Amendement : Amendement van het lid Vermeer over een raadplegend referendum over de herindeling

Nr. 7 AMENDEMENT VAN HET LID VERMEER

Ontvangen 12 maart 2026

De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:

Aan artikel 7 wordt toegevoegd «, doch niet eerder dan nadat een raadplegend referendum
is gehouden onder de kiesgerechtigden voor de gemeenteraad van de gemeenten Hilversum
en Wijdemeren volgens bij gemeentelijke verordening te stellen regels».

Toelichting

Inleiding

Dit amendement strekt ertoe artikel 7 van het wetsvoorstel te wijzigen. Met dit amendement
wordt geregeld dat het wetsvoorstel tot herindeling van de gemeenten Hilversum en
Wijdemeren alleen bij koninklijk besluit in werking kan treden indien onder de inwoners
van beide gemeenten een raadplegend referendum is gehouden over de voorgenomen fusie.
De inwerkingtreding blijft plaatsvinden bij koninklijk besluit, maar wordt niet eerder
gedaan dan dat er een referendum gehouden is, en de uitkomst van dit referendum wordt
meegenomen in het al dan niet slaan van het koninklijk besluit. De indiener beoogt
met dit amendement het gebrek aan participatie van inwoners in het herindelingsproces
te herstellen. Een gemeentelijke herindeling heeft directe gevolgen voor inwoners
en raakt de inrichting van de lokale democratie. Indiener acht het daarom noodzakelijk
dat de inwoners zich hierover rechtstreeks kunnen uitspreken.

Herstel van gebrekkige participatie van inwoners

Indiener constateert dat inwoners van Hilversum en Wijdemeren in het huidige proces
nooit rechtstreeks zijn gevraagd of zij instemmen met een fusie van beide gemeenten.
Hoewel bestuurlijke organen zich over de herindeling hebben uitgesproken, hebben inwoners
zelf geen formele mogelijkheid gehad om hun oordeel te geven over deze ingrijpende
bestuurlijke verandering. Gemeentelijke herindelingen raken direct aan de democratische
vertegenwoordiging van inwoners, aan de schaal waarop lokaal bestuur wordt georganiseerd
en aan de herkenbaarheid van het gemeentebestuur. Juist bij een besluit van deze omvang
is het volgens indiener essentieel dat inwoners actief worden betrokken en dat zij
de mogelijkheid krijgen hun mening kenbaar te maken. Door middel van een raadplegend
referendum wordt inwoners alsnog de mogelijkheid geboden zich uit te spreken over
de voorgenomen fusie. Daarmee wordt het gebrek aan directe participatie dat tot nu
toe in het proces heeft bestaan, alsnog hersteld.

Maatschappelijk draagvlak

Indiener heeft namelijk twijfels over het maatschappelijk draagvlak voor de voorgenomen
fusie. Uit de reacties die zijn ingediend tijdens de internetconsultatie blijkt dat
er onder inwoners en betrokkenen zorgen leven over de herindeling. In verschillende
reacties wordt gewezen op het ontbreken van draagvlak, op zorgen over de lokale identiteit
van de betrokken gemeenten en op mogelijke gevolgen voor de nabijheid van het gemeentebestuur.
Vooral inwoners van de gemeente Wijdemeren voelden zich onvoldoende gehoord en vrezen
voor het verdwijnen van het dorpse karakter van hun gemeente. Opgemerkt dient te worden
dat er ook positieve reacties zijn binnengekomen.

Deze diffuse signalen onderstrepen volgens indiener echter dat het van belang is dat
inwoners zelf een doorslaggevende stem krijgen in het proces. Een referendum kan duidelijkheid
geven over de vraag of de voorgenomen fusie daadwerkelijk wordt gedragen door de inwoners
van de betrokken gemeenten.

Bestuurlijk draagvlak

Ook het bestuurlijke draagvlak is volgens de indiener minder vanzelfsprekend dan soms
wordt verondersteld. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 hadden verschillende
politieke partijen in de betrokken gemeenten in hun verkiezingsprogramma’s geen expliciete
passages opgenomen over een fusie tussen Hilversum en Wijdemeren. Voor veel kiezers
was een gemeentelijke fusie daardoor geen expliciet onderwerp waarop zij hun stem
hebben kunnen baseren. Ook de gemeenteraad van Wijdemeren was bij lange na niet unaniem
voorstander van een mogelijke fusie. De partij die hier zich het felst over uitsprak,
behaalde bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 ruim 40% van de zetels! Wanneer
een dergelijke ingrijpende bestuurlijke verandering niet nadrukkelijk onderdeel is
geweest van de verkiezingsprogramma’s waarop kiezers hun keuze hebben gebaseerd, acht
indiener het des te belangrijker dat inwoners alsnog rechtstreeks hun mening kunnen
geven over de voorgenomen fusie.

Noodzaak van de herindeling

Daarnaast is volgens indiener de noodzaak van de fusie minder evident dan soms wordt
voorgesteld. In discussies over gemeentelijke herindeling wordt vaak gewezen op bestuurskracht,
uitvoeringscapaciteit en financiële positie van gemeenten. Tegelijkertijd bestaat
er in het openbaar bestuur steeds meer discussie over de vraag of verdere schaalvergroting
van gemeenten daadwerkelijk leidt tot beter bestuur en betere dienstverlening. Indiener
is van mening dat een herindeling alleen moet plaatsvinden wanneer daarvoor zowel
een duidelijke bestuurlijke noodzaak als voldoende maatschappelijk draagvlak bestaat.
Indien daarover twijfel bestaat, is het gerechtvaardigd om inwoners zelf een doorslaggevende
stem te geven.

Gevolgen van schaalvergroting voor de lokale democratie

Schaalvergroting van gemeenten kan ook nadelige gevolgen hebben voor de lokale democratie.
Naarmate gemeenten groter worden, kan de afstand tussen inwoners en het gemeentebestuur
toenemen. Inwoners kunnen zich minder vertegenwoordigd voelen en de herkenbaarheid
van het gemeentebestuur kan afnemen. Gemeenten vormen het bestuursniveau dat het dichtst
bij inwoners staat. Zo heeft Thorbecke dat bedoeld. Het is daarom van groot belang
dat inwoners zich betrokken blijven voelen bij hun lokale bestuur en dat zij hun vertegenwoordigers
goed kunnen aanspreken op lokale vraagstukken. Indiener acht het van belang dat deze
overwegingen nadrukkelijk worden meegewogen bij besluiten over gemeentelijke herindelingen.

Raadplegend referendum als democratisch instrument

Met dit amendement wordt voorgesteld dat inwoners van beide gemeenten via een raadplegend
referendum de mogelijkheid krijgen zich uit te spreken over de voorgenomen herindeling.
Op deze manier krijgen inwoners alsnog de gelegenheid hun oordeel te geven over de
fusie tussen Hilversum en Wijdemeren. Indiener is van mening dat het gebrek aan participatie
hiermee wordt hersteld. De uitkomst van het referendum is niet juridisch bindend,
maar heeft een zwaarwegend democratisch karakter. Indiener gaat ervan uit dat, indien
uit het referendum een duidelijk (afwijzend) signaal van de inwoners naar voren komt,
de Minister deze uitkomst serieus zal wegen bij het besluit over de verdere voortgang
van de herindeling en de inwerkingtreding van de wet bij koninklijk besluit. Op deze
wijze wordt geborgd dat inwoners alsnog hun stem kunnen laten horen over een zo ingrijpende
bestuurlijke verandering en dat hun oordeel een belangrijke rol kan spelen in de uiteindelijke
besluitvorming. De Grondwet staat op dit moment in de weg tot het houden van een bindend
referendum.

Dekking voor uitvoeringskosten

De indiener is van mening dat de uitvoeringskosten van het houden van een raadplegend
referendum voor rekening van het Rijk dienen te komen. De indiener roept de Minister
op de benodigde middelen hiervoor aan de gemeenten beschikbaar te stellen.

Vermeer