indien dit gebeurt door een schriftelijke
mededeling kan deze mededeling alleen gedaan worden door de stemvoorkeur in het stemhokje
op te schrijven op een door het lid van het stembureau ter beschikking gesteld blanco
papier.

2. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:

3. Na het uitbrengen van de stem maakt het lid van het stembureau dat de bijstand heeft
verleend de schriftelijke mededeling als bedoeld in lid 01 onbruikbaar en doet deze
in een daartoe bestemde enveloppe.

II

Na artikel I, onderdeel B, wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:

C

Aan artikel N 2, eerste lid, wordt, onder vervanging van de punt aan het slot van
onderdeel e door een puntkomma, een onderdeel toegevoegd, luidende:

f. de enveloppe met de onbruikbaar gemaakte schriftelijke mededelingen, bedoeld in artikel
J 28b, derde lid.

Toelichting

Dit amendement stelt nadere voorwaarden aan het te doorlopen proces van het verlenen
van bijstand in het stemhokje, teneinde het stemgeheim en de stemvrijheid beter te
kunnen waarborgen.

In het rapport «Stemmen met vertrouwen» van de Adviescommissie Inrichting verkiezingsproces1 uit 2007 zijn de waarborgen waaraan ons verkiezingsproces moet voldoen beschreven.
Deze waarborgen worden sindsdien gehanteerd in de wetgeving die betrekking heeft op
het verkiezingsproces. Een van de waarborgen is het stemgeheim dat als volgt wordt
gedefinieerd: «Het moet onmogelijk zijn om een verband te leggen tussen de identiteit
van de persoon die de stem uitbrengt en de inhoud van de uitgebrachte stem. Het proces
moet zodanig zijn ingericht, dat het onmogelijk is de kiezer te laten aantonen hoe
hij of zij gestemd heeft.»

Indiener is van mening dat in het wetsvoorstel nog onvoldoende aandacht is gegeven
aan het waarborgen van het stemgeheim. Hulp vragen aan het stembureau heeft tot gevolg
dat de kiezer zijn stemgeheim prijs moet geven. Naar oordeel van de indiener dient
het proces dan echter zo ingericht te worden dat de stemvrijheid van de kiezer niet
meer onder druk komt te staan dan in huidige stemproces.

In het wetsvoorstel wordt niet geregeld hoe een kiezer die gebruik maakt van de algemene
mogelijkheid tot bijstand in het stemhokje verwacht wordt zijn of haar stemintentie
tot uitdrukking te brengen. In de memorie van toelichting staat slechts dat het «Essentieel
is dat de kiezer ondubbelzinnig duidelijk kan maken hoe hij van zijn kiesrecht gebruik
wil maken. Dit doet de kiezer door de naam van de partij en de kandidaat duidelijk
tot uitdrukking te brengen, of door duidelijk te maken dat hij een blanco stem wil
uitbrengen. Bijvoorbeeld mondeling, door dit op te schrijven, in gebarentaal of door
de partij en de kandidaat aan te wijzen (zoals op het stembiljet, op een foto, in
een folder of in een krant).»

Onduidelijk is of het is toegestaan dat een kiezer een buiten het stembureau ingevulde
schriftelijke weergave van zijn stemvoorkeur kan geven aan het lid van het stembureau
dat de bijstand in het stemhokje verleent. Hierover mag volgens de indiener geen misverstand
bestaan. Als dit zou worden toegestaan, dan wordt de mogelijkheid gecreëerd om de
kiezer te dwingen om een schriftelijke weergave van zijn stemvoorkeur mee te nemen
naar het stembureau, waarbij het lid van het stembureau geen andere keuze heeft dan
te faciliteren dat de stem zo wordt uitgebracht. Doordat het wettelijk is toegestaan
om de stemming in een stembureau waar te nemen, kan gecontroleerd worden of de kiezer
die onder druk gezet wordt daadwerkelijk de vooraf ingevulde schriftelijke weergave
van de stemvoorkeur aan het lid van het stembureau overhandigt. Naar oordeel van de
indiener vormt dit een bedreiging voor de stemvrijheid van de kiezer.

Dit amendement regelt dat de kiezer die gebruik maakt van de mogelijkheid tot bijstand
in het stemhokje in het stemhokje mondeling tot uitdrukking moet brengen op welke
lijst en op welke kandidaat hij wil stemmen. De kiezer kan ook op schrift kenbaar
maken wat zijn keuze is of door op het stembiljet aan te wijzen op welke kandidaat
hij wil stemmen.

Voorts wordt met dit amendement vastgelegd dat de schriftelijke uiting van de stemvoorkeur
alleen kenbaar gemaakt kan worden op een blanco papier dat het lid van het stembureau
in het stemhokje aan de kiezer beschikbaar stelt. Hiermee wordt een extra waarborg
ingebouwd tegen stemdwang, doordat de kiezer aan wie bijstand verleend wordt in het
stemhokje alsnog kan afwijken van de vooraf ingevulde schriftelijke weergave van de
stemvoorkeur. Ook regelt het amendement dat het papier waarop de kiezer heeft geschreven
op welke lijst en kandidaat hij wil stemmen door het lid van het stembureau ingenomen
wordt. Daarmee wordt invulling gegeven aan dat deel van de stemvrijheid dat er op
ziet dat het onmogelijk is dat kiezer na het uitbrengen van zijn stem aan kan tonen
hoe hij gestemd heeft. Ook wordt geregeld dat het lid van het stembureau het papier
deponeert in een daarvoor bestemde enveloppe. De enveloppe wordt bij de sluiting van
de stemming door het stembureau verzegeld. Hiermee wordt aangesloten bij de procedure
die reeds geldt in het geval dat een kiezer het stembiljet teruggeeft aan het stembureau
als de kiezer zich heeft vergist, conform artikel J 27, tweede lid, van de Kieswet.

T. van den Brink