Amendement : Amendement van het lid Boomsma c.s. over een expliciete uitzonderingsgrond voor het onderzoeken van persoonlijke gegevensdragers van vreemdelingen

Nr. 33
AMENDEMENT VAN HET LID BOOMSMA C.S.

Ontvangen 23 maart 2026

De ondergetekenden stellen het volgende amendement voor:

Artikel I, onderdeel AS, wordt als volgt gewijzigd:

1. Voor «In het eerste lid» wordt de onderdeelsaanduiding «1.» geplaatst.

2. Er worden twee onderdelen toegevoegd, luidende:

2. Het tweede lid wordt als volgt gewijzigd:

a. In de eerste zin wordt na «zijn bagage» ingevoegd «en andere zaken van deze persoon».

b. Na de eerste zin wordt een zin ingevoegd, luidende: Deze bevoegdheid kan tevens worden
gebruikt om vast te stellen of de vreemdeling afkomstig is uit een veilig land van
herkomst en voor onderzoek indien er concrete aanwijzingen zijn dat er ten aanzien
van de vreemdeling sprake is van het gebruik van routes die gebruikt worden voor mensenhandel
of mensensmokkel of betrokkenheid hierbij, voor zover dat onderzoek noodzakelijk is
voor en in een redelijke verhouding staat tot het doel om vast te stellen of die aanwijzingen
kloppen.».

3. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:

4. Bij algemene maatregel van bestuur wordt bepaald hoe de ambtenaren bedoeld in het
tweede en derde lid waarborgen dat het onderzoek van gegevensdragers geen grotere
inbreuk maakt op het privéleven van de vreemdeling dan noodzakelijk is voor de in
die leden genoemde doelen. De ambtenaren motiveren schriftelijk op welke wijze deze
afweging heeft plaatsgevonden.

Toelichting

Dit amendement heeft twee doelen. Ten eerste wordt een expliciete en beperkte uitzonderingsgrond
gecreëerd om in individuele zaken gegevensdragers van vreemdelingen te kunnen onderzoeken
met het oog op het in kaart brengen en bestrijden van routes voor mensensmokkel en
mensenhandel, wanneer daar concrete aanwijzingen voor zijn. Ten tweede wordt de bestaande
bevoegdheid om gegevensdragers te onderzoeken beter benut voor een droge, feitelijke
verificatie van verklaringen over herkomst en doorreis, waaronder de vraag of de vreemdeling
afkomstig is uit een veilig land van herkomst.

De indieners achten het van groot belang dat de Nederlandse autoriteiten over een
heldere en juridisch houdbare basis beschikken om in concrete dossiers zicht te krijgen
op de gebruikte smokkelroutes en op de waarheid van verklaringen over reisroute en
herkomst. Die informatie is noodzakelijk om misbruik van de asielprocedure tegen te
gaan, mensensmokkelnetwerken te doorbreken en het beleid ten aanzien van veilige landen
en doorreislanden effectief te kunnen uitvoeren. Tegelijkertijd moet elke inbreuk
op de persoonlijke levenssfeer van de vreemdeling strikt doelgebonden, noodzakelijk
en proportioneel zijn.

De Afdeling heeft in haar uitspraak van 3 april 2024 geoordeeld dat artikel 59, achtste
lid, van de Vreemdelingenwet 2000 wel een begin van een grondslag biedt voor het zonder
toestemming onderzoeken van mobiele telefoons, maar dat deze grondslag onvoldoende
duidelijk en nauwkeurig is en onvoldoende bescherming biedt tegen willekeur. Zo schrijft
de huidige bepaling niet voor in welke omstandigheden en onder welke voorwaarden een
telefoon mag worden onderzocht, en ontbreekt een verplichting tot schriftelijke motivering,
waardoor rechterlijke toetsing wordt bemoeilijkt.

Met dit amendement wordt de bestaande bepaling langs drie lijnen verduidelijkt en
aangescherpt. Allereerst wordt expliciet gemaakt dat de bevoegdheid zich uitstrekt
tot de bagage en andere zaken van de vreemdeling, waaronder in de praktijk persoonsgegevens
dragende apparatuur zoals mobiele telefoons en laptops. Daarmee wordt aangesloten
bij de wetsgeschiedenis, waarin al is aangegeven dat mobiele telefoons onder het begrip
«zaken» vallen, maar wordt dit nu in de wettekst zelf vastgelegd.

Vervolgens wordt de doelbinding van de bevoegdheid concreet gemaakt. In het tweede
lid wordt uitdrukkelijk bepaald dat de bevoegdheid mede kan worden gebruikt om vast
te stellen of de vreemdeling afkomstig is uit een veilig land van herkomst en voor
onderzoek indien er concrete aanwijzingen zijn dat ten aanzien van de vreemdeling
sprake is van het gebruik van routes die worden benut voor mensenhandel of mensensmokkel,
dan wel van betrokkenheid daarbij, voor zover dat onderzoek noodzakelijk is en in
redelijke verhouding staat tot het doel om die aanwijzingen te verifiëren. Het gaat
daarmee om een uitzonderingsgrond, gericht op twee nauw omschreven doelen in individuele
zaken, en niet om een generieke of statistische gegevensverzameling.

Ten slotte wordt in een nieuw vierde lid vastgelegd dat het onderzoek aan gegevensdragers
geen grotere inbreuk mag maken op het privéleven van de vreemdeling dan noodzakelijk
voor de in de wet genoemde doelen, en dat ambtenaren schriftelijk motiveren op welke
wijze deze afweging in het concrete geval heeft plaatsgevonden. Bij algemene maatregel
van bestuur of ministeriële regeling worden nadere regels gesteld over de wijze waarop
ambtenaren deze proportionaliteits- en noodzakelijkheidstoets uitvoeren en welke procedurele
en organisatorische waarborgen daarbij gelden. Daarmee wordt uitvoering gegeven aan
de eisen van duidelijkheid, voorspelbaarheid, doelbinding en rechterlijke controleerbaarheid
zoals die door de Afdeling zijn geformuleerd.

De indieners zijn van oordeel dat met deze aanpassingen een heldere en begrensde wettelijke
grondslag ontstaat waarmee enerzijds effectiever kan worden opgetreden tegen mensensmokkel
en misbruik van de asielprocedure, en anderzijds de persoonlijke levenssfeer van de
vreemdeling beter wordt beschermd dan onder het huidige, door de Afdeling bekritiseerde
kader.

Boomsma Ceulemans Ellian D. van Dijk