100 jaar kiesrecht

Donderdag 27 september 2018 is de aftrap van een jaar activiteiten. Kamervoorzitter Khadija Arib opent dan in de Statenpassage de tentoonstelling ‘Ik vier mijn stem’ én onthult een borstbeeld van Suze Groeneweg, de eerste vrouw in de Kamer.

Precies 100 jaar na haar eerste werkdag in de Tweede Kamer, keert Suze dus terug. De opening begint om 13.00 uur. Kunstenaar Siemen Bolhuis heeft in opdracht van de Tweede Kamer een bronzen buste van Suze Groeneweg gemaakt. Het beeld krijgt een vaste plek in het Tweede Kamergebouw, voor de ingang van de Suze Groenewegzaal.

Bijzondere geschiedenis

De tentoonstelling 'Ik vier mijn stem' is het hele parlementaire jaar gratis te bezichtigen in de Statenpassage, de centrale hal van de Tweede Kamer. De expositie vertelt de bijzondere geschiedenis van het algemeen kiesrecht en laat zien dat het nog altijd in beweging is.

Website 'ik vier mijn stem'

Meer informatie over de geschiedenis van het algemeen kiesrecht vind je op de speciale website www.ikviermijnstem.nl. Daar staan ook alle activiteiten die tijdens het feestjaar georganiseerd worden.

Werkgroep

Het Presidium stemde op 7 februari 2018 in met het instellen van een gemengde werkgroep, dat is een werkgroep die deels uit Kamerleden en deels uit ambtenaren bestaat. De Tweede Kamerleden Marianne Thieme, Kirsten van den Hul, Judith Tielen en Arne Weverling nemen zitting in de werkgroep. Kamervoorzitter Khadija Arib gaat de werkgroep voorzitten.

Naast de organisatie van eigen activiteiten – denk aan een expositie, lezingen of nieuwe kunst in de Kamer – zal de werkgroep samenwerken met partners die ook aandacht besteden aan het honderdjarig bestaan van het algemeen kiesrecht. Op deze manier wordt een zo breed mogelijk publiek aangesproken.

100 jaar kiesrecht

De gemengde werkgroep (bestaande uit Kamerleden en ondersteuning) kwam maandag 26 maart 2018 voor het eerst bij elkaar. Van links naar rechts Eva Meijers (griffier), Margreeth Boer (Stafbureau Voorzitter en Presidium), Arne Weverling (VVD-Kamerlid), Marianne Thieme (PvdD-Kamerlid), Khadija Arib (Tweede Kamervoorzitter), Peter van Wensem (hoofd Stafdienst Communicatie), Judith Tielen (VVD-Kamerlid), Eddy Habben Jansen (directeur Pro Demos), Kirsten van den Hul (PvdA-Kamerlid), Simon Geleijnse (fractiesecretaris 50Plus) en Annemarijke de Vos (projectleider).

De volgende personen zitten wel in de werkgroep, maar staan niet op de foto: Monica den Boer (D66-Kamerlid), Mahir Alkaya (SP-Kamerlid), Eric Stokkink (Hoofd afdeling Democratie van ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en Simone Roos (Griffier Tweede Kamer).

Algemeen kiesrecht in stappen

Tot 1917 mochten alleen bemiddelde en goed opgeleide mannen stemmen. In 1917 kregen álle mannen vanaf 25 jaar kiesrecht. Het aantal stemgerechtigden nam hierdoor toe met 40 procent. Ook kregen in 1917 vrouwen het recht om zich verkiesbaar te stellen (het passieve kiesrecht). Deze grondwetsherziening van 1917 was een belangrijk moment in onze parlementaire geschiedenis. In 1919 volgde een nog grotere uitbreiding van het aantal kiezers: toen kregen vrouwen ook het recht om zelf te kiezen en steeg het aantal kiezers met 117 procent.

Nederland was er vroeg bij

Het Presidium ziet het honderdjarig jubileum in 2019 als een uitgelezen kans om de aandacht te vestigen op het thema algemeen kiesrecht. Daarbij kan de bijzondere positie van Nederland worden benadrukt. Als het gaat om vrouwenkiesrecht, was Nederland er relatief vroeg bij. Een paar landen gingen ons voor, zoals Nieuw-Zeeland, Finland en Rusland. Suze Groeneweg was in 1918 de eerste vrouw die in de Kamer kwam, toen nog gekozen door mannen. In 1919 werd een initiatiefwet aangenomen die het actief vrouwenkiesrecht regelde. In België werd het actief vrouwenkiesrecht pas in 1948 in de wet verankerd; in Zwitserland duurde het zelfs tot 1971.

Steeds jongere kiezers

Ook de leeftijd voor deelname aan verkiezingen is in de afgelopen eeuw gewijzigd. In 1919 lag de stemgerechtigde leeftijd op 25 jaar, in 1946 werd dat 23 jaar, in 1965 werd de leeftijd verder verlaagd naar 21 jaar en vanaf 1972 mogen jongeren vanaf 18 jaar naar de stembus. In de activiteiten die de Tweede Kamer zal ontplooien, zal aandacht zijn voor het feit dat het kiesrecht geen statisch gegeven is, maar altijd in ontwikkeling is (geweest).

3 juli 1918: eerste vrouw gekozen als Kamerlid

Suze Groenweg
Suze Groeneweg

Suze Groeneweg

Dinsdag 3 juli 2018 was het precies honderd jaar geleden dat Suzanna (Suze) Groeneweg gekozen werd tot Tweede Kamerlid. Ze stond op de lijst voor de Sociaal Democratische Arbeiderspartij (SDAP) en was de eerste vrouw die zitting nam in de Kamer.

Passief kiesrecht

Groeneweg was 43 jaar toen ze in de Tweede Kamer werd gekozen. Haar kiezers waren allemaal mannen; vrouwen hadden alleen nog maar passief kiesrecht. Ze mochten niet kiezen, maar wel gekozen worden. Het zou nog een jaar duren voordat, op 10 juli 2019, vrouwen actief kiesrecht kregen. Tot 1921 zou Suze Groeneweg de enige vrouw tussen 99 mannen blijven.

Onrust

De komst van Groeneweg veroorzaakte behoorlijk wat onrust in de Kamer. Veel mannelijke Kamerleden hadden moeite met een vrouw in de Kamer. Dat uitte zich in allerlei flauwe uitspraken. Over die flauwiteiten werd gedicht:

Kijk, nu zitten jullie knusjes
In de Kamer bij elkaar
‘k Hoor je al interpelleren
Suze, is de koffie klaar?
Kijk, nu wordt het pas gemoed’lijk.
Jullie zitten net als thuis.
Zij zit achter de verstelmand
Of ze stopt een sok van Duys
*.

*Duys was een (mannelijk) Kamerlid

Ook op praktisch vlak zorgde de komst van Suze Groeneweg voor veranderingen. Er moest bijvoorbeeld een damestoilet worden aangelegd. Zelfs de troonrede veranderde. Die opende niet langer met ‘Mijne Heeren’. Sinds 1918 opent de troonrede met ‘Leden der Staten-Generaal’.