Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van lid Kisteman over ‘Aantal banen bij de overheid fors gegroeid’

Antwoord van Staatssecretaris Van der Burg (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 13 mei 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026,
nr. 1759.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Aantal banen bij overheid fors gegroeid»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe reflecteert u op dit bericht?

Antwoord 2

Het beeld dat het aantal overheidsbanen de afgelopen periode is gegroeid, herken ik.
Bepaalde segmenten van de overheid groeien om de slagvaardigheid van de overheid als
geheel te vergroten. Dat hangt onder meer samen met extra taken en maatschappelijke
opgaven zoals de energietransitie, hersteloperaties en stikstofaanpak. De in het artikel
geschetste stijging is ook deels verklaarbaar door wat er van de overheid wordt gevraagd.
Zo is bijvoorbeeld de behoefte aan juridische expertise sterk toegenomen. Strenge
eisen rondom privacy leiden tot veel vraag naar juridisch personeel. Juridische expertise
is ook nodig om de toename in diverse bezwaar- en beroepsprocedures – en het maatwerk
dat dit vraagt – op te vangen.

Om als samenleving veiliger en weerbaarder te zijn is bijvoorbeeld gekozen voor verdere
groei van Defensie, maar ook voor versterking van politie en de veiligheidsketen,
voor beter toegeruste toezichthouders en inspecties en voor het vaker in vaste dienst
nemen van specialistische kennis, zoals IT-professionals, om de afhankelijkheid van
externe inhuur te verminderen. De politieke ambities en de keuzes die hieruit volgen,
zijn eveneens van invloed op de omvang van het ambtenarenapparaat.

Tegelijk geldt dat een groei van het aantal ambtenaren niet automatisch leidt tot
een beter functionerende overheid. Als complexiteit, stapeling van regels, juridische
drukte en overhead toenemen, groeit het ambtenarenapparaat mee zonder dat burgers
en ondernemers daar altijd betere dienstverlening of snellere uitvoering van merken.

Dat gezegd hebbende, constateer ik evenzeer dat de groei van het aantal medewerkers
in 2025 is afgevlakt, wat mede veroorzaakt wordt door de taakstelling die het vorige
kabinet in gang heeft gezet. Het komt er nu op aan om door te pakken en te zorgen
dat de overheid een fundamenteel efficiënter en effectiever wordt met veel minder
(complexe) wet- en regelgeving, minder overhead en een minder omvangrijk ambtenarenapparaat.
Daarom coördineer ik als Staatssecretaris van BZK de komende jaren de vernieuwing
van de Rijksdienst. Onderdeel van deze ambitie is het verder terugbrengen van de (kosten
voor) externe inhuur. Dit kan echter ook verambtelijking tot gevolg hebben, waardoor
cijfermatig het aantal fte kan stijgen.

Vraag 3

Bent u het er mee eens dat dit haaks staat op de ambities uit het coalitieakkoord
om tot een minder omvangrijk ambtenarenapparaat te komen? Zo ja, hoe kan het dat er
sprake is van een banengroei van achttien procent in plaats van dat er sprake is van
een daling, terwijl het kabinet-Schoof ook al een taakstelling op dit dossier had?

Antwoord 3

Zoals in het vorige antwoord opgenomen is de groei in 2025 tijdens het vorige kabinet
afgevlakt. De uitvoering van de taakstelling, die vanuit het vorige kabinet is gestart,
loopt door tot en met 2030. De effecten hiervan zullen de komende jaren zichtbaar
worden.

Vraag 4

Deelt u de mening dat door een groeiend ambtenarenapparaat de problemen in onder andere
de tekortsectoren, zoals het onderwijs en de zorg, niet worden opgelost? Zo ja, wat
gaat u hieraan doen?

Antwoord 4

De krapte op de arbeidsmarkt vraagt om keuzes. Personeel is schaars en moet dus zoveel
mogelijk terechtkomen op plekken waar het direct bijdraagt aan maatschappelijke opgaven,
zoals onderwijs, zorg, veiligheid en uitvoering. De inzet van het kabinet is dan ook
niet simpelweg gericht op krimp van de rijksdienst als doel op zichzelf. Het gaat
erom de rijksoverheid productiever te maken, complexiteit en overhead terug te dringen
en schaarse arbeid vrij te spelen voor sectoren waar de tekorten het grootst zijn.
Daarom zet het kabinet in op het beheersen van de groei van de rijksdienst, het verder
uniformeren van de bedrijfsvoering binnen het Rijk, het slimmer inzetten van digitalisering
en AI via gezamenlijke voorzieningen en een Nederlandse Digitale Dienst, het verminderen
van externe inhuur door specialistische kennis vaker duurzaam in huis te organiseren,
het doelmatiger laten werken van uitvoeringsorganisaties en het vereenvoudigen van
regels en procedures, zodat minder capaciteit opgaat aan bureaucratie en meer capaciteit
beschikbaar komt voor maatschappelijke prioriteiten

Vraag 5

Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over de uitwerking van de plannen uit het coalitieakkoord
om te komen tot een slagvaardige overheid?

Antwoord 5

Voor het zomerreces wordt de Kamer geïnformeerd over de actieagenda Slagvaardige Overheid
met hierin acties voor de korte en lange termijn.

Vraag 6

Wanneer worden de eerste concrete, positieve resultaten verwacht van de doelstellingen
uit het coalitieakkoord? Wordt uw ambitie nu nog groter gezien het apparaat met achttien
procent is gegroeid? Zo ja, wat is die ambitie?

Antwoord 6

Zoals ik ook in de Beleidsbrief van BZK aan u schreef, bouwt het kabinet aan een slanke
en slagvaardige overheid die focust op wat echt nodig is. Onze ambitie is en blijft
hier onverminderd op gericht. We stellen een helder doel: een overheid die eenvoudig
en betrouwbaar is, die slagvaardig en wendbaar opereert, die eerlijk is over wat kan
en verantwoordelijkheid neemt voor haar handelen, een overheid die geworteld is in
de samenleving en dichtbij mensen staat.

Een forse groei van het aantal ambtenaren leidt daarbij niet automatisch tot een beter
functionerende overheid. Integendeel: als complexiteit, stapeling van regels, juridische
drukte en overhead toenemen, groeit het apparaat mee zonder dat burgers en ondernemers
daar altijd betere dienstverlening of snellere uitvoering van merken. Juist daarom
houdt het kabinet vast aan de koers uit het coalitieakkoord: een efficiëntere en effectievere
overheid, met minder complexe regelgeving, minder overhead en een minder omvangrijk
ambtenarenapparaat.

Onze ambitie wordt daarmee niet abstracter, maar concreter en scherper. Wij willen
dat de eerste resultaten juist zichtbaar worden op punten waar de groei nu het meest
knelt: minder onnodige regels, eenvoudiger uitvoering, meer uniformiteit in de bedrijfsvoering,
minder afhankelijkheid van externe inhuur en een betere inzet van personeel op kerntaken
en maatschappelijke prioriteiten. Waar het nodig is om specialistische kennis intern
op te bouwen of de afhankelijkheid van externen te verminderen, kan dat tijdelijk
of plaatselijk tot verschuivingen binnen het apparaat leiden. De richting blijft echter
helder: kleiner waar dat kan, sterker waar dat moet en productiever over de volle
breedte. De in het artikel gesignaleerde groei verandert daar niets in.

Bij deze ambitie realiseert het kabinet zich dat er én op korte termijn zicht moet
en kan zijn op eerste resultaten, én dat het ook een lange adem vergt om gewenste
verbeteringen ook duurzaam in de overheidsorganisatie door te voeren. Een andere manier
van werken is niet van het ene op het andere moment breed in te voeren en leidt niet
onmiddellijk tot overheidsbrede resultaten. Het is een omvangrijke veranderopgave
waarbij aandacht nodig is voor cultuur, gedrag en de aanpak van onderliggende patronen.

Tegelijkertijd moet op de korte termijn al zichtbaar zijn dat die verandering wordt
ingezet. Voor het zomerreces wordt de eerste editie van de actieagenda opgeleverd,
waarin de koers wordt uitgezet voor de realisatie van een slagvaardige overheid. Het
kabinet zal daarbij direct sturen op eerste zichtbare verbeteringen op het gebied
van vereenvoudiging, organisatie en uitvoering.

Zie daarnaast ook het antwoord op vraag 3.