Uitgelicht : Demonstratierecht
De commissie voor Binnenlandse Zaken overlegt op donderdag 10 september van 14.30 tot 18.30 uur over het demonstratierecht. Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en minister David van Weel van Justitie en Veiligheid komen hiervoor naar de Tweede Kamer.
Volg live en kijk terug
Het commissiedebat is in de Troelstrazaal van de Tweede Kamer. Via Debat Direct kunt u live meekijken en later terugkijken.
Agenda
U kunt alle stukken doornemen die bij deze vergadering horen. Het woordelijk verslag is te lezen zodra dat klaar is.
Demonstreren is een grondrecht
De basisregels zijn in Nederland vastgelegd in de Grondwet. Daarin staan de belangrijkste rechten en plichten van burgers en overheid. Het recht om te demonstreren (‘het recht tot betoging’) staat in artikel 9 van de Grondwet. De wet die het demonstratierecht verder regelt, is de Wet openbare manifestaties (Wom). Daarin staan regels die ervoor moeten zorgen dat iedereen de vrijheid heeft om te demonstreren en dat de overheid demonstraties beschermt. In die wet is ook geregeld wanneer de overheid demonstraties mag beperken.
Meer demonstraties
Sinds de coronaperiode is het aantal demonstaties dat in Nederland plaatsvindt sterk gestegen. De meeste van die demonstaties verlopen zonder incidenten. Sinds enige tijd is er helaas ook sprake van meer geweld en vernieling bij sommige demonstraties en wordt er gedemonstreerd op plekken waar dat niet is toegestaan. Burgemeesters staan vaak voor de moeilijke afweging tussen het waarborgen van het recht op demonstratie én het handhaven van de openbare orde en veiligheid (en de inzet van politie die daarbij komt kijken). Mede daardoor is het zaak om het belangrijke recht op demonstreren te waarborgen en kijkt het kabinet naar eventuele verbeteringen in de wetgeving.
Reactie kabinet
Op 4 september 2026 verscheen de kabinetsreactie op twee onderzoeksrapporten over het demonstratierecht: ‘Het recht om te demonstreren in de democratische rechtsstaat’ van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC, oktober 2025) en ‘Sta voor protest!’ van de Nationale Ombudsman (mei 2026). De uitkomsten van vooral het WODC-rapport worden grotendeels gevolgd. Het kabinet wil het demonstratierecht blijven beschermen, maar tegelijkertijd ervoor zorgen dat politie en lokale overheden voldoende mogelijkheden hebben om op te treden wanneer demonstraties uit de hand lopen of wettelijke grenzen worden overschreden.
Verplaatsen
Het kabinet zal voorstellen doen om de Wom aan te passen ten aanzien van de inzet van noodbevoegdheden. Ook komt er een wijziging van de Gemeentewet, waarbij het mogelijk wordt om demonstranten en andere groepen van personen die geen gehoor geven aan een bevel van de burgemeester, gedwongen te verplaatsen. Het kabinet neemt nu geen verdere stappen als het gaat om het eerder aangekondigde wetsvoorstel voor een verbod op gezichtsbedekkende kleding tijdens demonstraties. De ministers gaan met de Tweede Kamerleden over dit onderwerp in gesprek.