Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Krul over de uitzending van Pointer over tabaksspeciaalzaken

Antwoord van Minister Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 11 mei
2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 1574.

Vraag 1

Wat is uw reactie op de uitzending van Pointer, waaruit blijkt dat verhitte tabak
wordt aangeprezen als schoner alternatief voor sigaretten, dat het aantal tabaksspeciaalzaken
flink groeit en dat Philip Morris hier een belangrijk aandeel in heeft?1

Antwoord 1

Het is zorgelijk dat de tabaksindustrie steeds nieuwe tabaks- en nicotineproducten
aan de man probeert te brengen en die, tegen de regels in, te promoten als «gezonder»
alternatief voor normaal roken. Het kabinet snapt daarnaast ook de zorgen over de
groei van het aantal tabaksspeciaalzaken. Het is echter belangrijk ook op te merken
dat het verkooppuntenbeleid zijn vruchten afwerpt en heeft geleid tot een grote netto-daling
van het aantal verkooppunten. De verwachting is dat na het verbod op de verkoop in
supermarkten en horeca-inrichtingen per 1 juli 2024 het aantal verkooppunten de komende
jaren nog verder zal dalen. Eind 2023 waren er nog circa 10.000 tabaksverkooppunten
waaronder 6.400 supermarkten die deze producten nu niet meer mogen verkopen. Er zijn
verkooppunten (met name speciaalzaken) hiervoor teruggekomen maar veel minder dan
het aantal dat is verdwenen. Voorzien is dat per 2032 rookwaren alleen nog verkocht
zullen mogen worden in speciaalzaken. Het wetsvoorstel hiervoor is op 20 maart j.l.
ingediend.2

Vraag 2

Wat vindt u ervan dat uit de uitzending blijkt dat winkeliers verhitte tabak als «beter»,
«schoner» of «gezonder» alternatief voor sigaretten aanprijzen? Deelt u dat dit onacceptabel
is en klopt het dat dit in strijd is met de Tabaks- en rookwarenwet?

Antwoord 2

Dit is inderdaad onacceptabel en in algemene zin zijn dergelijke uitingen in strijd
met het reclameverbod in de Tabaks- en rookwarenwet. Het is aan de NVWA of de uitingen
die in de uitzending zijn gedaan een overtreding inhouden van het reclameverbod.

Vraag 3

Kunt u klip en klaar aangeven dat het gebruik van verhitte tabak, zoals bij de genoemde
IQOS-apparaten, helemaal niet gezonder, schoner of beter is dan sigaretten?

Antwoord 3

Verhitte tabaksproducten zijn net als gewone sigaretten schadelijk voor de gezondheid.
Dat blijkt ook uit recent onderzoek van het RIVM.3 Hoewel de langetermijneffecten nog niet volledig bekend zijn, blijkt uit dit onderzoek
dat verhitte tabaksproducten op korte termijn schadelijk zijn voor de gezondheid.
Daarmee zijn verhitte tabaksproducten geen veilig alternatief voor roken. Het gebruik
van deze producten moet dus, net zoals bij gewone sigaretten, ten zeerste worden afgeraden.

Vraag 4

Wordt er door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) gehandhaafd op dit
soort illegale gezondheidsclaims? Zo ja, hoe kan het dat dit op zo’n grote schaal
gebeurt?

Antwoord 4

Ja, de NVWA handhaaft de Tabaks- en rookwarenwet en treedt op tegen dit soort claims.
De NVWA heeft eerder een boete van vierhonderdvijftigduizend euro opgelegd voor een
vergelijkbare gezondheidsclaim over verhitte tabak die op schermen in een verkooppunt
getoond werden. De rechter heeft de NVWA gelijk gegeven maar er loopt nu een hoger
beroep. Als de NVWA ook in hoger beroep gelijk krijgt, kan met meer zekerheid worden
optreden tegen dergelijke claims. Verder werd in de uitzending getoond dat medewerkers
van de verkooppunten dit soort claims ook mondeling doen richting klanten. Dit bemoeilijkt
het toezicht omdat dergelijke uitingen door de inspecteurs moeten worden waargenomen.

Vraag 5

Wat vindt u van de rol van Philip Morris hierin, als winkelpersoneel wordt getraind
over de voordelen van verhitte tabak? Is dit toegestaan en zo nee, hoe wordt hierop
richting Philip Morris gehandhaafd?

Antwoord 5

Het kabinet ziet voor de volksgezondheid geen voordelen van verhitte tabak ten opzichte
van tabak die wordt gerookt. Verhitte tabak brengt de rookvrije generatie niet dichterbij
en het kabinet is dan ook niet blij met deze trainingen. Of de trainingen een overtreding
van het reclameverbod zijn, moet worden vastgesteld door de NVWA. Een overtreding
van het reclameverbod moet de NVWA bewijzen met feiten en omstandigheden. En dat is
in het geval van mondelinge commerciële mededelingen erg lastig. Niet alleen vanwege
de scheidslijn tussen informatie delen tussen producenten en verkoper (wat is toegestaan)
en verkoopbevordering (wat niet is toegestaan), maar ook omdat het gaat om mondelinge
mededelingen.

Vraag 6

Herkent u het beeld dat er sinds 2021 minimaal 250 tabaksspeciaalzaken zijn bijgekomen?
Welke cijfers heeft u over (de stijging van) het aantal tabaksspeciaalzaken en het
aantal verkooppunten in totaal?

Antwoord 6

Ja, dit zijn herkenbare cijfers. In 2022 is het verbod op tabaksautomaten4 in werking getreden, gevolgd door het verbod op online verkoop5 in 2023. Eind 2023 waren er nog circa 10.000 tabaksverkooppunten, waarvan 6.400 supermarkten.
Per 1 juli 2024 geldt het verbod op de verkoop van tabaksproducten en aanverwante
producten in supermarkten en horeca-inrichtingen.6 Daarmee is het 6.400 supermarkten niet meer toegestaan deze producten te verkopen.
Omdat supermarkten tot 1 juli 2024 meer dan de helft van de verkoop van tabak en vapes
voor hun rekening namen, werd voorzien dat nieuwe verkooppunten zouden worden geopend
om de vrijgevallen omzet op te vangen. In een door het toenmalige kabinet uitgezet
onderzoek uitgevoerd door SEO Economisch Onderzoek (hierna: SEO)7 werd ervan uitgegaan dat circa 800 nieuwe tabaksverkooppunten zouden openen. Het
aantal nieuw geopende verkooppunten na invoering van het supermarktverbod blijft hierbinnen.
Uit recent onderzoek van SEO8 volgt namelijk dat er relatief weinig nieuwe tabaksspeciaalzaken en gemakszaken bij
zijn gekomen sinds het supermarktverbod. SEO telde aan het einde van 2024 548 tabaksspeciaalzaken,
waarvan 120 nieuw geopend zijn na 1 januari 2024. Volgens SEO compenseren de nieuw
geopende zaken de daling in het aantal tabaksverkooppunten nauwelijks. Voorts volgt
uit de factsheet «Monitor nieuwe verkooppunten van rookwaren oktober-november 2024»
van de NVWA dat er in de periode van 1 januari 2021 tot en met 31 december 2024 netto
656 nieuwe verkooppunten van rookwaren zijn geopend, waarvan ruim 40% kan worden aangemerkt
als speciaalzaak. Deze cijfers wijken niet significant af van de door Pointer genoemde
cijfers. Pointer stelt dat het aantal speciaalzaken van 246 in 2021 is gestegen naar
494.

Vraag 7

Deelt u de mening dat deze stijging direct ingaat tegen de doelstelling van het rookbeleid
om het aantal verkooppunten terug te dringen?

Antwoord 7

Het kabinet deelt die mening niet. Om te voorkomen dat jongeren gaan roken en om ex-rokers
te beschermen heeft het toenmalige kabinet er in 2020 voor gekozen het aantal verkooppunten
te verminderen en de verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten te beperken
tot verkoopkanalen waar doorgaans geen kinderen en ex-rokers komen.9 Het kabinet zet dit beleid voort. Het verminderen van de (toen nog) brede beschikbaarheid
van rookwaren beschermt jongeren en ex-rokers tegen de verleiding om te gaan roken
en het doen van impulsaankopen van rokers. Er is gekozen voor een gefaseerde aanpak
waarbij tabaksproducten en aanverwante producten vanaf 1 januari 2032 alleen nog in
speciaalzaken verkocht mogen worden. Speciaalzaken richten zich op de volwassen roker
en verkopen vrijwel alleen tabaksproducten en aanverwante producten.

Het aantal nieuw geopende tabaksverkooppunten ligt vele malen lager dan het aantal
van 6.400 verkooppunten dat per 1 juli 2024 met het verbod op tabaksverkoop door supermarkten
verdwenen is. Daarbij was reeds voorzien dat andere verkooppunten (met name speciaalzaken)
een deel van het weggevallen aanbod zouden overnemen. Het aantal nieuw geopende verkooppunten
blijft binnen de marge van het aantal dat SEO op voorhand had verwacht (namelijk 800
nieuwe verkooppunten). Dat een groter deel van de verkoop plaatsvindt in speciaalzaken
draagt er bovendien aan bij dat ex-rokers, stoppers en kinderen minder vaak in aanraking
komen met tabaksproducten vergeleken met de situatie waarbij sigaretten nog verkocht
werden in de supermarkt.

Vraag 8

Deelt u de mening dat snelle invoering van de registratieplicht essentieel is, om
zicht te hebben op het aantal verkooppunten van tabak? Klopt het dat de vertraagde
invoering hiervan leidt tot minder zicht op het aantal verkooppunten?

Antwoord 8

Het effect van het supermarktverbod en de beperking van het verkopen tot uiteindelijk
alleen speciaalzaken kan nauwkeurig worden gemeten met de gegevens die met de aangekondigde
registratieplicht zullen worden verkregen.

Per 1 juli 2026 zal de registratieplicht gelden voor verkooppunten van tabaksproducten
en aanverwante producten.

Vraag 9

Wat vindt u ervan dat Philip Morris de stijging van het aantal tabaksspeciaalzaken
faciliteert, door inrichtingen en verbouwingen te financieren?

Antwoord 9

Het kabinet vindt dit een zorgelijke ontwikkeling. De NVWA heeft dergelijke praktijken
in onderzoek en het Trimbos-instituut is gevraagd inzicht te geven in het effect van
reclame in speciaalzaken op het rookgedrag van klanten.

Vraag 10

Bent u bereid onderzoek te doen naar de betrokkenheid van tabaksfabrikanten bij tabaksspeciaalzaken
en de Kamer hierover voor de zomer per brief te informeren?

Antwoord 10

Ja, de NVWA werkt nu aan een factsheet over deze ontwikkelingen in speciaalzaken.
Het kabinet verwacht u de reactie op deze factsheet en de bevindingen van het Trimbos-instituut
voor de zomer toe te sturen.

Vraag 11

Hoe gaat u ervoor zorgen dat het aantal tabaksspeciaalzaken niet meer, maar juist
minder wordt en dat ook het totaal aantal verkooppunten verder afneemt?

Antwoord 11

Het Nederlandse verkooppuntenbeleid maakt de eisen die aan tabaksverkoop gesteld worden
steeds strenger. In 2032 mogen alleen speciaalzaken rookwaren verkopen. Speciaalzaken
mogen dan naast rookwaren alleen nog loten en dagbladen verkopen. Uit onderzoek van
SEO10 blijkt dat met deze eisen alleen een beperkt aantal verkooppunten rendabel kan zijn.
Het aantal levensvatbare speciaalzaken in Nederland in 2032 wordt geschat op circa
1.500. Het aantal nieuw geopende verkooppunten na invoering van het supermarktverbod
blijft binnen de marge van het aantal dat SEO op voorhand had verwacht.

Vraag 12

Deelt u dat invoering van een vergunningstelsel voor de verkoop van rookwaren het
meest effectieve instrument is om het aantal verkooppunten terug te dringen? Zo ja,
bent u bereid de invoering hiervan voor te bereiden per 2032?

Antwoord 12

De verwachting is dat het aantal verkooppunten in 2032 zal zijn gedaald naar 1.500
wat een vermindering inhoudt van 85% ten opzichte van eind 2023. Het kabinet ziet
dan ook geen aanleiding voor verdergaande maatregelen. Wel blijft het kabinet uiteraard
de effecten evalueren en monitoren.