Verkiezingen en kabinetsformatie

Nederland is een parlementaire democratie. Dat betekent dat het parlement, namens de bevolking, de regering controleert en samen met de regering wetten maakt. Het parlement wordt ook wel de volksvertegenwoordiging genoemd. Het Nederlandse parlement bestaat uit de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal. Minimaal één keer in de vier jaar zijn er verkiezingen voor de Tweede Kamer. Dan wordt de nieuwe volksvertegenwoordiging gekozen.

Na de Tweede Kamerverkiezingen onderhandelen de fractievoorzitters welke partijen in de komende vier jaar samen gaan regeren. Zij gaan samen de coalitie vormen. Als dat duidelijk is, selecteert de formateur kandidaten die minister of staatssecretaris kunnen worden in het nieuwe kabinet.

Kandidaat stellen

De verkiezingen van 17 maart 2021: met mondkapje in het stemhokje.

Als iemand de Nederlandse bevolking in de Tweede Kamer wil vertegenwoordigen, moet hij of zij zich kandidaat stellen. Die kandidaat kan zich dan eerst aansluiten bij een politieke partij of een nieuwe partij oprichten, maar dat hoeft niet. Zowel politieke groeperingen als personen kunnen meedoen met de verkiezingen door een kandidatenlijst in te leveren. Op deze lijst staan alle mensen die gekozen kunnen worden.

Campagne voeren

Voor de verkiezingen maken de partijen hun plannen bekend in verkiezingsprogramma’s. Politici gaan op pad om met burgers hierover te praten. Tijdens de verkiezingscampagne maken ze reclame voor hun politieke partij. Ze leggen uit wat de partij wil en hoe ze dat voor elkaar willen krijgen. Op televisie, op openbare bijeenkomsten en op scholen gaan politieke leiders en andere kandidaat-Kamerleden met elkaar in debat.

Stemmen

Bordje met tekst 'ingang stembureau' op het Binnenhof

Op de dag van de verkiezingen mogen alle kiesgerechtigden een stem uitbrengen. Kiesgerechtigden zijn alle mensen van achttien jaar of ouder met de Nederlandse nationaliteit. De kiezer laat door te stemmen weten welke politieke partij hij of zij in de Tweede Kamer en wellicht ook in de regering wil.

Verkiezingsuitslag

Als de stembureaus om 21.00 uur sluiten, worden de stemmen geteld. Het Centraal Stembureau in Den Haag verzamelt de uitslagen van de plaatselijke stembureaus, telt deze op en stelt de uitslag van de verkiezingen vast.

Nieuwe Kamerleden

De beëdiging van Joba van den Berg (CDA) als Kamerlid in 2021.

Een Kamerlid aanvaardt zijn benoeming met 'geloofsbrieven': een uittreksel uit het bevolkingsregister en opgave van eventuele ‘openbare betrekkingen’, zoals een baan of bestuursfunctie.

De formatie

Start van het debat over het eindverslag van informateur Mariëtte Hamer, 21 juni 2021

Na de verkiezingen voor de Tweede Kamer begint de formatie van een nieuw kabinet, een ingewikkeld en spannend proces.

Taken informateur

De informateur gaat na welke partijen met elkaar een nieuw kabinet kunnen en willen vormen en welke problemen daarbij overwonnen moeten worden.

Taken formateur

Mark Rutte ontving op donderdag 12 oktober 2017 de fractievoorzitters van D66, CDA en ChristenUnie. Rutte kreeg eerder op die dag de opdracht om een kabinet te vormen van deze drie partijen en zijn eigen partij, de VVD.

De formateur is de man of vrouw die waarschijnlijk minister-president wordt. Hij of zij rondt de formatiebesprekingen af.

Regeerakkoord

In het regeerakkoord staat wat de regering in de komende kabinetsperiode wil doen en bereiken. Dat noemen we het regeringsbeleid.

Nieuw kabinet

Het kabinet-Rutte IV met de Koning op het bordes van Paleis Noordeinde. Foto: RVD

Bij het aantreden van een nieuw kabinet benoemt en beëdigt de koning de ministers. Hiermee is de formatie ten einde.

Regeringsverklaring

De Tweede Kamer zit op woensdag 1 november 2017 klaar voor de regeringsverklaring van minister-president Rutte.

Het eerste wat het nieuwe kabinet doet, is een regeringsverklaring opstellen met daarin de hoofdlijnen van het regeerakkoord. De minister-president spreekt de regeringsverklaring uit in de Tweede Kamer.

Naar boven