Verslag van een commissiedebat : Verslag van een commissiedebat, gehouden op 23 april 2026, over dieren in de veehouderij en NVWA
28 286 Dierenwelzijn
33 835
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
Nr. 1480
VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 9 juli 2026
De vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en de vaste
commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport hebben op 23 april 2026 overleg gevoerd
met de heer Erkens, Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,
over:
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 14 oktober
2024 inzake rapportage Werken aan dierenwelzijn in de veehouderij. Een sociaaleconomische
impactanalyse (Kamerstuk 28 286, nr. 1340);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 25 oktober
2024 inzake appreciatie risicobeoordeling van Bureau Risicobeoordeling & onderzoek
van de NVWA van de roodvlees- en grofwildketen (Kamerstuk 28 286, nr. 1353);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 18 december
2024 inzake aanpak van stalbranden (Kamerstuk 36 600 XIV, nr. 75);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 9 januari
2025 inzake reactie op de motie van de leden Tjeerd de Groot en Grinwis over koersen
op de omvang en de belangen van de Nederlandse melkveehouderij bij de inrichting van
de kalverhouderij (Kamerstuk 36 410 XIV, nr. 53) (Kamerstuk 28 625, nr. 372);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 7 februari
2025 inzake verzamelbrief dierenwelzijn in de veehouderij (Kamerstuk 28 286, nr. 1380);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 11 februari
2025 inzake roadmap Uitfaseren van het doden van eendagshaantjes van legrassen (Kamerstuk
28 286, nr. 1382);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 19 februari 2025 inzake verwijtbaarheid van de overtreder en het geven van een
strike conform het «three strikes out»-principe (Kamerstuk 28 286, nr. 1383);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 10 maart
2025 inzake reactie op verzoek commissie over de maatschappelijke kosten-batenanalyse
(MKBA) voor een dierwaardige veehouderij die op verzoek van Caring Farmers en de Dierenbescherming
is opgesteld (Kamerstuk 28 286, nr. 1385);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 3 april
2025 inzake aanpak van stalbranden (Kamerstuk 36 600 XIV, nr. 78);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 7 april 2025 inzake reactie op verzoek commissie over een afschrift van de reactie
op de brief van Varkens in Nood over transport zieke dieren (Kamerstuk 28 286, nr. 1389);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 22 april 2025 inzake managementreactie op en aanbieding van het onderzoek naar
de afwikkeling van uitspraken van het CBb in de administratie van de NVWA (Kamerstuk
33 835, nr. 249);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 25 april 2025 inzake uitvoering van de motie van het lid Ouwehand c.s. over afzien
van elke verhoging van de slachtsnelheid (Kamerstuk 33 835, nr. 242) (Kamerstuk 33 835, nr. 250
);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 13 mei
2025 inzake reactie op verzoek commissie over afschrift van brief aan Wakker Dier
over dode kalfjes op verzamelplaatsen (Kamerstuk 28 286, nr. 1390);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 26 mei 2025 inzake reactie op verzoek commissie over brief van VNO-NCW betreffende
«Commentaar VNO-NCW en MKB-Nederland ten behoeve van commissiedebat Nederlandse Voedsel-
en Warenautoriteit (NVWA) d.d. 11 februari 2025» (Kamerstuk 33 835, nr. 251);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 2 juni 2025 inzake jaarverslag 2024 Inlichtingen- en Opsporingsdienst (IOD) van
de NVWA (Kamerstuk 33 835, nr. 252);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 24 juni
2025 inzake toezegging gedaan tijdens het commissiedebat NVWA van 11 februari 2025,
over de invulling van open normen (Kamerstuk 28 286, nr. 1395);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 24 juni
2025 inzake dierwaardige veehouderij (Kamerstuk 28 286, nr. 1394);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 25 juni 2025 inzake antwoorden op vragen commissie over de uitvoering van de
motie van het lid Ouwehand c.s. over afzien van elke verhoging van de slachtsnelheid
(Kamerstuk 33 835, nr. 242) (Kamerstuk 33 835, nr. 250) (Kamerstuk 33 835, nr. 253);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 30 juni 2025 inzake ontwikkeling en versterking toezicht NVWA (Kamerstuk 33 835, nr. 254);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 3 juli 2025 inzake het Jaarbeeld 2024 van de NVWA (Kamerstuk 33 835, nr. 255);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 3 juli 2025 inzake besluit kraamkooien (Kamerstuk 28 286, nr. 1396);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 4 juli 2025 inzake beantwoording vragen van de V-100 over uitvoering van overheidsbeleid
en de NVWA (Kamerstuk 33 835, nr. 256);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 8 juli 2025 inzake voortgang opvolging aanbevelingen agentschapsdoorlichting
NVWA (Kamerstuk 33 835, nr. 257);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 2 oktober
2025 inzake reactie op verzoek commissie over een afschrift van het antwoord op de
brief van Wakker Dier met betrekking tot transport en slacht van hoogdrachtige melkkoeien
(Kamerstuk 28 286, nr. 1403);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 19 november
2025 inzake reactie op verzoek commissie over een afschrift van het antwoord op de
brief van de Dierenbescherming, Eyes on Animals en de Dierencoalitie met betrekking
tot veetransport bij hoge temperaturen (Kamerstuk 28 286, nr. 1406);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 18 december 2025 inzake retributietarieven Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA) 2026 (Kamerstuk 33 835, nr. 258);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 13 januari
2026 inzake reactie op verzoek commissie over de brief van stichting Dier&Recht, Stichting
Wakker Dier en de Dierencoalitie over het antibioticagebruik in de kalverhouderij
en de noodzaak van systeemverandering in deze sector (Kamerstuk 29 683, nr. 319);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 19 januari
2026 inzake voortgang aanpak stalbranden (Kamerstuk 36 800 XIV, nr. 13);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 9 februari
2026 inzake reactie op verzoek commissie over de brief van de Dierenbescherming over
het verbod op veeprikkers, verplicht slim cameratoezicht en verzamelplaatsen (Kamerstuk
28 286, nr. 1427);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 18 februari
2026 inzake reactie op de brief van de Dierencoalitie en de Dierenbescherming over
gevolgen van stikstofbeleid voor dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286, nr. 1428);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 19 februari 2026 inzake het jaarplan 2026 van de NVWA (Kamerstuk 33 835, nr. 259);
− de brief van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur d.d. 20 februari
2026 inzake verzamelbrief dierenwelzijn in de veehouderij (Kamerstuk 28 286, nr. 1429);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 11 maart 2025 inzake stand van zaken rondom het handhavingsverzoek betreffende
het gebruik van kraamkooien voor zeugen in de varkenshouderij (Kamerstuk 28 286, nr. 1386);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 17 maart 2026 inzake rapportage van de Raad van advies betreffende Buro van de
NVWA (Kamerstuk 33 835, nr. 260);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 16 april 2026 inzake naar een beter dierenwelzijn in de veehouderij (Kamerstuk
28 286, nr. 1433);
− de brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur
d.d. 16 april 2026 inzake stand van zaken van een aantal moties en toezeggingen met
betrekking tot de dieren in de veehouderij en reactie op het rapport Het kalf in een
dierwaardige veehouderij (Kamerstuk 28 286, nr. 1430).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en
Natuur, Steen
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Mohandis
De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, Jansma
Voorzitter: Steen
Griffier: De Keijzer
Aanwezig zijn elf leden der Kamer, te weten: Beckerman, Bromet, Ergin, Flach, Graus,
Den Hollander, Koorevaar, Ouwehand, Van der Plas, Podt en Steen,
en de heer Erkens, Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.
Aanvang 11.00 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen, dames en heren. Van harte welkom bij dit commissiedebat Dieren in de
veehouderij en NVWA. U hoort aan mijn stem: ik moet een beetje hard werken vandaag,
maar dat komt ongetwijfeld goed. Als u een beetje piëteit met mij heeft, dan heb ik
dat ook met u en dan gaan wij deze vijf uur over dieren en NVWA met elkaar redden.
Van harte welkom ook aan de mensen op de publieke tribune, de mensen die thuis en
online meekijken, de Staatssecretaris en zijn ondersteuning – het is fijn dat de onderliggende
stukken er zo snel waren, zodat we dit debat goed kunnen voeren vandaag – en natuurlijk
aan de leden van de commissie LVVN. Een bijzonder welkom aan de heer Flach, die zijn
verjaardag viert. Ik wil hem daarmee heel veel geluk wensen.
(Geroffel op bankjes)
De voorzitter:
We gaan er een mooie laatste ochtend en middag voor het reces van maken met elkaar,
met een spreektijd van vijf minuten per fractie. Ik stel voor vier interrupties te
doen. We hebben veel te bespreken met elkaar, dus we doen de vier interrupties in
tweeën. U kent de regel: alles onder de 30 seconden telt niet, alles langer telt dubbel;
let dus goed op. Meneer Ergin heeft net gevraagd of hij vroeg het woord mag, net als
de heer Flach, omdat zij allebei straks weer naar het debat over de Voorjaarsnota
moeten. Is dat ook voor de rest van de leden akkoord? Ja? Dat is heel fijn.
Dan gaan we gauw beginnen en geef ik als eerste het woord aan de heer Flach.
De heer Flach (SGP):
Dank, voorzitter, ook voor de warme inleidende woorden. Ik hoop dat u even rust heeft
voor uw stem.
Voorzitter. Omdat de spreektijd korter is dan de thematiek waard is, kom ik snel ter
zake. Het is goed dat de Staatssecretaris wil inzetten op meer risicogericht toezicht
vanuit de NVWA. Bedrijven die de zaken op orde hebben, bijvoorbeeld via private kwaliteitssystemen,
moeten ontzien worden en minder retributies aan de broek krijgen. Hoe gaat dit in
de praktijk handen en voeten krijgen? Hoe wordt voorkomen dat dit doorkruist wordt
door allerlei handhavingsverzoeken? De NVWA-tarieven zijn de afgelopen jaren fors
gestegen. Ik mis de opvolging van de PwC-aanbeveling om beter te sturen op doelmatigheid
en efficiëntie. Het is makkelijk om reisuren als werktijd te brengen, maar hoe wordt
gestuurd op zo min mogelijk reisuren? Waar blijven de meerjarige prestatieafspraken
en KPI’s voor efficiënt en doelmatig werken?
Mevrouw Podt (D66):
Het valt me op dat de heer Flach wel een stukje weglaat, want risicogericht werken
betekent enerzijds natuurlijk meer ruimte voor bedrijven die het goed doen, maar het
betekent ook stevig optreden tegen de beunhazen die er een puinhoop van maken. Is
de heer Flach dat met mij eens?
De heer Flach (SGP):
Jazeker. Dank ook voor de vraag, want dit kon ik niet meer kwijt in mijn spreektekst,
gezien de beperkte tijd. Dat is de keerzijde en dat snap ik heel goed, maar dat is
denk ik hoe een inspectie het efficiëntst werkt: dat de mensen die aangepakt moeten
worden, dat ook stevig worden – er mag ook best stevig gesanctioneerd worden; geen
enkele discussie daarover – maar dan zou je eigenlijk voor goedwillende mensen willen
zorgen dat ze zo veel mogelijk met hun bedrijf bezig kunnen zijn.
Dan wil ik het hebben over de import van voedsel. Even heel concreet – ik heb het
eerder ook al aangekaart – doorlooptijden en keuringskosten bij import van vers voedsel
zijn onnodig lang en hoog. Een ondernemersvriendelijk kabinet kan dit niet accepteren.
De Kamer heeft verzocht om ruimte te geven aan private laboratoria om de verplichte
residuanalyse te doen. Private labs kunnen dit veel goedkoper dan het aangewezen referentielab.
Ze mogen dit zelfs al doen voor Vlaamse importeurs, waarom dan niet in eigen land?
De voedselketen wordt zo onnodig op kosten gejaagd. Ik ben niet te spreken over de
uitvoering van deze motie. Er ligt al een paar maanden een conceptrapport van Berenschot
op tafel, maar er moet doorgepakt worden. Het kabinet moet voor de zomer daadwerkelijk
ruimte geven aan private laboratoria om zich te accrediteren. Daarbij moeten de Europese
voedselveiligheidseisen de referentie zijn. Het mag niet zo zijn dat allerlei nationale
koppen op deze Europese eisen op het bordje van bedrijven worden gelegd.
Een andere motie vroeg om kortere doorlooptijden bij import van verse voedselproducten
door controles van verschillende instanties te combineren. Zorg er bijvoorbeeld voor
dat het KCB door de NVWA gemachtigd wordt om monsters te nemen. Dat scheelt tijd en
kosten. Mijn indruk is dat er nauwelijks vooruitgang is geboekt en ik roep de Staatssecretaris
dan ook op om echt in actie te komen.
Ook bij slachterijen worden onnodige kosten doorberekend: KDS-medewerkers zijn ondergebracht
bij de NVWA en de kosten voor keuringsmedewerkers zijn in drie jaar tijd bijna verdubbeld.
Dat kan toch niet? Hoe gaat de Staatssecretaris deze kosten verlagen? Ondanks deze
prijsstijgingen wordt er minder flexibiliteit geleverd. Slachthuizen worden eerder
stilgelegd, omdat er geen NVWA-medewerkers beschikbaar zijn. Dat zorgt voor langere
wachttijden voor dieren. Er zijn concrete voorstellen gedaan voor meer capaciteit.
Hoe wordt dit, bijvoorbeeld de optie om toch al aanwezige NVWA-dierenartsen keuringswerkzaamheden
te laten doen, opgepakt?
De Kamer heeft gevraagd om een plan van aanpak voor de invulling van open normen.
Kamerbrieven geven weinig inzicht in de concrete vooruitgang. Bedrijven constateren
grote verschillen in interpretatie tussen inspecteurs. Dat kan niet de bedoeling zijn.
Kan de Staatssecretaris in een aparte brief aangeven over welke open normen in welke
sectoren discussie is en hoe dit wordt opgepakt? Een open norm is bijvoorbeeld de
transportwaardigheid van dieren. Sectoren zoals de melkveehouderij hebben gidsen voor
goede praktijken opgesteld. Worden deze bijvoorbeeld overgenomen? Verder mogen veehouders
en transporteurs niet de dupe worden van onduidelijkheid dan wel onwerkbare regels
voor het vervoeren van varkens met staartbijtschade.
Voorzitter. Dan kom ik bij de veetransporten. De Staatssecretaris wil die bij een
temperatuur van boven de 30 graden verbieden, maar er is een hitteprotocol. Geven
inspecties dan de aanleiding voor deze aanscherping? Het verbod zou grote gevolgen
hebben: veevervoer moet dan worden verplaatst naar de koele uren van de dag, maar
welke garanties kan de Staatssecretaris met de huidige cao geven voor voldoende NVWA-toezicht
in die koele, zelfs nachtelijke uren? Het een kan niet zonder het ander. Fabrikanten
hebben ook niet opeens tientallen nieuwe geconditioneerde veewagens beschikbaar.
Voorzitter. We moeten met elkaar de schouders zetten onder een meer dierwaardige veehouderij.
Volledige opvolging is wel prijzig: ten minste 5 miljard eenmalig en ruim een miljard
structureel. Ketenpartijen gaan niet meer betalen voor wat de overheid wettelijk regelt.
Subsidies kunnen ook niet meer, vanwege de staatssteunregels. De convenantpartners,
inclusief de Dierenbescherming, hebben daarom gezegd: de AMvB legt een ondergrens,
maar de grote stappen moeten via het convenant worden gemaakt en niet via de AMvB.
Is dat ook de lijn van de Staatssecretaris? Wordt bij de ontwerp-AMvB ook een impactanalyse
gedaan? Komt de AMvB pas naar de Kamer als er duidelijkheid is over een fiscale investeringsreserve,
investeringsregelingen en de bijdrage van ketenpartijen?
Dan ben ik denk ik door mijn tijd heen.
De voorzitter:
Dat was u al even, inderdaad. Geen punt. Ik kijk naar de heer Ergin.
De heer Ergin (DENK):
Voorzitter, dank u wel. Een aantal collega’s hebben al opgemerkt dat ik niet heel
vaak aanwezig ben bij deze commissiedebatten, althans die over dit onderwerp. Ik moet
heel eerlijk zeggen dat ik diep werd geraakt door de beelden van vier maanden terug;
opeens zag je camerabeelden van een zieke koe die 40 stroomstoten kreeg, met een heftruck
werd weggevoerd en werd geslagen en geschopt. Tuurlijk weet je dat er misstanden zijn
in de vleessector; dat lees je heel vaak. Maar dat was voor mij het moment om te zeggen:
hier moeten we echt werk van maken. Daarom ben ik vandaag hier.
Voorzitter. Ik wil het hebben over de stalbranden, over de diertransporten. Daarna
wil ik het ook hebben over de keurmerken en uiteindelijk toch ook over het onderwerp
onverdoofd ritueel slachten, dat natuurlijk wel een punt van discussie is, een die
we in dit huis vaak voeren.
Voorzitter. Wat ik niet begrijp bij de stalbranden is dat er al jarenlang onderzoeken
plaatsvinden. Al jarenlang wordt er gekeken en onderzocht hoe we die stalbranden kunnen
voorkomen. Dan vind ik het best wel bijzonder dat ik in de stukken teruglees dat er
geen verklaring is voor een derde van die stalbranden, voor hoe die stalbranden ontstaan.
Dat is toch niet uit te leggen, zou ik aan de Staatssecretaris willen vragen. Volgens
mij is er ook al heel lang nagedacht over de oplossingen voor dit probleem, namelijk
verplichte keuringen en striktere regels, maar mij beklijft het gevoel dat dit onderwerp
continu naar voren wordt geschoven: nog meer onderzoek, nog meer gepraat. Eigenlijk
zou ik aan de Staatssecretaris willen vragen wat hij concreet gaat doen om de stalbranden
in ieder geval zo veel mogelijk te voorkomen.
Dat zien we eigenlijk ook bij de diertransporten. Ook daar zijn er jarenlang onderzoeken.
Volgens mij was er zes jaar terug een doorbraak toen de Kamer vroeg om een maximumtemperatuur
in te stellen. Dat eindigde ergens in een hitteprotocol, hoorde ik net, maar toch
zien we dat het nog steeds plaatsvindt. In 2027 zijn we zes jaar verder en ook nu
zien we weer het bekende fenomeen van onderzoeken, kijken en in gesprek met de sector,
terwijl we eigenlijk al weten hoe we ook dit probleem kunnen aanpakken. Dus ook op
dit onderwerp zou ik aan de Staatssecretaris willen vragen: wat gaat hij nou doen?
Volgens mij las ik hier dat er nog een AMvB komt met regels die per 1 april 2027 ingaan.
Kan dat niet gewoon sneller, zou ik aan de Staatssecretaris willen vragen.
Voorzitter. Mijn derde punt gaat over keurmerken. Keurmerken zijn belangrijk: ze zorgen
ervoor dat mensen, de consumenten, weten wat ze kopen en dat ze vertrouwen kunnen
hebben in het product dat ze kopen. Bij biologische producten en bij keurmerken die
specifiek over dierenwelzijn gaan, is dat goed geregeld. Daarbij zie je duidelijke
regelgeving en duidelijke controle, maar bij de halalproducten en halalkeurmerken
zien we een hele wirwar aan regels. Voor veel moslims is halal eten geen detail. Het
is ook geen discussie die we moeten vernauwen tot de laatste tien, twintig seconden
van het leven van een dier. Ook dat kwam een aantal maanden terug in het nieuws, namelijk
dat halalkeurmerken stiekem worden gebruikt als een soort afzetmarkt voor keurmerken
die minder scoren op dierenwelzijn. Ik zou het volgende aan de Staatssecretaris willen
vragen. We zien dat de halalmarkt wereldwijd groeit: 3,1 biljoen dollar en ook in
Nederland zien we dat die groep steeds groter wordt. Het is geen nichemarkt meer;
het wordt serieuzer en serieuzer. Bij iedere supermarkt kom je een redelijk groot
halalschap tegen. Ik zou dus aan de Staatssecretaris willen vragen of hij bij de NVWA,
die over de erkenningen en registraties van keurmerken gaat, een manier ziet om het
halalkeurmerk in ieder geval niet te laten misbruiken door sommige bedrijven om minder-diervriendelijke
producten in de schappen te krijgen. Aan de andere kant – dat vind ik nog belangrijker
– moet het niet voor misleiding gaan zorgen bij de halalconsument.
Dan kom ik aan bij het onderwerp onbedwelmd ritueel slachten. Dat is natuurlijk een
hele ingewikkelde discussie, omdat het aan de ene kant gaat over dierenwelzijn – DENK
probeert altijd in de Kamer voorstellen voor dierenwelzijn te steunen; we hebben zelfs
in de vorige periode meegemaakt dat DENK daarin doorslaggevend is geweest en daar
staan we nog steeds achter – maar tegelijkertijd hebben we ook religieuze vrijheden
in dit land. We hebben te maken met bijvoorbeeld groepen moslims en joden, die enorm
veel waarde hechten aan het onverdoofd ritueel slachten. Ik zou graag aan de Staatssecretaris
willen vragen hoe het kabinet naar de evaluatie van het convenant over onbedwelmd
slachten kijkt en – dat is de laatste vraag – of er nog plannen zijn van de zijde
van het kabinet ten aanzien van dat convenant.
Dank u wel, voorzitter.
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Welkom aan de heer Ergin in de commissie. Woordvoerders die het dierenwelzijn hoog
in het vaandel hebben, kunnen we hier niet genoeg hebben. Ik wil het even hebben over
dat enorme dilemma – dat speelt ook in onze eigen achterban – van het belang dat je
af moet wegen tussen dierenwelzijn en godsdienstvrijheid. Dat zijn eigenlijk twee
grootheden die je niet kan wegstrepen tegen elkaar. Er is een convenant gekomen. Het
is goed dat de heer Ergin vraagt naar de evaluatie daarvan – daar ben ik zelf ook
wel nieuwsgierig naar – maar wat vindt de heer Ergin van de werking van dat convenant
tot nu toe?
De heer Ergin (DENK):
Ik vond het een mooie uitkomst in 2012 toen het wetsvoorstel in de Eerste Kamer werd
verworpen om onverdoofd slachten te verbieden. Toen kwam er een convenant. Ik denk
dat het goed is dat de toenmalige Staatssecretaris in gesprek is gegaan met in ieder
geval de moslimorganisaties om te kijken hoe dierwaardigheid en dierenwelzijn beter
geborgd kunnen worden. Er kwam in 2021 een evaluatie. Daarin staat duidelijk – ik
zal dat niet ontkennen – dat de uitvoering beter moet. Daarom ook mijn vraag aan de
Staatssecretaris. Ja, het is een dilemma, omdat het schuurt met twee belangrijke uitgangspunten,
maar dat betekent niet dat we de sector moeten blijven aanspreken op het verbeteren
van dierenwelzijn. Tegelijkertijd trekken wij bij godsdienstvrijheid wel een grens,
omdat we te maken hebben met honderdduizenden mensen in Nederland die religieus zijn
en die hun identiteit ontlenen aan bepaalde spijswetten. Ik vind dat dat ook mogelijk
moet blijven en daarom trekt DENK daar de grens. We kijken liever niet naar de laatste
20, 30 seconden waarin het leven van een dier daadwerkelijk wordt beëindigd. Maar
ver daarvoor hebben we nog een heel traject. Ik heb het over stalbranden en diertransporten.
Als DENK zoeken we de verbeterpunten in ieder geval in die hoek.
De voorzitter:
Dank aan de heer Ergin. Dan ga ik naar mevrouw Den Hollander.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Dank u, voorzitter. Met het amendement-De Groot/Van Campen is in 2024 de basis gelegd
voor een dierwaardige veehouderij in 2040. Als nieuwe woordvoerder in de Kamer kan
ik zeggen dat ik trots ben dat de VVD toen die stap heeft gezet, maar we zijn er nog
niet. Er is nog een lange weg te gaan voordat alle dieren in de veehouderij een life
worth living hebben. Dat betekent niet de ondergrens van wat aanvaardbaar is opzoeken,
maar serieus kijken naar wat een dier nodig heeft. Dieren hebben ruimte nodig, contact
met soortgenoten en de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te vertonen. In de ontwerp-AMvB
worden dergelijke zaken genoemd, maar vaak in vage termen of met open normen. Dit
geeft ruimte voor discussie en dat moeten we juist zien te voorkomen. Dat is niet
goed voor het dier, maar ook niet goed voor de boer.
De VVD is bijzonder kritisch op open normen. Mijn eerste vraag aan de Staatssecretaris
is dan ook of hij voornemens is om gebruik te maken van de stand van de wetenschap,
zoals eerder in een motie van het lid Van Campen is verzocht, om normen voor het voorzien
in de gedragsbehoeften van dieren concreet in te vullen. Ook het interne onderzoeksbureau
van de NVWA, Buro, heeft in 2024 geadviseerd dat de NVWA dierenwelzijnsnormen strenger
kan handhaven door open normen in te vullen aan de hand van wetenschappelijke inzichten.
Kan de Staatssecretaris de NVWA aansporen om deze adviezen uit het Buro-rapport op
te volgen en daarmee strenger te handhaven op dierenwelzijnsovertredingen?
Voorzitter. De VVD kent grote waarde toe aan het convenant Stappen naar een dierwaardige
veehouderij, waaraan ook sectorpartijen zich committeren. Juist de ruimte voor marktconcepten
is van belang. Zij creëren de trekkracht waarmee voorlopers hogere standaarden ontwikkelen
en zo de markt als geheel geleidelijk naar een hoger niveau tillen. Het is daarbij
nodig dat er gekeken wordt naar belemmerende wetgeving waar koplopers tegenaan lopen.
Wat gaat de Staatssecretaris doen om koplopers te helpen? Wat de VVD betreft komt
er een heldere AMvB waarin duidelijk staat wat er wettelijk gezien verwacht wordt,
maar met daarin ook ruimte voor maatwerk en verbeteringen in de toekomst. Maak duidelijk
waar we in 2040 naartoe gaan en welke concrete tussendoelen er zijn. Hiervoor staan
in de concept-AMvB diverse tussentijdse evaluaties gepland. Is de Staatssecretaris
voornemens om het afwegingskader voor dierwaardigheid, dat het Ministerie van LVVN
in 2022 liet opstellen, te gebruiken bij deze evaluaties?
Voorzitter. Uit het voorgaande is af te leiden dat de VVD ambitieus is op het onderwerp
«dierenwelzijn in de veehouderij». Dit betekent echter niet dat wij onze ogen en oren
sluiten voor de uitdagingen en knelpunten die dit met zich mee kan brengen voor de
sector. De Staatssecretaris gaat inzetten op het vergroten van een vrijwillige inzetbaarheid
van NVWA-medewerkers voor het nachtelijk toezicht in slachterijen in relatie tot verlaging
van de maximale temperatuur bij transport. Is de Staatssecretaris bereid om de druk
op NVWA op te voeren om dit daadwerkelijk mogelijk te maken? De VVD-fractie voorziet
onoverkomelijke problemen als hier geen oplossing voor komt. Zou het gebruik van cameratoezicht
met de inzet van kunstmatige intelligentie hier nog een toegevoegde rol in kunnen
hebben? Is de Staatssecretaris bereid om dit als randvoorwaarde op te nemen om het
nachtelijk slachten mogelijk te maken?
Ten aanzien van internationaal transport vragen we de Staatssecretaris wat er in de
praktijk gaat gebeuren als op een warme zomerdag een veewagen uit Duitsland bij de
grens moet blijven staan, omdat in Nederland boven de 30 graden geen transport kan
plaatsvinden. Kan de Staatssecretaris daar een reactie op geven?
De laatste vragen over transport gaan over andere diergroepen. Vallen paardenhouders
die met hun paard op wedstrijd gaan ook onder deze regeling? Betekent dit dat er in
Nederland geen wedstrijden in de paardenhouderij meer kunnen plaatsvinden als het
30 graden of warmer wordt? Geldt deze regeling bijvoorbeeld ook voor hobbydierhouders
die met hun dieren naar keuringen gaan?
Voorzitter. De VVD-fractie heeft ook nog enkele vragen over het toezicht van de NVWA.
Vanuit de sector zijn veel geluiden te horen over gebrek aan beschikbaarheid en flexibiliteit
bij deze overheidsdienst en ook over de tariefstelling. Kostenstijgingen staan in
toenemende mate los van ervaren dienstverlening. Wat de VVD betreft moet het NVWA-toezicht
zich vooral toespitsen op slecht nalevende bedrijven zonder duidelijke borgingssystemen,
en daar waar duidelijke risico’s zich voordoen.
De heer Graus (PVV):
Ik ben heel blij dat we weer een dierenarts in ons midden hebben. Ook al praat ze
niet al te veel over dierenleed en veterinaire zaken, toch wil ik een vraag stellen.
Er is onlangs een stiertje ontsnapt. Dat dier is op een erbarmelijke manier aan zijn
einde gekomen, op een walgelijke manier. Ik had graag uw mening als dierenarts en
ook als Kamerlid en woordvoerder dierenwelzijn daarover gehad.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik heb deze berichtgeving inderdaad ook gezien. Ik betreur ook enorm hoe dat gaat.
Volgens mij kan dat op een humanere manier.
De voorzitter:
De heer Graus heeft een vervolgvraag.
De heer Graus (PVV):
Dit soort dingen gebeuren. Ik zit al twintig jaar in de Kamer. Dit gebeurt elke keer
opnieuw, net als al die wantoestanden in slachthuizen en tijdens transporten. Er gebeurt
niks aan. Ik had gehoopt dat de VVD die vraag in ieder geval zou doorgeleiden naar
de Staatssecretaris, zodat dat volgende keer op een andere manier gebeurt. Vroeger,
in mijn jeugd, werden dieren op zo’n moment al verdoofd en verplaatst. Dat wordt steeds
hufteriger. Onze mentaliteit met dieren wordt niet beter. Ondanks wat wij, de Partij
voor de Dieren en de SP allemaal hebben gedaan, wordt de mentaliteit steeds hufteriger.
We laten steeds meer toe. Ik had gehoopt dat u, via de voorzitter, meer actie daarop
had gevraagd van de Staatssecretaris.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik dank de heer Graus voor het vertrouwen dat hij in mij heeft dat ik de Staatssecretaris
tot grotere hoogte kan brengen dan hij wellicht zelf zou kunnen door vragen te stellen,
maar ik kan ook niet ieder onderwerp aangrijpen om aan te sturen op een debat.
De voorzitter:
Ik ga eerst naar mevrouw Bromet en dan naar mevrouw Beckerman.
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Ik ben wel benieuwd wat eigenlijk de visie van de VVD is op de toekomst van de veehouderij
in Nederland. Gaat het dan om kwantiteit, zoals nu, of gaat het veel meer over kwaliteit
en daarmee ook over een voorbeeld zijn voor de rest van de wereld als het gaat om
dierenwelzijn?
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Dat is een hele mooie, brede vraag, die ook heel veel gelegenheid geeft om uit te
weiden. We zijn nu natuurlijk in spannende afwachting van de plannen van dit kabinet
met een toekomstvisie op de veehouderij. Ten eerste willen we die graag afwachten.
We zijn natuurlijk net zo nieuwsgierig daarnaar als mevrouw Bromet waarschijnlijk
is. Maar als u aan mij persoonlijk vraagt hoe ik het zie, dan is mijn antwoord dat
de kwaliteit van dierenwelzijn in de veehouderij heel erg belangrijk is. Volgens mij
heb ik dat net ook duidelijk aangegeven in het pleidooi. Tegelijkertijd vind ik het
ook heel erg belangrijk dat er een verdienvermogen blijft in de veehouderij, dat we
voldoende voedsel beschikbaar houden voor consumptie en dat er op allerlei manieren
prettig gewerkt kan worden. Ik zou dus graag zien dat de plannen die straks vanuit
het ministerie komen, op al deze aspecten ingaan.
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman. O, toch niet? Dan mevrouw Bromet.
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Ik vroeg niet waar het kabinet mee gaat komen, maar ik vroeg wat eigenlijk de visie
van de VVD is.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik heb de indruk dat ik net heb aangegeven hoe ik dat zie. Het is misschien goed om
aan te geven dat de VVD ook onderdeel uitmaakt van het kabinet en dat wij dus in de
basis heel positief staan tegenover de weg die nu ingeslagen wordt.
De voorzitter:
Dan ga ik nu wél naar mevrouw Beckerman. Eerst mevrouw Beckerman en dan mevrouw Van
der Plas.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik wilde een vraag stellen over precies het punt waar mevrouw Den Hollander was gebleven,
de NVWA. Het toezicht van de NVWA staat al jaren onder druk. Ze hebben ook problemen
met capaciteit. Dat komt natuurlijk ook door bezuinigingen uit het verleden. Hoe ziet
de VVD dat? Moeten we niet zorgen voor langjarige, stabiele en goede financiering?
Mevrouw Den Hollander (VVD):
De VVD is een enorm voorstander van innovaties, ook van innovaties in toezicht. Wij
hebben ook enorm veel vertrouwen in de mogelijkheden die cameratoezicht biedt, vooral
als je dat gaat combineren met AI-technieken, waardoor je heel erg veel menselijke
capaciteit kunt vervangen door computercapaciteit en capaciteit alleen nog kunt inzetten
daar waar het nodig is. Daarmee ga je de efficiency en de doelmatigheid volgens mij
enorm verhogen. We denken dat je daarmee juist kosten kunt besparen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dat zeggen we natuurlijk ook al jaren: innovatie en efficiency. Tegelijkertijd worden
we elke keer opgeschrikt door allerlei berichten dat het misgaat, of het nou gaat,
zoals vandaag, over kalfjes die nog steeds urenlang zonder drinken op transport zijn
vanuit Ierland of over misstanden in slachthuizen. Moeten we niet ook zorgen dat de
capaciteit echt op orde is, zodat we niet continu dit soort incidenten hebben?
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik denk dat op slachterijen enorm veel weggevangen kan worden met cameratoezicht.
We zijn ook heel blij dat deze nieuwe Staatssecretaris hier heel voortvarend mee aan
de slag gaat. Ik had geen tijd meer om hierop in te gaan, dus dat is nu een mooie
gelegenheid. Ik ben ook echt een groot voorstander van cameratoezicht op verzamelplaatsen.
Daar wordt niet door alle partijen zo over gedacht, maar ik denk altijd: als je niks
te verbergen hebt, ben je ook niet bang voor cameratoezicht. Wat mij betreft is het
dus een hele mooie stap om dat breed te gaan inzetten om daarmee heel veel dierenleed
te kunnen voorkomen. U heeft het over lange transporten. Daar moet volgens mij heldere
regelgeving voor zijn. Je kunt sowieso op plekken waar dieren uitgeladen worden, zien
hoe hun toestand is. Maar er moet natuurlijk gewoon gehandhaafd worden waar nodig.
De voorzitter:
Ik zie dat u nog een vraag wilt stellen, mevrouw Beckerman, maar u was al bij uw tweede.
We doen vier interrupties in tweeën. Mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Is de VVD bereid om de verlaging van de transporttemperatuur uit te stellen zolang
het niet geregeld is met de NVWA?
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Daar is de VVD niet toe bereid. Volgens mij heeft de Staatssecretaris heel duidelijk
afgekondigd dat men nog een jaar heeft om het een en ander op orde te krijgen. We
zetten, zoals ik net heb aangegeven, in op voldoende beschikbaar NVWA-toezicht. De
uitzondering die de Staatssecretaris voorstelt, namelijk om de gekoelde transporten
– dat zijn vrachtwagens die ventilatie en airco hebben – wel toe te laten, steunen
wij van harte. We hopen dat de sector de kans aangrijpt om daar stappen in te zetten.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Kan mevrouw Den Hollander mij vertellen welk weer we op 13 augustus 2026 krijgen,
welke temperatuur we dan hebben? Zo ja, dan mag ze meedoen aan de wereldkampioenschappen
weersvoorspelling. Dan krijgt zij een gouden medaille. Van boeren wordt namelijk wel
verwacht dat zij maanden van tevoren al weten welk weer het in de zomer wordt. Dan
moeten ze er maar voor zorgen dat ze minder biggen opleggen, die een paar maanden
later naar de slacht gaan.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
De VVD zoekt het veel meer in de mogelijkheden die er al zijn en in het creëren van
nieuwe mogelijkheden. Dan denk ik aan nachtelijk slachten. Dat is de reden waarom
ik daar net in mijn inbreng aandacht voor heb gevraagd. Daar is de inzet van de NVWA
voor nodig. Denk ook aan de mogelijkheden die cameratoezicht daarbij biedt. Wij vragen
de sector dus helemaal niet om het allemaal anders te doen. Wij vragen de sector en
de hele keten juist om het op te lossen, van de geboorte tot aan de slacht. Daar heeft
men nog een jaar de tijd voor. We dagen de sector uit om daarmee aan de slag te gaan.
En ik heb geen ambitie voor een gouden medaille.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog, mevrouw Den Hollander.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik hoop dat het mooi weer is op 13 augustus. Ik hoop ook dat het niet warmer dan 30
graden is. Daar hou ik zelf namelijk ook niet van, en dan kan het transport gewoon
doorgaan.
Ik ga door met mijn betoog. Ik was gebleven bij toezicht door de NVWA op plekken waar
duidelijke risico’s zich voordoen. Een voorbeeld dat ik daarbij wil aanhalen, is de
meldplicht met betrekking tot onveilige levensmiddelen. De zeer strikte regelgeving
om binnen vier uur een melding te doen, levert veel stress op bij bedrijven die moeten
melden. Daarbij komt dat het meldformulier zeer gebruiksonvriendelijk is. Het rapport
van Bureau Bartels noemt concrete verbeterpunten, maar die zijn in de praktijk nog
niet ingevoerd. De hoeveelheid gegevens die aangeleverd moeten worden, is alleen maar
toegenomen. Het PwC-rapport heeft eerder ook al geconstateerd dat doelmatigheid van
de NVWA achterblijft en door middel van KPI’s moet verbeteren. Is de Staatssecretaris
bereid om zich ervoor in te zetten om direct na de zomer met het bedrijfsleven te
komen met drie tot vijf KPI’s om zo gericht te werken aan een betere en voorspelbare
dienstverlening en het verhogen van doelmatigheid en efficiëntie van de interne organisatie
van de NVWA?
Voorzitter. Tot slot wil ik aandacht vragen voor de uitdagingen rondom ongediertebestrijding
in onder andere horecabedrijven. Er zijn bijna geen middelen meer beschikbaar, wat
het ingewikkeld maakt om ongedierte te bestrijden. Heeft de Staatssecretaris plannen
om hier verandering in te brengen, om horecabedrijven en andere ondernemers de helpende
hand te bieden?
Ik heb helaas geen tijd meer om uitgebreid in te gaan op stalbranden en al het leed
dat hiermee samengaat voor dieren en boeren, maar ik hoop wel dat de Staatssecretaris
voortvarend aan de slag gaat met het vergroten van de overlevingskans van dieren door
maatregelen te nemen die zich richten op het voorkomen van brand of branduitbreiding.
De voorzitter:
U heeft een goede ademsteun! O, u heeft nog een interruptie van mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik wil nog even terugkomen op de gekoelde transporten, waarover mevrouw Den Hollander
zegt: daar hebben ze nog een jaar de tijd voor. Maar alleen al in de pluimveesector
zijn 160 opleggers nodig. De fabrikant heeft anderhalf jaar tijd nodig om tien opleggers
te kunnen opleveren. Hoe kunnen boeren hier volgens mevrouw Den Hollander makkelijk
aan voldoen?
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik heb niet gezegd dat het per se een makkelijke opgave is; ik heb gezegd dat het
een uitdaging is. Ik denk dat mevrouw Van der Plas ook niet anders kan dan met mij
delen dat dit er wel al jarenlang aan zit te komen. Er wordt hier in de Kamer al heel
lang gesproken over het verlagen van transport. Ik hoop ook dat onze Staatssecretaris
zich in Europa heel hard gaat inzetten om het ook zo ver te krijgen in de Europese
Transportverordening, want dan krijg je ten minste ook echt een gelijk speelveld binnen
Europa en heb je ook niet meer te maken met vrachtwagens die aan de grens moeten blijven
staan. Ik begrijp dat het een uitdaging is en dat het ingewikkeld is. Ik zie ook wel
dat de stallen overvol raken op het moment dat dieren niet vervoerd kunnen worden
en dat dat ook niet ten gunste komt van dierenwelzijn. Dat neemt niet weg dat ik het
ook aan de ondernemers vind om te komen met een oplossing.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
De Europese Commissie heeft gezegd: doe dit niet, want we zijn hiermee bezig in Europa.
Deze Staatssecretaris doet het gewoon wel. En «een uitdaging»? Dit is de ondernemerspartij
die hier spreekt, de VVD. Terwijl ondernemers aangeven dat het tijd nodig heeft om
zo’n grote vrachtwagen te bouwen, zegt de VVD hier gewoon: kan me niet schelen; los
het gewoon op. Klopt dat?
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ja, dat klopt.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ongelofelijk. Jeetje, sorry. O mijn god.
De voorzitter:
Ik dank u voor uw inbreng, mevrouw Den Hollander.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik wilde mevrouw Den Hollander toch wel even bijvallen, want zij weet toch ook dat
de Europese Commissie netjes op de hoogte is gesteld dat Nederland dit van plan was?
De Kamer vraagt er al sinds 2021 om. Dan kan zo’n sector ook concluderen: het is een
democratisch genomen besluit; laten we alvast nadenken over oplossingen. De Europese
Commissie is in de gelegenheid gesteld om te reageren op het voornemen van Nederland.
Ze heeft daar niet op gereageerd, maar heeft wel daarna een verzoek gedaan om misschien
nog even te wachten. De Staatssecretaris weegt dat mee. Ik zou denken dat de sector
al sinds 2021 weet dat de Kamer dit wil en dat er ook een verantwoordelijkheid bij
de sector ligt om dan alvast na te denken over hoe ze dat gaan doen. Is de VVD dat
met mij eens?
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Wat mevrouw Ouwehand zegt, bedoelde ik met «ja, dat klopt».
De voorzitter:
Goed. Dan ga ik door naar mevrouw Podt van D66.
Mevrouw Podt (D66):
Dank u wel, voorzitter. Zelden kreeg ik meer reacties dan toen de Volkskrant beelden
publiceerde van ernstige mishandeling van koeien op een veeverzamelplaats. In heel
Nederland waren mensen terecht boos. Het laat zien dat mensen een einde willen aan
deze misstanden. Gelukkig is stevig optreden tegen dierenmishandeling in deze commissie
breed gedragen. Dat het onderwerp leeft in Nederland blijkt ook uit de ruim 7.000
reacties op de AMvB die de vorige Minister naar de Kamer stuurde. Dat is geen wonder,
want met die AMvB bleef een structureel dierwaardige veehouderij uit beeld. Ik ben
blij dat de nieuwe Staatssecretaris veel ambitieuze AMvB’s heeft toegezegd waarmee
dierenwelzijn daadwerkelijk geborgd wordt. Ik kijk ernaar uit de vernieuwde versies
te behandelen. Voor nu heb ik alvast een vraag. De reikwijdte van de eerdere AMvB’s
was beperkt tot de veehouderij en een beperkt aantal diersoorten. Echte dierwaardigheid
betreft natuurlijk de hele keten: transport, verzamelplaatsen, slacht en meer dieren.
Met al die extra dingen is invoering in de zomer wellicht niet haalbaar, maar kan
de Staatssecretaris aangeven wat zijn ambitie is op dit punt? Is hij voornemens om
de AMvB’s op termijn verder uit te breiden, bijvoorbeeld met meer diersoorten of met
andere ketenonderdelen? Zo ja, wat is hij daarmee van plan?
Voorzitter. Naast structurele verbetering moeten we ook steviger handhaven op mishandeling
die nu plaatsvindt, specifiek bij veeverzamelplaatsen, waar dieren tijdelijk worden
verzameld tijdens transport. Waar de sector gruwelijke beelden te vaak wegzet als
«incident», was de NVWA heel duidelijk: de naleving van de wet door de sector is belabberd
en beroerd. Bijna 12.000 dieren stierven in 2025 op een veeverzamelplaats en zeker
tien bedrijven overtreden bij herhaling de wet. Op de veeverzamelplaatsen, waar ik
mee begon, constateerde de rechter sadistische dierenmishandeling. Het is een keer
klaar. Dierenmishandeling mag niet zonder gevolgen blijven en veroordeelden mogen
niet gewoon weer doorgaan met hun werkzaamheden. Het is dus goed dat de Staatssecretaris
het toezicht gaat verscherpen. Bij slachthuizen bestaat al een vorm van een «three
strikes out»-benadering: bij zware mishandeling verliest het bedrijf zijn vergunning.
De vorige Staatssecretaris vond dit voor de transportsector onnodig. Is deze Staatssecretaris
bereid om wél serieus te kijken naar «three strikes out»-beleid, dus na drie zware
of categorie b-overtredingen, geldend voor alle schakels: slacht, transport, verzamelplaatsen
en primair bedrijf? Is er nu specifiek interventiebeleid waaruit voor inspecteurs
duidelijk blijkt welke ernstige overtredingen tot een strike leiden? Ik vraag dat
ook omdat we eerder al constateerden dat er veel open normen zijn rond het veilig
transporteren van dieren. De enige reden dat we weten dat er mishandeling plaatsvond
bij veeverzamelplaatsen is dankzij undercover camerabeelden. De sector bleek niet
bereid tot vrijwillige plaatsing. Het is daarom ook heel goed dat de Staatssecretaris
dit na overtredingen verplicht.
Voorzitter. Onlangs was ik samen met de heer Lohman van het CDA en de heer Jansen
van de PVV op werkbezoek bij De Vegetarische Slager. We zagen de fabriek en spraken
over de voordelen van plantaardige producten, waaronder natuurlijk minder dierenleed.
In Europa lijkt er een vreemd soort kruistocht gaande tegen deze producten, alsof
consumenten massaal in verwarring raken van producten als «burger» of «kipstukjes»
als er geen vlees in zit. Er lijkt meer tijd gestoken te worden in het veranderen
van productnamen die consumenten prima begrijpen, dan in het aanmoedigen van de bedrijven
die het aanbod in onze supermarkten vergroten. Ik ben dan ook benieuwd hoe het de
Staatssecretaris vergaat nu hij in Brussel pleit tegen dit rare verbod. Daarnaast
heeft de sector in Nederland te maken gehad met handhaving op deze benamingen, op
basis van het Warenwetbesluit Vlees uit 1998. In 2019 heeft de Minister voor Medische
Zorg al aangegeven te kijken naar een aanpassing van deze wet. Waarom is dat nog niet
gebeurd? Is de Staatssecretaris bereid te kijken of we deze wet zo kunnen aanpassen
dat de NVWA zich weer bezig kan houden met dat deel van haar werk dat echt belangrijk
is?
Voorzitter, ten slotte. «Integer werken en met respect omgaan met mens en dier is
voor ons in alles wat we doen een absolute vereiste.» Dat staat op de website van
de VanDrie Group, wereldmarktleider op het gebied van kalveren. Het bedrijf kondigde
eerder trots aan dat ze zouden stoppen met de ellenlange transporten van kalfjes uit
Ierland. Inmiddels is deze ambitie zonder enige uitleg uit het maatschappelijk jaarverslag
verdwenen. Het is nogal cynisch over de rug van jonge kalfjes die 20 tot 30 uur moeten
reizen, en niet bepaald, in de woorden van het bedrijf zelf, integer of respectvol.
Ik wil de Staatssecretaris vragen dit te adresseren in een indringend gesprek met
de VanDrie Group.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Is mevrouw Podt bekend met het feit dat er ook binnen de kalversector al heel veel
freeriders zijn die wel gewoon doorgaan met deze import, omdat de Nederlandse overheid
nog niet met beperkende maatregelen komt en er daardoor een ongelijk speelveld ontstaat?
Mevrouw Podt (D66):
De vraag was of ik daarmee bekend ben? Nou, niet per se, maar ik kan me goed voorstellen
dat dat gebeurt.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Deelt mevrouw Podt dan ook dat het heel belangrijk is dat de overheid duidelijke randvoorwaarden
schept, zoals IBR- en BVD-vrij worden, zodat voor alle kalvertransporteurs en alle
kalverbedrijven dezelfde regels gelden en dat je dan pas kan doorpakken?
Mevrouw Podt (D66):
Ik weet niet of je dan pas kan doorpakken. Mijn irritatie zit in het feit dat er een
wereldmarktleider is die volgens mij vanmorgen in de krant heeft gezegd dat het allemaal
buiten hun controle is, want als zij die kalfjes niet transporteren, dan doet iemand
anders het wel. Volgens mij zijn er dus heel veel dingen die we kunnen doen aan de
voorkant, maar ik ben het ook met u eens dat we ons best moeten doen om de mensen
die het goed doen te belonen. Over het algemeen krijg ik daar in de kalversector nog
geen heel warme gevoelens bij, zeg ik dan toch maar. Tot zover? Ja.
Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Dit is volgens mij precies waar vooruitgang
over gaat: het gaat niet over het niet accepteren van hoe het altijd ging – even terugkomend
op het interruptiedebatje met mevrouw Den Hollander – maar over het beter regelen.
Hoe we met dieren omgaan, zegt heel veel over wie we zijn als samenleving. We hoeven
niet te kiezen tussen economie en dierenwelzijn. Als het aan mijn fractie ligt, regelen
we dit goed voor alle dieren op elke plek in de keten.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Podt. U heeft nog een interruptie van mevrouw Den Hollander. Toch?
Ja, dat zag ik goed.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ja, voorzitter. Ik ben wel benieuwd of mevrouw Podt nog iets kan zeggen over de relatie
tussen de AMvB en het convenant Stappen naar een dierwaardige veehouderij? In hoeverre
is de AMvB, zoals die wordt voorgesteld, straks voldoende voor het moment?
Mevrouw Podt (D66):
Dat laatste begreep ik niet helemaal. Mijn punt is dat ik blij ben dat de Staatssecretaris
heeft toegezegd dat hij ambitieuzer is dan de AMvB die er nu ligt, want die is gewoon
echt niet goed. Dat is volgens mij ook heel erg duidelijk, gezien het aantal reacties
en de aard van de reacties. Volgens mij is het ook prima dat er een convenant ligt,
waarbij men in de sector met elkaar kijkt hoe men dat gaat invullen. Ik zal dan ook
maar even zeggen dat ik het niet eens ben met de heer Flach, die net naast mij zat
en een soort betoog had over dat de ketenpartners er niet meer voor wilden betalen
als het te dicht bij elkaar zou komen of als de AMvB te ambitieus zou zijn. Ik had
toevallig vorige week een gesprek met een van onze grootgrutters, die hard moest lachen
om die suggestie.
De voorzitter:
Mevrouw Bromet, heeft u een interruptie? Nee, oké. Dan mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Mevrouw Podt maakt zich zorgen over de kalverentransporten vanuit Ierland. Ik denk
dat we daar goed naar moeten kijken, want er zijn inderdaad afspraken over gemaakt.
Maar hoe verklaart mevrouw Podt dan dat D66 wel zo’n warme voorstander is van Mercosur,
waarin de dierenwelzijnstandaarden gewoon totaal niet voldoen aan die van ons? Waarom
heeft D66 daar niet tegen gestemd?
Mevrouw Podt (D66):
Dit vind ik altijd een beetje een gek ding: als er elders dingen gebeuren die niet
goed zijn, dan zouden we in Nederland ook niet naar voren kunnen stappen. Natuurlijk
moeten we dat doen. We moeten in Nederland vooroplopen in heel veel dingen. Ik denk
ook echt dat handelsakkoorden daarbij kunnen helpen. Natuurlijk is het ingewikkeld
als je handeldrijft met landen die lagere standaarden hebben dan wij, maar een van
de manieren waarop je daarmee aan de slag kunt, is door daar samen naar te kijken.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Sorry, ik had mijn microfoon nog aanstaan. Excuses daarvoor. Nee, het is juist heel
raar dat je aan de ene kant hier iedereen, terecht of onterecht, de duimschroeven
aandraait en dat je vervolgens de poorten van Europa openzet voor vlees van dieren
waarvan de productiewijze gewoon totaal niet overeenkomt met alle regels die wij hebben.
Dat is raar.
Mevrouw Podt (D66):
Laat ik daar twee dingen over zeggen. Ik erger me gewoon alweer aan het feit dat mevrouw
Van der Plas dit «duimschroeven aandraaien» noemt. Dit gaat gewoon over dé grootste
kalverwereldmarktleider – ik weet niet eens hoe ik het moet noemen, maar het is de
grootste ter wereld – die zich op iedere mogelijke manier aan zijn verplichtingen
onttrekt. Op het moment dat je deze rol hebt, dan heb je hier ook stappen op de zetten.
Dat heeft dus niks te maken met duimschroeven aandraaien. Het heeft te maken met je
verantwoordelijkheid nemen voor het werk dat je doet. Wat betreft de handelsakkoorden
zal u mij altijd aan uw zijde vinden als het gaat om kijken hoe we ervoor kunnen zorgen
dat al die landen in die handelsrelatie ook stappen naar voren gaan zetten, want dat
vind ik heel belangrijk.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Podt. Dan ga ik naar mevrouw Bromet voor haar inbreng.
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Allereerst dank aan de griffie voor de informatie die we hebben
gehad. Zeker als je medewerker ziek is, is dat ontzettend fijn.
Een nieuwe ronde, nieuwe kansen met weer een nieuwe Staatssecretaris. Het gevaar als
je zo lang landbouwwoordvoerder bent als ik is dat je blasé kan worden – ik denk dat
de heer Graus en mevrouw Ouwehand daarover mee kunnen praten – maar aan de andere
kant is het ook goed om de geschiedenis van de dossiers te kennen, want dat helpt
ook bij het nemen van beslissingen. Ik zit nu acht jaar in de Tweede Kamer en in deze
commissie en ik kwam zelfs nog een motie tegen van de heer Van Dekken, die al weg
was toen ik kwam; dat is dus wel illustratief voor hoelang dingen hier duren. Volgens
mij komt dat doordat we het hier altijd hebben over het plakken van pleisters en er
geen visie is op de veehouderij. Ik vroeg daar net ook al naar bij de VVD. Ik had
even gemist dat er een visie vanuit het kabinet op de veehouderij komt, maar ik ben
heel benieuwd wat daar dan in staat. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is dus ook:
komt er een visie en wat staat daar dan ongeveer in? Als je alle problemen ziet die
vandaag in dit debat besproken worden, kun je niet doorgaan met de veehouderij zoals
die is en dan proberen op allerlei manieren maatregelen te nemen, die dan geblokkeerd
worden door het huidige systeem.
Ik zal daar een paar voorbeelden van geven. Allereerst de kalfjes. Het is een beetje
een plastisch voorbeeld, maar ik ben moeder van vier kinderen en ik heb ontzettend
lang borstvoeding gegeven. Als ik dus lees dat pasgeboren kalfjes op een boot gezet
worden – kalfjes op een boot vind ik al echt weird – en dan veertien uur niet kunnen
drinken, voel ik dat als moeder gewoon fysiek. Ik voel dan heel veel solidariteit
met de kalfjes en de koeien. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is: zijn hier met
deze hoeveelheden kalveren in Nederland überhaupt maatregelen te nemen tegen? Is het
toekennen en het afromen van dierrechten een van de manieren om die enorme druk, met
al die dieren die heen en weer gesleept worden, te verminderen?
Voor stalbranden geldt eigenlijk hetzelfde. Er is ontzettend veel papier geproduceerd
in de afgelopen jaren. We hebben de brief van de Minister gelezen waarin hij zegt
dat het allemaal nog niet geholpen heeft en dat er niet eens inzicht is in de manier
waarop het kan. Ik heb daar de volgende vraag over. Hoe zit het eigenlijk met de verzekerbaarheid
van die stallen? Waarom stellen verzekeraars eigenlijk geen eisen aan de brandveiligheid
van die stallen en moet dat van de overheid komen? In een heleboel andere sectoren
zijn er namelijk gewoon eisen van de verzekeraars. Mijn vraag aan de Staatssecretaris
is hoe daarmee omgegaan wordt. Ook daarbij is het feit dat dieren zich niet kunnen
redden tijdens een brand een van de oorzaken van de vele slachtoffers die er vallen.
Ook daarvoor is een andere veehouderij, waar dieren meer ruimte en dus ook meer zelfredzaamheid
hebben, een van de oplossingen.
Ik lees in de brief van de Minister ook af en toe zinnen die ik herken uit de periode-Wiersma
en misschien ook wel uit de perioden daarvoor, namelijk dat er altijd beslissingen
genomen worden met oog voor de uitvoerbaarheid, de effectiviteit en de proporties.
Daarmee lijkt gesuggereerd te worden dat dierenwelzijn belangrijk is, behalve als
het moeilijk uitvoerbaar is en als de proporties of consequenties voor ondernemers
te groot zijn. Graag een visie daarop van de Minister.
Dan over de diertransporten. Complimenten aan de Staatssecretaris dat hij een besluit
heeft genomen over de verlaging van de temperatuur. Ik snap dat het wel leidt tot
allerlei problemen, bijvoorbeeld voor ’s nachts slachten en personele inzet van de
NVWA. Het debatje van net tussen de VVD en de BBB illustreert dat ook. Het gaat over
maatregelen nemen in een systeem waarin je die maatregelen eigenlijk niet kunt nemen.
Als er zo veel dieren zijn in Nederland, heb je inderdaad capaciteitsproblemen. Dan
loop je tegen problemen aan die je niet zou hebben als er niet zo’n enorm exportmodel
in de veehouderij zou zijn in Nederland. Daarom stelde ik net ook de volgende vraag
aan de VVD. Willen wij nou een exportland zijn dat stukken vlees produceert, of willen
wij een land zijn dat boogt op kennis en innovatie en die exporteert naar de rest
van de wereld? Dat is ook een vraag aan de Staatssecretaris. Ik hoop dat hij, als
die visie er komt, daar ook uitspraken over zal doen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank aan mevrouw Bromet. Dan ga ik naar mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dank u wel. Of het nou gaat over jonge kalfjes die nog steeds op de boot vanuit Ierland
komen, het overtreden van regels rondom gewasbeschermingsmiddelen, de kwaliteit van
het eten bij de Efteling, gevaarlijke stoffen in middelen voor een beter seksleven,
misstanden in het slachthuis of op verzorgingsplaatsen, asbest in speelzand voor kinderen
of dierwaardig gedrag in de veehouderij, we hebben een toezichthouder nodig met tanden.
De toezichthouder NVWA gaat over heel erg veel, maar er zijn grote zorgen of die voldoende
capaciteit heeft voor al deze werkzaamheden en of die voldoende mogelijkheden heeft
om ook goed en hard in te kunnen grijpen wanneer dat nodig is. Ik wil een aantal voorbeelden
langsgaan om het kabinet daarover te bevragen.
Laat ik beginnen bij het nieuws van vanochtend. Er was opnieuw in het nieuws dat er
nog steeds jonge Ierse kalfjes, van vaak maar drie weken oud, op de boot naar Nederland
komen. Tijdens de reis krijgen zij soms zo’n 24 uur niks te drinken. Hier is natuurlijk
al heel vaak aandacht voor gevraagd in de Tweede Kamer. De toezegging was dat het
niet meer zou gaan gebeuren, maar het gaat maar door. Ik vraag het kabinet: waarom
is hier geen actie op ondernomen? Waarom grijpt de NVWA niet in? Heeft ze daar de
mogelijkheden niet toe? Wat gaat het kabinet nu doen?
Dan asbest in speelzand voor kinderen. Toen het in november ontdekt werd in Australië
en Nieuw-Zeeland, werd er direct actie ondernomen – scholen moesten zelfs geheel dicht
om gereinigd te worden – maar hier in Nederland duurde het lang. Ik moest 63 dagen
wachten op antwoord op Kamervragen. Er wordt dan voortdurend benadrukt dat de primaire
verantwoordelijkheid bij fabrikanten en importeurs ligt, terwijl alle organisaties
zeggen dat er geen hoeveelheid asbest in producten voor kinderen bestaat die oké is.
Inmiddels weten we dat er inderdaad asbest in speelzand zit. De NVWA riep op maatregelen
te nemen tegen asbest in speelzand en zegt: controleer alles waar zand in zit. Maar
zelfs nu dit na al die maanden wachten wordt toegegeven, is het voor ouders lastig
om te weten waar ze aan toe zijn. Zo zegt de NVWA in het Algemeen Dagblad: «Iedereen
moet zijn eigen afweging maken.» Wat moet je daarmee? De NVWA geeft toe dat het moeilijk
is vast te stellen welke producten veilig zijn. Dan zegt ze, en dit is een letterlijk
citaat uit het AD: «Je kunt kijken op de lijst van producten die wij onderzocht hebben.»
Maar die lijst is om juridische redenen niet bekendgemaakt. Wat heb je daar als ouder
aan?
Dan is er het voornemen voor strengere normen. Pas over ruim een jaar moet daar een
eerste voorstel voor liggen. Wat moeten we dan in de tussentijd, vragen we het kabinet.
De NVWA heeft inmiddels gezegd erop te willen toezien dat alle bedrijven zich aan
de wettelijke norm houden, maar heeft de NVWA wel voldoende capaciteit om hierin echt
slagvaardig te kunnen optreden? Is de Staatssecretaris bereid om stappen te ondernemen
om de wet dusdanig aan te passen dat de NVWA ook kan handhaven op basis van onderzoek
van derden, mits de onderzoeken zijn uitgevoerd door in Nederland geaccrediteerde
laboratoria?
Dan de dierwaardige veehouderij. Er is echt een lange, lange strijd gevoerd om ervoor
te zorgen dat dieren dierwaardig gedrag kunnen vertonen in de veehouderij. We kregen
vandaag nog een mooi rapport van onder andere Caring Farmers en de Dierencoalitie
over hoe dat er nu al concreet uit kan zien. Onze grote zorg zit bij de invulling
die het kabinet kiest. Er is namelijk ingezet op doelvoorschriften met ruimte voor
eigen invulling in de praktijk, ondersteund door gidsen voor goede praktijken. Dat
zijn dus zogenaamde open normen. Maar in de Stand van het Toezicht 2024 lezen we dat
er juist gewaarschuwd wordt dat open normen ertoe leiden dat de rechter na handhavingsverzoeken
van dierenrechtenorganisaties bepaalt welke invulling van de open norm passend en
evenredig is. Dat heeft wisselvallige handhaving, onzekerheid over dierenwelzijn en
onvoorspelbaarheid, ook voor ondernemers, tot gevolg. We vragen aan het kabinet: wat
is het waard als de normen zo worden ingevoerd dat er niet gehandhaafd kan worden?
Hoe ziet het kabinet dit? Wil het kabinet veel minder gebruik gaan maken van die open
normen?
Voorzitter. Het toezicht van de NVWA staat al jaren onder druk. In 2025 waren er op
een warme Koningsdag voor het eerst geen NVWA-inspecteurs om het voedsel te controleren.
We zijn benieuwd hoe dat volgende week gaat. We lezen namelijk dat de capaciteit van
de NVWA ook in 2026 selectief moet worden ingezet. Dat is het gevolg van jarenlange
bezuinigingen en onzekerheid over de financiën. Vorig jaar werd er zelfs ingezet op
het voorkomen van krimp van het personeel in plaats van groei. De nullijn helpt daar
ook niet bij. Als gevolg van de capaciteitsproblemen verschuift de NVWA verder van
producttoezicht naar systeem- en ketengericht toezicht, al dan niet via private kwaliteitssystemen,
en gaat ze meer uit van de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven.
De voorzitter:
Vlak voordat u eigenlijk moet afronden, heeft mevrouw Den Hollander een interruptie.
Maar maakt u het maar even af, mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik had nog twee zinnen.
Is het wenselijk dat er meer verantwoordelijkheid bij de markt zelf gelegd wordt in
plaats van dat er wordt geïnvesteerd in stevig toezicht met echte controles? We zijn
benieuwd naar de visie van het kabinet op gericht toezicht en handhaving die binnenkort
komt, maar het is wel echt zorgelijk dat er nu al wordt gesproken over efficiëntere
inzet van middelen in de vorm van lichter toezicht.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Mijn vraag aan mevrouw Beckerman is of het niet veel zinvoller is om naar doelmatigheid
en efficiency te kijken in plaats van naar meer capaciteit. Je kunt namelijk wel steeds
meer capaciteit toevoegen, maar als die nieuwe capaciteit dan niet doelmatig en efficiënt
wordt ingezet, heb je er niet zoveel aan. Zouden we dus niet moeten beginnen met ervoor
zorgen dat we die doelmatigheid en efficiëntie verbeteren, voordat we meer mensen
gaan aannemen?
Mevrouw Beckerman (SP):
Volgens mij moet je twee dingen tegelijkertijd doen. Een toezichthouder die extreem
veel capaciteit heeft maar vervolgens geen regels heeft om echt te kunnen toezien,
heeft niet zoveel zin. Ik heb in mijn bijdrage voor beide gepleit, zowel voor maatregelen
en mogelijkheden om in te grijpen, maar ook voor capaciteit. Je moet de capaciteit
op orde hebben. Keer op keer gaan we van incident naar incident en dan komt er weer
een groot onderzoek. We krijgen altijd onderzoeken van derden die dan constateren
dat er weer iets mis is, bijvoorbeeld op die verzamelplaatsen waarover de rechter
de uitspraak heeft gedaan dat er sprake was van ernstige mishandeling. «Er is weer
iets mis in de slachthuizen.» Elke keer zijn het incidenten. Telkens zien we dat er
te weinig capaciteit is. Volgens mij moet je en-en doen: zorgen voor voldoende capaciteit
en ervoor zorgen dat een toezichthouder ook echt effectief kan ingrijpen bij overtredingen
in de stallen.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
We moeten dan toch vooral eerst die hele papieren rompslomp proberen op te lossen?
Ik heb net een voorbeeld gegeven van de meldplicht bij onveilige levensmiddelen. Dat
wordt steeds ingewikkelder in een poging om het beter te maken. Deelt mevrouw Beckerman
dat daarmee gestart moet worden?
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Als je dit niet op orde hebt ... Eerst is er hard bezuinigd op de NVWA. Vervolgens
kwam er weer wat geld bij, maar dan heb je niet meteen de capaciteit op orde. Als
je zo aan het rommelen bent met je eigen toezichthouder, dan krijg je dit ook. Op
dinsdag 7 april kopte de NOS: «Boeren overtreden regels bestrijdingsmiddelen. NVWA
vindt dat zorgwekkend.» Er zijn overtredingen waardoor het grondwater vervuild raakt
en er straks maatregelen moeten worden genomen die ook mensen die geen overtredingen
hebben, begaan hard gaan raken. Ook voor de sector zelf is het dus goed als er voldoende
capaciteit is en er goed ingegrepen kan worden, ook omdat in dit systeem de goeden
steeds onder de kwaden moeten lijden.
De voorzitter:
Dank, mevrouw Beckerman. Ik ga naar de heer Koorevaar van het CDA.
De heer Koorevaar (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Dierenwelzijn en een dierwaardige veehouderij: voor mij is
dat een combinatie die vanzelfsprekend is. Gaat het goed met mijn dieren, dan gaat
het goed met mij als ondernemer en is er rust op het erf. Twee dingen die mijn humeur
echt kunnen verpesten zijn een ziek dier en een kapotte machine. Ik voel me verantwoordelijk
voor de gezondheid en het welzijn van de dieren die aan mij zijn toevertrouwd. Tegelijk
zijn de inzichten rond dierenwelzijn in ontwikkeling. Waar mijn opa zijn dieren nog
vast had staan op een grupstal, hield mijn vader zijn koeien in een ligboxenstal waar
dieren vrij konden rondlopen en veel handwerk verdween. Ik ben ervan overtuigd dat
de manier waarop we omgaan met dieren en de voorwaarden waaronder we ze houden ook
de komende jaren onderwerp van dialoog blijven tussen de houders van dieren en de
maatschappij.
Het gesprek over een dierwaardige veehouderij voeren we samen. Zoals Aldo Leopold
het beschrijft, maken we deel uit van een gemeenschap met bodemleven, planten en dieren.
Dieren hebben daarbij een rol in de voedselproductie en leveren hoogwaardige eiwitten.
Daarnaast hebben ze nog heel veel andere rollen, maar dat terzijde. Boeren verdienen
ruimte om hun werk te doen, maar ook duidelijkheid over richting en ondersteuning,
zeker jonge boeren aan wie we vragen om te investeren in de omslag naar een dierwaardige
veehouderij.
Voorzitter. Bij een ontbijtbijeenkomst van landbouwpartijen en de Dierenbescherming
werd het convenant Dierwaardige veehouderij besproken. Dat verdient complimenten voor
de landbouwpartijen, voor de Dierenbescherming en ook voor de supermarkten. Ik mis
echter nog een belangrijke schakel: de horeca en de out-of-homesector. Kan de Staatssecretaris
aangeven wat hij kan doen om de convenantpartners te ondersteunen om ook deze partijen
te laten aansluiten bij het convenant Dierwaardige veehouderij? Een tweede vraag:
hoe kan hij ervoor zorgen dat koplopers, boeren die investeren en experimenteren met
nieuwe vormen van dierwaardige veehouderij, de ruimte en bescherming krijgen die daarvoor
nodig is?
Voorzitter. Dan de brede context. In de brief van 16 april lees ik dat de Staatssecretaris
de afspraken uit het convenant ondersteunt. Dat is goed, dat moet de basis zijn voor
het gesprek in Nederland. Maar ook in Europees verband is dit relevant; de motie-Van
Campen wijst daar terecht op. In juni wordt een EU livestock strategy verwacht. Is
de Staatssecretaris bereid de Raad voor Dierenaangelegenheden te vragen om concrete
voorbeelden te geven van dierenwelzijn in de veehouderij in andere EU-lidstaten waar
wij van kunnen leren, ook al loopt Nederland voorop, en deze te relateren aan de EU
livestock strategy?
Voorzitter. Uit de rapportage van de Wageningen Universiteit blijkt dat het realiseren
van hogere dierenwelzijnsambities gevolgen heeft voor de veehouderij en de consument
en dat er een beoordelingskader nodig is. Kan de Staatssecretaris toelichten wat zijn
inzet is om een beoordelingskader te ontwikkelen, zodat innovaties kunnen worden ondersteund?
Dan het toezicht. Recent ben ik in een runderenslachthuis geweest en heb ik gezien
hoe complex de organisatie daar is. De inzet in slachthuizen vraagt de inzet van de
medewerkers daar zelf, van vervoerders en van de NVWA. Juist daarom viel mij op dat
de Staatssecretaris spreekt over het vergroten van de vrijwillige inzetbaarheid van
medewerkers bij warme dagen. Als het doel het borgen van dierenwelzijn is, bijvoorbeeld
door transport bij hoge temperaturen te voorkomen, dan kan het systeem toch niet afhankelijk
zijn van vrijwillige inzet? Dat is niet fair richting de vervoerders, richting de
slachters en ook niet richting de dieren. Is de Staatssecretaris dan ook bereid te
garanderen dat de inzet van NVWA-inspecteurs geborgd is in situaties van vervroegd
slachten vanwege hoge temperaturen?
Voorzitter, tot slot het cameratoezicht. Ik zie dat dit nu vooral wordt ingezet bij
overtredingen, maar dat er ook een beweging is richting slimmer en doelgerichter toezicht.
Slachthuizen die hun kwaliteitsborging op orde hebben, kunnen mogelijk doorgroeien
naar systeemtoezicht. Ik begreep dat er al vijf jaar een pilot loopt. Kan de Staatssecretaris
aangeven wanneer hij verwacht dat technologieën zoals AI en sensoren voldoende ontwikkeld
zijn om deze systeemstap te zetten? Camerabeelden kunnen niet alleen misstanden zichtbaar
maken, maar ook laten zien waar het goed gaat. Als we streven naar een hoge mate van
naleving, hoort daar ook bij dat we prestaties inzichtelijk maken en vertrouwen opbouwen.
Een laatste vraag: ziet de Staatssecretaris het als een reële ontwikkeling dat op
termijn camerabeelden en data-analyse een grote rol krijgen bij toezicht en keuring,
met gerichte NVWA-inzet?
Voorzitter. Uiteindelijk gaat het om een veehouderij waarin dierenwelzijn, vertrouwen
en uitvoerbaarheid hand in hand gaan. Dank u wel.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik ben ook bij de bijeenkomst geweest waar de heer Koorevaar was. Daar werd heel duidelijk
gesteld dat als je een verdienmodel wilt hebben – investeringen die je doet op basis
van meer dierenwelzijn, moet je kunnen terugverdienen, want boeren zijn niet van het
Leger des Heils – het nodig is dat zaken niet wettelijk worden vastgelegd. Heeft de
heer Koorevaar die boodschap goed begrepen? Hoe staat hij ertegenover dat je als boer
meer investeringen kunt doen in dierenwelzijn als het niet wettelijk is geregeld en
dat dat eigenlijk veel beter is dan wanneer het wel wettelijk wordt geregeld? We zijn
allemaal bij die bijeenkomst geweest.
De voorzitter:
Dat was uw laatste interruptie, mevrouw Van der Plas. Het woord is aan de heer Koorevaar.
De heer Koorevaar (CDA):
Dat was een interessante bijeenkomst, omdat je daar eigenlijk ook wel de spanning
voelde. Aan de ene kant verwacht je van boeren investeringen op het gebied van het
verlagen van emissies en aan de andere kant verwacht je van boeren ook dat ze hun
dieren zo houden dat we de normen die we met elkaar afspreken ook halen. Ik probeer
in mijn verhaal te betogen dat dit constant in beweging is en dat je als boer zelf
altijd op zoek bent, zo van: hoe kan ik dat beter doen? Ik denk dat mevrouw Van der
Plas herkent dat hierin ontwikkeling zit. In het convenant Stappen naar een dierwaardige
veehouderij is afgesproken dat er ook een autoriteit komt die ook gaat werken aan
normstelling. Wat mij betreft blijven we in gesprek en is het niet zo dat het blijft
bij de normen die we voor ons zien voor 2040. Het blijft een open gesprek. Even heel
concreet in antwoord op uw vraag: ja, dat gaat ook investeringen vragen en daarom
is dat convenant er ook, om het tempo af te stemmen en het liefst zo ambitieus mogelijk.
Ik geloof echter niet dat het zo is dat als je een norm stelt, de grootgrutter daar
om moet lachen, zoals mevrouw Podt eerder ook zei. Ik denk dat dat niet helemaal waar
is. Als je een norm stelt, is dat de basis. De investeringen die je extra doet als
boer moet je wel kunnen terugverdienen. Tot op heden gebeurt dat vaak met marktconcepten.
Ik merk daarbij op dat we nu nog een aantal sectoren hebben die niet eens onderdeel
uitmaken van dat convenant en dat baart me eigenlijk wel zorgen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik naar mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter, dank u wel. Ik ben verkouden, dus als u zich op een zeker moment afvraagt
waarom ik tranen in mijn ogen heb, dan zou dat kunnen komen door het dierenleed maar
misschien is het ook wel gewoon mijn verkoudheid. Ik heb drop. Die deel ik graag.
Inderdaad zonder gelatine, meneer Koorevaar: vegan dropjes.
Voorzitter. Een oud-minister van Landbouw van CDA-huize zei na zijn termijn over de
veehouderij: «We importeren het voer, we exporteren het vlees en wij blijven hier
zitten met de rotzooi.» Nog weer iets later zei hij: «Misschien moeten we wel toegeven
dat er in Nederland geen plaats is voor de intensieve veehouderij.» Ik vond dat mooie
uitspraken, maar het wachten was steeds op een bewindspersoon die hierover gaat –
we hebben er nu twee: de Minister van LVVN en de Staatssecretaris – en daarnaar handelt
terwijl hij aan de knoppen zit. Er moet immers nodig een radicale omslag plaatsvinden,
willen we af van dat immense dierenleed en van de schade voor de natuur en voor het
water. We moeten ook eerlijk zijn naar de boeren over wat hier wel kan en niet langer
vasthouden aan een doodlopend systeem en voortdurend in de marge proberen pleisters
te plakken, zoals mevrouw Bromet zei. Dat is natuurlijk de grote hoop en verwachting
van dit nieuwe kabinet, ook omdat de Kamer heeft vastgelegd dat de veehouderij moet
worden ingericht naar de behoefte van het dier. Dat noemen we «dierwaardig». Dat moet
worden gerealiseerd, dat staat in de wet. Wat is dan verstandig om te doen? Nou, we
moeten veel doen.
Drie nieuwsberichten deze week. Je ziet het niet, maar de meeste legkippen hebben
botbreuken. Dat betekent dat in het systeem van de legkippenhouderij er zo ontzettend
veel stress is dat het misgaat en dat dieren met botbreuken leven. We zagen het bericht
dat er een koe is ontsnapt uit een slachthuis. Kennelijk is het heel normaal om zo’n
dier te zien als een onhandig obstakel. Daar ga je gewoon op schieten en je gaat het
ook nog eens snel de keel doorsnijden, zodat je in elk geval het vlees nog kunt verkopen.
Als er een hond in de buurt van een weg had gelopen, hadden we toch niet zo gehandeld?
Veel mensen reageren daar diepgeraakt op. Dat zegt alles over wat we kennelijk nog
steeds accepteren als het gaat over dieren die we gebruiken in de veehouderij. Die
tellen niet als dier en worden op cruciale momenten gezien als ding.
En dan die import van kalfjes uit Ierland waarover we berichten zagen. Ook dat zegt
zo veel over wat we fundamenteel moeten veranderen. Hoe halen we het in ons hoofd
om vrouwelijke dieren ieder jaar drachtig te maken, een jong te laten werpen, dat
jong weg te halen bij de moeder en vervolgens op de boot te zetten waar het niet eens
kan drinken? Daarin moeten we een fundamentele omslag maken. Het zegt veel over de
sector, die vijf jaar geleden heeft gezegd te gaan stoppen met die importen. Vijf
jaar later blijkt echter dat er helemaal niks is veranderd. Die sector gaat dat niet
uit zichzelf doen.
Voorzitter. Er is natuurlijk ook veel ... Nou, het klopt eigenlijk niet wat ik wilde
zeggen. Ik wilde zeggen: er wordt veel zichtbaar. We krijgen echter alleen op sommige
momenten een inkijkje, zoals in het geval van die verzamelplaatsen. Als organisaties
daar gaan filmen en de beelden naar buiten komen, dan zien we hoe erg het daar is.
De NVWA heeft ook al gezegd dat het een sector is die structureel de wet niet naleeft.
Dieren worden vanuit hun stallen naar de verzamelplaatsen gesleept. Daar worden ze
mishandeld. Waarom staan we dit toe? De Staatssecretaris zegt zelf in zijn brief dat
als we de verzamelplaatsen verbieden, de veehouders hun dieren misschien langer op
het bedrijf houden, wat slecht is voor die dieren. Eigenlijk vind ik het wel goed
dat de Staatssecretaris dat toegeeft, want daarmee zeggen we eigenlijk dat het leven
van die dieren zo verschrikkelijk is dat ze niet eens twee, drie of vier weken langer
op een bedrijf kunnen blijven omdat hun welzijn zodanig is aangetast dat ze beter
dood kunnen worden gemaakt. We moeten daar toch iets in de fundamenten doen en een
einde maken aan de verzamelplaatsen waar dieren naartoe worden gesleept en worden
mishandeld?
Voorzitter. Ik ben blij dat de Staatssecretaris wél heeft gezegd: «De Kamer vraagt
inderdaad al vijf jaar om het verlagen van die maximumtemperatuur zodat dieren niet
meer getransporteerd worden op snikhete dagen; 30 graden is nog steeds heel erg heet,
maar ik ga dat doorvoeren.» Dank daarvoor. Mijn vraag is wel of het echt niet sneller
kan, want het is toch een sector die al vanaf 2021 weet dat de politiek dit wil. En
nu zeggen zij: moeilijk, moeilijk; we moeten ons aanpassen en dat lukt niet zomaar.
Hebben zij dan al die tijd gedacht: «Wat de Kamer wil, dat gaat het kabinet toch niet
uitvoeren, dus wij houden nergens rekening mee en gaan ons nergens op voorbereiden.
En als het dan eenmaal zover is, gaan we klagen.» Dat is toch verschrikkelijk?
De voorzitter:
Mevrouw Ouwehand, rondt u af?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja, voorzitter. Wat de stalbranden betreft wil ik nog vragen of de Staatssecretaris ...
De voorzitter:
U bent ruim over uw tijd heen inmiddels.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik ben al ver over mijn tijd heen?
De voorzitter:
Ja.
Mevrouw Beckerman (SP):
Mag ik iets vragen? Wat zou u eigenlijk willen dat er gebeurt rondom die stalbranden?
(Hilariteit)
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman komt u te hulp, mevrouw Ouwehand!
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Superlief, dank u wel, collega. Het is goed dat er een campagne rondom stalbranden
komt, maar neemt de Staatssecretaris ook het inzicht mee dat, als dieren gewend zijn
om een vrije uitloop te hebben, dat een voorwaarde is om zichzelf in veiligheid te
kunnen brengen als de stal onverhoopt in brand gaat? Dat zou ik dus graag willen.
Ook zou de Staatssecretaris nog laten weten wanneer hij de AMvB’s precies naar de
Kamer gaat sturen, voor of na de zomer? Kan hij daar nog duidelijkheid over geven?
Dank u wel.
De voorzitter:
U heeft nog een interruptie van mevrouw Den Hollander en daarna van de heer Graus.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Is mevrouw Ouwehand het met ons eens dat het gebrek aan vergunningverlening een van
de grote problemen is bij het verbeteren van dierenwelzijn? Je kunt namelijk geen
vrije uitloop realiseren als je geen vergunning krijgt. Zou de Partij voor de Dieren
ook constructief willen meedenken over hoe we daar echt beweging in gaan krijgen?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja, zeker. Ik kan me aansluiten bij wat mevrouw Bromet eerder zei: als je hier al
wat langer zit, dan verlies je soms een beetje de frisse blik, maar het voordeel is
ook dat je veel aanbevelingen al gehoord hebt. De kern van het vastlopen van de vergunningverlening
is geweest dat we niet goed voor de natuur hebben gezorgd. We zijn hiervoor gewaarschuwd:
hoe slechter het gaat met de natuur, hoe strenger de rechter zal worden. Dat hebben
we gezien met de beroemde PAS-uitspraak. De oplossing zit dus in ervoor zorgen dat
de omstandigheden waarbinnen de veehouderij opereert niet meer dusdanig over de natuurgrenzen
heengaan dat de natuur niet veerkrachtig genoeg is. Als de natuur weer veerkrachtig
is, kunnen er ook weer dingen. De oplossing zit ’m dus vooral in de kern zelf, namelijk
dat we zeker weten dat het goed gaat met de natuur, met de kwaliteit van ons drinkwater
en met het welzijn van de dieren. Dan heb je ook een fundamentele oplossing voor die
vergunningverlening. Die krijg je er dus eigenlijk gratis bij als je het in de kern
der dingen goed gaat doen.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Dus als het kabinet rond de zomer met een plan komt waarin al de aspecten die mevrouw
Ouwehand noemt, worden meegenomen, namelijk om in 2035 te komen tot een daadwerkelijk
natuurherstelplan, gaat mevrouw Ouwehand dat met haar partij dan ook steunen?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Nou, het zou eerder moeten, want we houden ons nu al niet aan het verslechteringsverbod.
De natuurgebieden die het meest kwetsbaar zijn, gaan terwijl we hier zitten nog steeds
achteruit. Er is zeker wel een mogelijkheid. De wetenschappers en de ecologen hebben
ons altijd volgehouden: als je maar zeker weet dat het goed komt met de natuur, dan
kan er best wel wat. Onze oproep aan het kabinet zou dan ook zijn: doe dat nou ook
echt en doe het integraal. De dierwaardigheid waar we heen willen, laat volgens mij
dus geen ruimte voor innovaties als een koeientoilet, waardoor die koeien weer hun
hele leven op stal moeten blijven staan om de mest en de urine van elkaar te scheiden.
Ik vind het dus positief dat het kabinet heeft gezegd: we doen dat tegelijkertijd.
Ik zeg tegen mevrouw Den Hollander: als dat pakket echt goed genoeg is, dan steunen
wij dat natuurlijk. Maar ik zie wel dat 2035 laat is en dat de doelen lager zijn dan
wat wettelijk gezien van ons verwacht mag worden. Dan denk ik: als het daarbij blijft,
dan komen we er dus niet.
De voorzitter:
Dank aan mevrouw Ouwehand. De heer Graus heeft ook nog een interruptie.
De heer Graus (PVV):
Voorzitter, u mag al mijn interrupties ervoor gebruiken. Ik miste bepaalde inbreng
van de Partij voor de Dieren. In het kader van de concept-AMvB inzake dierwaardige
veehouderij miste ik vermelding van het feit dat natuurlijke gedragingen daar vaak
in ontbreken. Ook miste ik in de bijdrage van mevrouw Ouwehand het punt van de rituele
martelingen van miljoenen dieren en het punt van de CO2-bedwelming.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Onze vraag over het aanpassen van de AMvB’s is of de wetenschappelijke inzichten over
de natuurlijke gedragsbehoeften van dieren wel als leidraad worden gehanteerd. Er
is heel zorgvuldig werk verricht, zodat de wetgever weet waar we moeten sturen. Gaat
de Staatssecretaris die als leidraad hanteren of laat hij zich door de sector in die
zin belobbyen dat het convenant leidend moet zijn? Dat convenant is namelijk niet
goed genoeg. Ook in de slacht zullen er allerlei dingen moeten worden aangepast. Er
moet een einde komen aan de onverdoofde slacht, maar ook in de reguliere slacht zijn
verschillende bedwelmingsmethodes onnodig. Ze veroorzaken stress en pijn. We hebben
dus een wetsvoorstel in voorbereiding om daar een einde aan te maken. Het laatste
punt van de heer Graus ben ik even kwijt. O ja, de CO2-bedwelming! De bedwelming van varkens is daar een voorbeeld van. Wij gaan dus door
met ons wetsvoorstel om het lijden van dieren bij de slacht zo veel mogelijk te beperken.
Want diervriendelijke slacht, en dat weet de heer Graus ook, bestaat überhaupt niet.
De voorzitter:
Dan zijn we aanbeland bij de inbreng van mevrouw Van der Plas in de eerste termijn.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik wil de voorzitter en mevrouw Ouwehand sterkte wensen, want er zitten hier twee
behoorlijk verkouden dames aan tafel.
Dat gezegd hebbende, voorzitter, mijn bijdrage. De Nederlandse veehouderij heeft de
afgelopen decennia enorme stappen gezet in dierenwelzijn. Boeren hebben dat zelf gedaan,
en niet omdat het moest van de overheid, althans niet altijd. Vanuit hun vakmanschap
en verantwoordelijkheid hebben zij dit gedaan. Denk aan de enorme daling van het antibioticagebruik
en de verbeteringen in de huisvesting. De weg naar dierwaardigheid moet dus niet nog
beginnen – die weg is allang ingezet. De vraag is hoe we daarop voortbouwen, zonder
het helemaal kapot te reguleren. Dat kan bijvoorbeeld met de verlaging van de transporttemperatuur.
Waarom negeert de Staatssecretaris het expliciete verzoek van de Europese Commissie?
En belangrijker: hoe moet dit in de praktijk gaat werken? De sector is bereid om ’s nachts
te slachten om hittestress te voorkomen, maar dat mag alleen als de NVWA aanwezig
is. Maar de NVWA krijgt niet eens genoeg medewerkers zover om een proef te kunnen
doen met ’s nachts slachten. Sterker nog: we zien nu al dat slachtlijnen stilgelegd
worden door personeelstekorten. Hoe verwacht de Staatssecretaris dat dit werkt, als
de overheid zelf de randvoorwaarden niet op orde heeft? Is dit niet gewoon beleid
maken dat op papier goed klinkt maar in de praktijk averechts uitpakt voor het dierenwelzijn?
Voorzitter. Dit staat niet op zichzelf. We horen al jaren dat 98% van de keuringsaanvragen
wordt gehonoreerd, maar klopt dat beeld wel?
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft u een interruptie.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik heb het idee dat mevrouw Van der Plas hier niet een hele reële voorstelling van
zaken geeft. Het was toch de pluimveesector zelf die bij oproepen om vrijwillig de
maximumtemperatuur tot 35 graden te beperken al aan het tegenstribbelen was? Dat was
in 2017. Als de Kamer dan in 2021 zegt dat 35 graden wel heel heet is en zij dus democratisch
besluit om de grens naar 30 graden te verlagen, dan mag je van zo’n sector toch verwachten
dat die zich gaat voorbereiden? In plaats daarvan hebben we alleen maar weerstand
gezien, geklaag en niet mee willen werken. Dus ik begrijp niet zo goed dat mevrouw
Van der Plas hier zegt dat de sector heel veel heeft gedaan voor het dierenwelzijn,
dat ze dat vrijwillig doet en dat dat allemaal goed gaat. De sector heeft toch vooral
tegengewerkt?
De voorzitter:
Mevrouw Ouwehand, dat was uw laatste interruptie.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dat is niet waar. De pluimveesector werkt al jaren aan de ontwikkeling van geconditioneerde
transporten. Eindelijk is er nu een werkzame technologie. Er zijn vier opleggers van
een vrachtwagen die nu de weg op kunnen. Iedereen denkt altijd maar dat bij toverslag,
ineens, zo’n vrachtwagen de fabriek uitrolt, maar je moet daar ook de technologie
voor ontwikkelen. Ze zijn al jaren bezig om dat te ontwikkelen, zodat ze dat goed
kunnen invoeren. Ik zei dat al tegen mevrouw Den Hollander, die ook aangaf: ze weten
het al jaren, maar ze doen niks. Ik zeg het even kort door de bocht. Dat is dus gewoon
niet het geval. Snappen wij in Nederland dat als je een technologie moet ontwikkelen,
dat tijd nodig heeft? En dan wordt hier gewoon zomaar eventjes gezegd in de Kamer:
inderdaad, zoek het maar uit en los het maar op. Daar zijn ze dus al mee bezig. Ze
geven dus al aan dat 1 april 2027 niet haalbaar is, omdat er 160 van die opleggers
nodig zijn en dat de fabrikant anderhalf jaar de tijd nodig heeft voor tien opleggers.
Dus het is volstrekte onzin dat de sector niks doet. De sector is hard aan de slag,
maar het wordt geframed alsof die steeds de hakken in het zand zet.
De heer Graus (PVV):
Ik hoorde mevrouw Van der Plas praten over een tekort aan dierenartsen bij de NVWA.
Is mevrouw Van der Plas dan het volgende met mij eens? Er zijn dierenartsen weggepest,
gedeeltelijk door het middenmanagement. Dat is bekend bij bewindspersonen. Er zijn
ook mensen die gepensioneerd zijn en die niet meer worden gehoord door de NVWA. Vindt
u dat die moeten kunnen terugkeren?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
De heer Graus heeft het over «pestgedrag»; ik weet dat niet. Misschien kan de Staatssecretaris
daar iets over zeggen. Als dat het geval is, dan is dat natuurlijk verschrikkelijk.
Wij horen ook dat het op basis van vrijwilligheid is om te kijken of je ’s nachts
of aan de randen van de nacht kunt slachten. Er zijn gewoon niet genoeg NVWA-mensen
die dat willen doen. Dus aan de ene kant vragen wij van de sector om op die temperaturen
te letten; er mag straks niet meer gereden worden bij 35 graden. Vervolgens zegt de
sector, zeggen de boeren en de slachterijen allemaal: als dat dan moet, dan willen
wij inderdaad ’s nachts gaan slachten, want dan kunnen die dieren ook ’s nachts vervoerd
worden. Vervolgens lopen zij tegen een NVWA op, waar heel veel mensen zeggen: sorry,
maar dat ga ik niet doen. Dat is echt wel een probleem, want dan gaan we echt dierenwelzijnsproblemen
krijgen. Mevrouw Den Hollander zei dat ook al: je krijgt vollere stallen. En wat gaan
we dan doen met die transporten die uit Duitsland of België komen? Dat gaan we dan
namelijk ook krijgen.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas, dank u wel.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Die komen bij de grens stil te staan, in de hitte.
De voorzitter:
Dank u wel voor uw uitgebreide antwoord!
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik ben ook heel benieuwd naar het antwoord van de Staatssecretaris op deze vraag.
De voorzitter:
Ja, meneer Graus, u heeft er nog ééntje over.
De heer Graus (PVV):
Mijn laatste interruptie dan bij dezen. Is mevrouw Van der Plas het er dan mee eens
dat de cao dan moet worden aangepast? Bij mensen is er ook ’s nachts controle als
het om leed gaat – en dat moet ook voor dieren gelden. Het moet ook een roeping zijn,
hè. Het is niet zomaar werk. Het is een roeping om dierenarts te worden. Ik wil toch
graag een antwoord op mijn vraag hebben: vindt u dat die gepensioneerde dierenartsen,
die dierenartsen die zijn weggepest, die klokkenluiders – ze zijn zelfs op televisie
verschenen – terug in dienst moeten worden genomen door deze Staatssecretaris?
De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas, iets compacter dan daarnet.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Pardon?
De voorzitter:
Ik vraag mevrouw Van der Plas om het iets compacter te formuleren dan daarnet.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, ik zal het compacter doen. Als het is zoals de heer Graus zegt, dan is het verschrikkelijk
als die mensen zijn weggepest, maar ik wil wel graag eerst het antwoord van de Staatssecretaris
op die vraag horen. Als die mensen kunnen terugkeren, en ze dat ook willen, waarom
zouden we dat dan niet doen? Maar laten we eerst het antwoord van de Staatssecretaris
afwachten.
Ik heb nog geen antwoord gegeven op de vraag van de heer Graus over het aanpassen
van de cao. Dat klopt. De PVV heeft ook een Minister gehad van Volksgezondheid en
met haar hebben we het ook weleens over het aanpassen van cao’s gehad. Daarvan heeft
die Minister gezegd: daar gaan wij niet over. Wat ik daarvan vind, doet nu even niet
ter zake, maar dat is niet iets waar een Staatssecretaris over gaat volgens mij. Maar
misschien kan hij daar ook antwoord op geven.
De voorzitter:
Dat gaan we zo zien. Ik ga eerst nog naar mevrouw Den Hollander voor een interruptie.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik ben een beetje laat, voorzitter, want ik wil even terug naar het begin van het
betoog van mevrouw Van der Plas. Daarin vroeg zij waarom de Staatssecretaris niks
doet met de dringende oproep uit Europa. Vinden mevrouw Van der Plas en haar partij
dat wij over het algemeen gehoor moeten geven aan dringende oproepen vanuit Europa?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Wat is het doel van deze vraag? Wat bedoelt u precies?
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Dat lijkt me heel helder.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Volgens mij ga ik erover of ik het helder vind. We zitten hier niet in een schoolklas.
Ik vraag mevrouw Den Hollander om die vraag opnieuw te stellen. Niemand gaat voor
mij bepalen of ik een vraag helder vind of niet.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik zal een poging wagen. Mevrouw Van der Plas geeft aan dat wij gehoor moeten geven
aan een dringende oproep vanuit Europa. Er komen vaker dringende oproepen vanuit Europa
onze kant op over de landbouw. Ik heb het idee dat de BBB zich die niet altijd aantrekt.
Mijn vraag aan mevrouw Van der Plas is dus of zij van mening is dat de BBB zich alle
dringende oproepen uit Europa aantrekt.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Volgens mij zijn wij hier volksvertegenwoordigers. Ik merk dat sommige mensen in dit
huis dat nog weleens dreigen te vergeten. Wij komen hier ook op voor mensen die hier
in Nederland leven, op ons stemmen, voor ons kiezen en, sterker nog, ons betalen.
Dat wij hier kritisch zijn op een overheid, of dat nou een Nederlandse of Europese
overheid is, lijkt mij dus volstrekt onze taak. Dit is dus een heel flauwe, een beetje
domme vraag om iemand ergens in de hoek te zetten, maar ik zou alle Kamerleden willen
oproepen om kritisch te zijn. Als wij kritisch waren geweest tijdens het ontstaan
van de toeslagenaffaire, hadden hier ook niet tienduizenden mensen in de shit gezeten.
We zeggen dus niet dat we moeten knippen en buigen voor een overheid. Nee, maar in
dit geval heeft de Europese Commissie gezegd: doe dit nou even niet; wacht daar nog
even mee, want we zijn bezig met een Europese Transportverordening. Dat zou iedereen
toch moeten toejuichen? Nee, wat doet de VVD, de ondernemerspartij? Die zegt: nee,
jongens, zoek het maar lekker uit en los het maar lekker op. Nou, dank aan de VVD-kiezers!
De voorzitter:
Kwalificaties als «domme vraag» zijn niet nodig. Ik kijk nog even naar mevrouw Den
Hollander, in tweede instantie.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik heb al op de lagere school geleerd dat domme vragen niet bestaan, alleen domme
antwoorden. Ik heb ook nog steeds geen antwoord gekregen op mijn vraag. Zou mevrouw
Van der Plas dus, los van alle emotie die zij tentoonspreidt, ook gewoon de vraag
kunnen beantwoorden?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Volgens mij heb ik dat uitgebreid gedaan, zeg ik via de voorzitter tegen mevrouw Den
Hollander. Wij moeten altijd kritisch blijven op een overheid. Het is helemaal niet
zo dat wij ons daar niks van aantrekken, maar als wij als Kamerleden al niet meer
kritisch kunnen zijn ... Wij controleren hier – ik wilde bijna vloeken – het kabinet.
In Europa controleren wij ook degenen die in het kabinet van Eurocommissarissen zitten,
de Europese Commissie. Dat de VVD dat niet wil doen, dat die wil knippen en buigen
en alles maar oké vindt, moet de VVD zelf weten. Wij blijven kritisch.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog, mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Ik had het over het honoreren van keuringsaanvragen. We horen al jaren
dat 98% wordt gehonoreerd, maar ik zei al: klopt dat beeld wel? Na de overgang van
niet-veterinaire keurmeesters, de ondersteunend medewerkers toezicht, naar de NVWA
zien we minder capaciteit, minder flexibiliteit en zelfs het stilleggen van slachterijen,
en dat terwijl de kosten voor bedrijven met 73% zijn toegenomen voor toezicht door
de OMT. Kan de Staatssecretaris reflecteren op het verschil tussen het beeld op papier
en de praktijk?
Voorzitter. Er is nog zo’n voorbeeld. Slachterijen plannen zorgvuldig hun productie,
met extra ruimte voor dierenwelzijn. Dan staan er aan het einde van de dag nog een
paar dieren. Wat gebeurt er dan? De NVWA zegt dan: tijd is tijd en die laatste dieren
moeten hier gewoon maar even blijven staan. Dat is niet vanwege dierenwelzijn of voedselveiligheid,
maar vanwege een klok. Hoe kan het dat we in Nederland regels zo star toepassen dat
die juist tegen dierenwelzijn ingaan? Wat gaat de Staatssecretaris doen om de professionaliteit
en proportionaliteit terug te brengen? Diezelfde starheid zien we ook bij de opvang
van exotische dieren. Opvangorganisaties die dieren redden zonder papieren, lopen
vast op regels en een veel te strenge NVWA. Wil de Staatssecretaris kijken hoe we
meer ruimte kunnen geven aan redelijkheid zonder de regels los te laten?
Dan de AMvB’s dierwaardige veehouderij. De sector zegt heel duidelijk dat dit een
enorm risico is. De kosten voor dierlijke productie stijgen extreem en de zelfvoorzieningsgraad
van Nederland gaat fors dalen. Zo produceren we nu 114% van de hoeveelheid kippenvlees
die we hier consumeren, maar worden we straks afhankelijk van productie uit het buitenland,
omdat we hier dan niet eens meer genoeg kunnen produceren voor onze eigen bevolking.
Dat is slechter voor het dierenwelzijn, slechter voor het milieu en nog slechter voor
de voedselzekerheid.
En er is nog iets. Als we bovenwettelijke afspraken uit het convenant wettelijk maken,
verdwijnt die meerprijs uit de markt. Dan betalen boeren eerst de rekening en als
de productie eenmaal onderuit getrapt is, kan de consument niet eens meer voedsel
betalen. Mijn oproep aan de Staatssecretaris is dus: breng eerst de randvoorwaarden
op orde, luister naar de sector en voorkom dat goedbedoeld beleid uiteindelijk het
tegenovergestelde brengt.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Plas. Ik ga naar de heer Graus, van de PVV.
De heer Graus (PVV):
Dank u wel. Er is wel een goed sfeertje vandaag hier, hè. Het is altijd weer genieten!
Daarom is het mijn lievelingscommissie.
Allereerst de stalbranden. Ik ben zelf ooit met het Stable Safe-systeem gekomen via
twee uitvinders, waardoor dieren kunnen vluchten zodra er brand uitbreekt. Dan branden
er bepaalde draadjes door. Dat gaat om het onderdruksysteem van het voedingssysteem.
Dan vallen de deurtjes naar buiten, zodat de dieren kunnen vluchten. Alle dieren vluchten
namelijk voor brand. Ik snap niet wat er allemaal in die rapporten staat, dat ze dat
ontkennen. Ook in hotels gebruikt men brandwerende materialen. Dat gebeurt vaak op
boerderijen totaal niet. Daar had ik graag reacties op gehad. Ook luchtwassers schijnen
averechts te werken. Daar waren wij als enige partij altijd fel tegen. Ik wil het
volgende vragen. De nationale brandweer was laaiend enthousiast over het Stable Safe-systeem,
dat ervoor zorgt dat dieren een vluchtroute hebben. Hoe kan het dat minder ter zake
deskundigen daarover oordelen? Graag een reactie van de Staatssecretaris daarop. Sprinklers
zorgen juist voor rook en verstikking.
Knaagbranden. Er staat: «Van circa 35% van de stalbranden is de oorzaak niet bekend.»
Doctor Weijman – de beste man is inmiddels helaas overleden; hij was knaagdierspecialist
en een goede bekende van Frank Wassenberg, van de Partij voor de Dieren, en mij –
zei dat het knaagbranden zijn en dat je preventie als beste biocide moet inzetten,
en dat je knaagdieren dus buiten moet houden in plaats van ze binnenlaten en ze dan
gaan vergiftigen en in klemmen zetten. Welke acties gaan we daarop ondernemen? Hoeveel
van die knaagbranden zijn er? Dat is helemaal nooit meegenomen. Dat is volgens doctor
Weijman een van de grote oorzaken van die stalbanden. Wil je de overlevingskansen
voor dieren vergroten, geef ze dan een vluchtroute; daar worden ook rapporten over
naar buiten gebracht. De dieren zullen gebruikmaken van die routes, zoals mensen dat
ook zouden doen.
Over de ontsnapte stier hebben we het al gehad. Het is natuurlijk schandelijk wat
daar gebeurd is. Het zijn ook amateurs. Dat zijn echt kneuzen geweest. Wie gaan er
met zo’n klein kaliber op een dier van een paar honderd kilo zitten schieten, en dan
ook nog verkeerd? Hartstikke slecht. Daar had gewoon een dierenarts ter plekke moeten
komen. Die had dat dier kunnen verdoven. Dus graag actie daarop. Er liggen ook draaiboeken
voor. Waarom werd daar geen gebruik van gemaakt? Waarom kunnen dit soort kneuzendingen
nog steeds plaatsvinden, terwijl wij al twintig jaar vragen om professioneler op te
treden? Graag een reactie daarop.
De omstreden import van jonge kalfjes uit Ierland is gewoon te schandelijk voor woorden.
Ik wil een keiharde aanpak van die Quote 500-jongens, die hier gewoon al twintig jaar
met onze voeten zitten te spelen. Ik ben dat spuugzat, dus graag actie. De Staatssecretaris
heeft met de verlaging van de transporttemperaturen aangetoond dat hij tegen de Quote 500-jongens
durft in te gaan, maar hier moet dat ook. Kappen ermee. Het is einde oefening. De
Kamer wil het niet. Het merendeel van de Nederlandse bevolking wil het niet. We leven
in een parlementaire democratie, en niet in een dictatuur van Quote 500-jongens, dus:
einde oefening.
Waar liggen de enorme vertragingen van Woo-verzoeken aan de NVWA aan? Heel veel dingen
heb ik gewoon binnen tien minuten kunnen achterhalen. Waarom worden mensen daarbij
gefrustreerd? Waarom worden dierenartsen niet meegevraagd naar dierenwelzijnsinspecties?
Wat speelt daar? Waarom worden er dingen achtergehouden voor ter zake deskundigen?
Waarom wordt er geen gebruikgemaakt van de weggepeste en/of gepensioneerde dierenartsen
die op vrijwillige basis behulpzaam willen zijn, die zich vrijwillig ter beschikking
stellen?
De NVWA-dierenartsen worden automatisch lid van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij
voor Diergeneeskunde, een organisatie die niet politiek afhankelijk is. Ik wil dat
dat stopt. Ik wil niet dat de Staat meebetaalt aan de Koninklijke Nederlandse Maatschappij
voor Diergeneeskunde. Bovendien kan de NVWA dan niet meer onafhankelijk ter zake werken.
Dat wil ik niet.
Na alle onderzoeken naar de handhaving is nog steeds eigenlijk weinig of niets op
orde. Dat blijkt ook. Ngo’s bevestigen dat. Dat ligt niet aan de inspecteur-generaal,
kan ik u garanderen. Die man doet zijn best, maar er zit van alles onder. Er moet
harder worden opgetreden. Graag uw steun aan de inspecteur-generaal hierin.
De voorzitter:
Meneer Graus, er is een interruptie voor u van mevrouw Den Hollander.
De heer Graus (PVV):
Ja, ik was er even vlug doorheen aan het gaan, omdat ik natuurlijk maar een paar minuten
heb.
De voorzitter:
Misschien biedt de interruptie van mevrouw Den Hollander u wel een kans.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik zou de heer Graus graag willen vragen wat het bezwaar is tegen de Koninklijke Nederlandse
Maatschappij voor Diergeneeskunde, die zich op dit moment keihard inzet om te komen
tot een nieuwe federatie, waar deze Kamer volgens mij al heel lang om vraagt. Het
ministerie is daarmee bezig. Waarom is de heer Graus daar zo op tegen?
De heer Graus (PVV):
Dat zal ik u uitleggen. Ik ben zelf ooit begonnen als dierenartsenbezoeker. Toen al
liep ik tegen heel veel negatieve reacties op, ook bij dierenartsen en bij de Koninklijke
Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde. Het was in 1996 dat ik begonnen ben.
Daarna ben ik nog een tijdje zelfs managing director geweest bij een bedrijf en had
ik daar ook mee te maken. Maar ik heb ook als politicus ermee te maken gehad. Meneer
Wilders en ik wilden samen een fonds oprichten voor mensen die de dierenartskosten
niet kunnen betalen. Wij hebben de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde
bij ons op kantoor geroepen. Zij hebben ons letterlijk – letterlijk! – en heel arrogant
met veel dedain gewoon zitten uitlachen. Ze hebben gewoon figuurlijk een dikke middelvinger
tegen ons opgestoken en hebben er niets mee gedaan. Dat bleek ook in de hele communicatie:
die was heel denigrerend. Ik vind het een verschrikkelijke organisatie: met heel veel
dedain, met heel veel arrogantie, neerbuigend. Ik wil niet dat onze Staat en onze
NVWA-dierenartsen daarvan afhankelijk zijn. Ik heb er niets dan negatieve ervaringen
mee, persoonlijk, maar dat geldt ook voor mensen om mij heen. En ook dierenartsen,
hoor. Ik ben echt niet de enige, want ik ken heel veel dierenartsen persoonlijk, ook
door mijn oude beroep.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van mevrouw Den Hollander.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik ken ook heel veel dierenartsen persoonlijk. Het klinkt een beetje als een persoonlijke
vete die de heer Graus heeft met deze toch wel professionele organisatie, een beroepsvereniging
voor dierenartsen. Deze vereniging zet zich keihard in om de kwaliteit van de diergeneeskunde
te verbeteren, om dierenwelzijn te verbeteren. Dat zou de heer Graus toch moeten aanspreken?
Soms denk ik ook: mensen of organisaties kunnen leren van fouten uit het verleden.
Ik zou toch de heer Graus willen vragen om nog eens opnieuw kennis te maken.
De voorzitter:
Een open uitnodiging aan de heer Graus.
De heer Graus (PVV):
Mijn collega van de VVD is niet goed in de chronologie der dingen. U draait oorzaak
en gevolg om. Ik had niets tegen de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde,
helemaal niets. Maar het komt door alle negatieve ervaringen, die, zoals ik net zei,
de afgelopen tientallen jaren zijn ontstaan. Het zijn iedere keer losse dingen die
denk ik helemaal niet eens met mij persoonlijk te maken hebben. Dus dat is absoluut
niet waar. Ik blijf altijd professioneel. Ik heb een bloedhekel aan sommige mensen,
met wie ik wel samenwerk omdat we samen iets voor dieren doen. Zo moet het zijn. Het
moet niet zo zijn dat direct al mensen worden uitgesloten omdat ze een bepaalde politieke
kleur hebben. Dat vind ik inderdaad heel gevaarlijk. En daar hebben ze zich wel schuldig
aan gemaakt. Meneer Wilders kan dat trouwens beamen, hoor. Dan ben je niet objectief
bezig met dierenwelzijn en met dierenleed, hoor. Vertrouw mij daar nou maar in. Het
is een politieke organisatie.
De voorzitter:
Meneer Graus, gaat u ...
De heer Graus (PVV):
Sommige mensen zitten bij dezelfde tennisclub en golfclub. Het is precies wat allemaal
bij de commissie en de wet bleek: het zijn allemaal eliteclubjes. Ik hou er niet van,
absoluut niet.
De voorzitter:
Meneer Graus, gaat u rústig verder met de laatste minuut van uw spreektijd.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik wil een punt van orde maken.
De heer Graus (PVV):
Laat maar komen, hoor.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Voorzitter. Ik vind het echt ongepast dat de heer Graus hier een gerenommeerde organisatie
op deze manier wegzet. Ik vind het echt niet kunnen en ik maak daar formeel bezwaar
tegen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat staat genoteerd.
De heer Graus (PVV):
Daar wil ik wel op kunnen reageren, mevrouw de voorzitter. Daar wil ik op kunnen reageren.
De voorzitter:
U mag er heel kort op reageren.
De heer Graus (PVV):
Ik heb in het begin, toen ik hier begon, mijn best ervoor gedaan. Ik heb ze ook nooit
meer gezien, moet ik eerlijk zeggen. Dat zegt ook heel veel, hè! Vroeger waren ze
kind aan huis en ineens niet meer. Dat komt gewoon omdat ik keer op keer punten inbreng
waarover ik recht van spreken heb, maar waarmee ik een gevoelig punt raak. Dan gaan
ze je negeren. Ik weet donders goed wat dat is. Daar gaat het nu om, zeg ik tegen
mijn collega van de VVD. Het gaat nu effe hierom. U vraagt mij hoe dat allemaal ontstaan
is.
De voorzitter:
Hoho, via de voorzitter, meneer Graus.
De heer Graus (PVV):
Ik vraag gewoon ... Ik wil niet dat NVWA-dierenartsen, mevrouw de voorzitter, lid
worden van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde, op kosten
nota bene van de Staat, van de belastingbetaler. Dan is de onafhankelijkheid niet
gegarandeerd.
De voorzitter:
U gaat nu door met de laatste minuut van uw eerste termijn.
De heer Graus (PVV):
Maar die minuut gaat nu wel dan pas in inderdaad.
We hebben het gezegd: een verbod op rituele religieuze martelingen van dieren. Een
gevangenisstraf inclusief beroeps- en houdverbod kan al bij de illegale slachtingen
die allemaal plaatsvinden.
Ik wil de Staatssecretaris verzoeken op werkbezoek te gaan bij Compaxo. Dat bedrijf
heeft een innovatie op het gebied van het elektrisch bedwelmen, een alternatief voor
de gruwelijke CO2-bedwelmingen, waar ik mevrouw Ouwehand net op bevroeg. Dat kan door samenwerking
met de Dierencoalitie; dat zijn heel veel dierenorganisaties. Dat slachthuis zet ook
in op voorkoming van hittestress.
Ik wil tot slot nog een reactie hebben op het rapport, dat dadelijk wordt aangeboden,
van Caring Farmers, de Dierenbescherming en andere organisaties van de Dierencoalitie.
Dat rapport heet Dierwaardig Nu. Dat wordt ons dadelijk aangeboden. Ik wil daar graag
een reactie op hebben, want ik heb nu mijn eerste termijn. Het gaat om een concretere
invulling van normen inzake natuurlijke gedragsbehoeften ter aanvulling op de ontwerp-AMvB
Dierwaardige veehouderij, die natuurlijk voor geen meter deugt.
Dank u wel, mevrouw de voorzitter.
De voorzitter:
Dank aan de heer Graus. Daarmee komen we aan het einde van de eerste termijn van de
zijde van de Kamer. Ik zou eigenlijk de Staatssecretaris willen verzoeken om binnen
40 minuten een broodje te eten en de beantwoording in eerste termijn voor te bereiden.
Dan gaan wij om 13.15 uur verder. Dan zie ik u allen weer terug. Excuus, het wordt
13.10 uur! Nee, sorry! Het wordt 13.15 uur. Nee, sorry, het wordt 13.20 uur!
De vergadering wordt van 12.38 uur tot 13.26 uur geschorst.
De voorzitter:
Het is inmiddels fors later dan de aanvangstijd, dus we gaan beginnen. Ik hoop dat
u allen goed geluncht heeft. Ik heb mijn stem even rust kunnen geven, dus we gaan
zien hoelang die het vol gaat houden. De Staatssecretaris gaat zo meteen antwoorden
in blokjes. Die loopt hij zo meteen even langs. Ik wil u vragen om uw vragen te bewaren
tot aan het einde van elk mapje. Op die manier kunnen we efficiënt en effectief de
beantwoording van de vragen doen, zodat we ook daadwerkelijk om 16.00 uur weer de
zaal uit kunnen. Dan is het woord aan de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Erkens:
Voorzitter, dank. Excuus voor de vertraging. Uw commissie heeft meer dan 100 vragen
gesteld en ik wil zorgen dat we overal een goed antwoord op kunnen geven. Vandaar
dat we vijf minuten langer de tijd hebben genomen, maar die tijd is door de leden
vast en zeker goed gebruikt als extra lunchtijd. Ik voel me er dus op dit moment ook
niet heel schuldig over. Ik hoor dat sommige leden hier toch al waren, dus dan voel
ik me toch een beetje schuldig richting de commissie!
Voorzitter. Ik heb een korte inleiding en daarna ga ik door een aantal blokjes heen.
Ik zal eerst ingaan op de AMvB Dierwaardige veehouderij. Daar zijn veel vragen over
gesteld. Daarna zal ik ingaan op de beleidsmaatregel van een maximumtemperatuur voor
transport. Dan gaan we naar alle vraagstukken rondom het transport van kalveren. Dan
gaan we naar het toezicht in de vleesketen. Daarna gaan we naar twee blokjes die ik
ook kan samenvoegen, namelijk die over de NVWA, het toezicht en onder andere de doelmatigheid.
Dan zijn er een aantal vragen gesteld over de NVWA die deels bij VWS zitten. Ik zal
dus proberen om daar een eerste antwoord op te geven, maar als u tot heel veel detail
op wilt ingaan, zal ik dat moeten doorgeleiden. Als laatste heb ik dan een blokje
overig.
Voorzitter. Dan wil ik graag beginnen met een citaat van de Britse filosoof Jeremy
Bentham. Hij schreef: «De vraag is niet of dieren kunnen redeneren, noch of zij spreken,
maar of zij kunnen lijden.» Verantwoord omgaan met dieren in onze voedselketen is
belangrijk. Dat vindt de maatschappij en de leden van deze commissie vragen er ook
terecht aandacht voor. We zijn inmiddels ook enkele eeuwen verder dan het citaat en
het denken over dieren is grondig gewijzigd. Het uitgangspunt is dat zij positief
welzijn moeten kunnen ervaren. In de brief die ik voorafgaand aan dit debat naar de
Kamer heb gestuurd, heb ik uiteengezet welke stappen dit kabinet wil nemen om dierenwelzijn
in Nederland naar een hoger niveau te tillen in de hele keten: van op het primaire
bedrijf en tijdens het transport tot in het slachthuis. Ik vind het belangrijk om
daarin duidelijke lijnen voor de lange termijn te schetsen, zodat ondernemers weten
waar ze aan toe zijn en waar ze naartoe moeten werken. Dat geeft meer rust en hopelijk
ook meer resultaat. Zoals mevrouw Bromet zei: we moeten op dat vlak geen pleisters
plakken, maar echt proberen om vanuit lange lijnen te werken. Dit doe ik ook samen
met de convenantpartijen, om concrete en haalbare stappen te zetten naar een dierwaardige
veehouderij. Ik streef ernaar de Kamer rond de zomer die aangepaste concept-AMvB te
sturen. Ik zal dadelijk ingaan op de exacte tijdslijnen. Wat het transport betreft
laat ik de maximumtemperatuur voor diertransport verlagen naar 30 graden per 1 april
2027. Daarnaast laat ik het wetsvoorstel over verplicht cameratoezicht verder in procedure
brengen.
Voorzitter. Een beweging naar een meer dierwaardige veehouderij biedt daarnaast ook
een kans als het gaat om onze internationale concurrentiepositie, mits we dit goed
aanpakken. We concurreren immers niet alleen op de laagste prijs, maar met dierwaardig
geproduceerde producten kan Nederland zich ook sterk positioneren voor een afzetmarkt
van consumenten met veranderende preferenties. Dit geldt vooral steeds meer voor de
jongere generaties. Daarnaast is een hoog niveau van dierenwelzijn ook van belang
voor de sector om draagvlak te behouden. De meeste spelers in de keten gaan op fatsoenlijke
wijze om met de dieren waar zij verantwoordelijk voor zijn, maar het kan beter en
ook eerlijker. Als dierenwelzijn nu door een speler in de keten wordt geschaad, wordt
de hele sector hierop aangekeken, dus ook de ondernemers die de regels volgen. De
sector heeft hier zelf ook een grote rol in. Ik vind dat ondernemers elkaar ook moeten
aanspreken als het ergens niet goed gaat. Tegelijkertijd wil ik ook samen met de NVWA
kijken hoe we het toezicht kunnen inzetten om de naleving echt te vergroten.
Ik wil met de sector bewegen richting een «high trust, high penalty»-systeem. Dat
systeem betekent aan de ene kant dat ondernemers die het goed doen, dat ook mogen
gaan merken door lichter toezicht. Denk dan bijvoorbeeld aan minder toezicht op plekken
waar het kan, plekken waar ondernemers de wet naleven en waar de risico’s op overtredingen
klein of nihil zijn. Daar mag de ondernemer minder toezichtdruk voelen. Het kan bijvoorbeeld
ook via systeemtoezicht, waarbij zelfregulerend vermogen voldoende geborgd is met
private kwaliteitssystemen waarin wij vertrouwen hebben. Ook voor de ondernemer zijn
er dus voordelen als de toezichthouder niet hoeft te interveniëren in het bedrijfsproces.
Maar we moeten de ondernemers die de wet willens en wetens aan hun laars lappen veel
harder aanpakken. Het overtreden van de wet mag namelijk niet lonen. Dat zit aan de
ene kant in de pakkans, via risicogericht toezicht, maar ook in de sanctionering,
zowel aan de bestuursrechtelijke kant als aan de strafrechtelijke kant. Ik wil dus
ook samen met mijn collega van JenV, het OM, de NVWA, het LED en de politie kijken
hoe we de pakkans kunnen vergroten. Dit sluit ook aan bij een aangenomen motie van
het lid Teunissen van de Partij voor de Dieren. Daarin is ook precies de vraag aan
mijn collega van JenV gesteld wat er gedaan kan worden om de pakkans bij dierenmishandeling
te vergroten. Zoals ik al in mijn brief van 16 april heb aangegeven, vind ik ook dat
het boete-instrumentarium voldoende afschrikwekkend moet zijn, waarbij we aan de ene
kant kleine foutjes niet te zwaar afstraffen, maar bewuste misstanden veel zwaarder
afstraffen. Ik kom voor de zomer in een bredere brief over de NVWA specifieker terug
op hoe ik het toezicht op dierenwelzijn wil verbeteren. Ik zal dadelijk al een aantal
zaken toelichten.
Voorzitter. Dan de vragen in dit blokje. De eerste vraag was van de heer Flach en
ging over de ontwerp-AMvB. Hij vroeg of er een impactanalyse gedaan wordt. Het antwoord
daarop is ja. Bij het opstellen van de regels voor de AMvB Dierwaardige veehouderij
is door WSER en CAF een economische impactanalyse uitgevoerd. De uitkomsten daarvan
worden meegenomen in de uitwerking van de concept-AMvB. We zullen die uitkomsten uiteraard
ook met de concept-AMvB meesturen naar de Kamer.
De heer Flach vroeg ook naar fiscale regelingen en bijdragen van ketenpartijen rondom
de AMvB. In het convenant Dierwaardige veehouderij zijn afspraken opgenomen over de
randvoorwaarden voor het zetten van stappen. In het coalitieakkoord is ook afgesproken
om te bezien of een fiscale regeling die beweging kan stimuleren. We zijn daarover
in gesprek met de convenantpartijen en we nemen dit ook mee in de bredere taskforce,
die ook samen met de Minister gerund wordt, om te komen tot een integrale investeringsopgave
voor de sector. Ook daarbij zullen we hier dus naar kijken.
De heer Flach had ook nog een vraag over ketenpartijen. Hij vroeg of de AMvB de ondergrens
is en of we de grote stappen via het convenant zetten. Dat is niet volledig de lijn.
In de AMvB staan de maatregelen waaraan veehouders zullen moeten voldoen. Deze maatregelen
zijn in de tijd gefaseerd, ook om het mogelijk te maken dat er voorafgaand aan de
inwerkingtreding kan worden gewerkt aan het borgen van het verdienmodel. Daarom is
de bijdrage van markt- en ketenpartijen aan het convenant van groot belang.
Voorzitter. Mevrouw Den Hollander had een vraag over de stand van de wetenschap. Zij
vroeg of we daar gebruik van maken om normen voor het voorzien van gedragsbehoeften
van dieren concreet in te vullen. Het antwoord daarop is ja. Wetenschappelijke inzichten
zijn het uitgangspunt geweest, en dat zijn ze nog steeds, bij het stellen van de normen
in de AMvB. Uiteraard is onze inzet om ze dan wel vorm te geven op een manier die
zowel concreet als handhaafbaar is, zonder dat we daarbij uit het oog verliezen dat
ieder bedrijf anders is en dat gedragsbehoeftes op meerdere manieren ingevuld zouden
kunnen worden.
Voorzitter. Dan een andere vraag vanuit de VVD, namelijk wat ik ga doen om koplopers
te helpen. Volgens mij had de heer Koorevaar daar ook een vraag over. We trekken inderdaad
ook samen op in de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof, omdat vergunningverlening
essentieel is voor dierwaardige veehouderij. Dat geldt voor iedereen, maar vooral
ook in het bijzonder voor de koplopers die nu al stappen willen zetten. In het convenant
Dierwaardige veehouderij hebben we bovendien afgesproken dat experimenten, pilots
en koplopers van belang zijn om te weten hoe de maatregelen in de praktijk uitpakken.
Daar waar regelgeving in de weg zit om ervaring op te doen, zullen we ons dus maximaal
inzetten om die belemmeringen weg te nemen. Als er op dat vlak nog signalen zijn van
specifieke regels, kunnen de Kamerleden, maar ook de koplopers zelf, deze uiteraard
met ons delen. Dan zullen we daarnaar kijken.
Voorzitter. Dan nog een vraag van mevrouw Den Hollander. Zij vroeg of ik voornemens
ben om het afwegingskader van dierwaardigheid, dat het ministerie in 2022 liet opstellen,
te gebruiken bij de evaluaties. We zijn niet bekend met dit specifieke afwegingskader,
dus misschien heeft mevrouw Den Hollander nog een specifieke naam voor ons. Maar we
nemen hierin de realisatie van de modellen uit bijvoorbeeld nieuwe wetenschappelijke
inzichten, impactanalyses die de voortgang meten en de stand van vergunningverlening
allemaal mee. Ik ga er dus van uit dat het er al bij zit, maar we kunnen dit natuurlijk
dubbelchecken als we het specifieke afwegingskader scherp hebben.
Dan een vraag van mevrouw Podt van D66 over de reikwijdte van de AMvB’s. Zij vroeg
of de hele keten wordt meegenomen en welke diersoorten allemaal worden meegenomen.
Zij vroeg ook wat de ambities van het kabinet op dat vlak zijn. Op dit moment is onze
focus het afronden van de voorhangversie van de AMvB voor de pluimvee-, varkens- en
rundveehouderij, zoals de wettelijke opdracht ook vraagt. Hierbij is nieuw dat de
vee- en vleessector daar ook aan toegevoegd is. Het kost veel werk en tijd om deze
regels zorgvuldig tot stand te laten komen. Ik kan dus op dit moment nog niet aangeven
wanneer we met de andere houderijsectoren beginnen. Het lijkt me logisch dat die uiteindelijk
volgen. Mijn voorkeur zou wel zijn om nu de focus te leggen op het zo snel mogelijk
rondkrijgen van deze AMvB, hem in werking te laten treden en dan inderdaad naar vervolgstappen
te kijken, omdat we anders mogelijk ook met vertraging te maken krijgen. Het is wel
mijn doel om dit zo snel mogelijk naar uw Kamer te kunnen sturen.
Voorzitter. Dan een vraag van het lid Bromet van PRO. Zij vroeg of er een visie komt
en wat daar ongeveer in zou komen te staan. We hebben in Nederland een innovatieve
veehouderij, die op veel gebieden vooroploopt. Dat willen we behouden. Tegelijkertijd
willen we ervoor zorgen dat de veehouderij werkt binnen de kaders van onder andere
de leefomgeving, maar ook van de eisen die we gaan stellen rondom dierwaardige veehouderij.
Het is mijn rol om die kaders te schetsen waarbinnen de veehouderij ruimte heeft om
zich te ontwikkelen. De eisen rondom dierwaardigheid nemen we mee in de AMvB, en in
de Taskforce Stikstof, Landbouw en Natuur geven we ook duidelijkheid, bijvoorbeeld
door bedrijfsspecifieke emissienormen vast te leggen. We zullen daarbij ook ingaan
op toekomstbestendige landbouw en op de visie rondom de veehouderij in de taskforce.
Daar zullen we dus nog nader op terugkomen.
Voorzitter. Dan nog een vraag van het lid Bromet. Zij vroeg of ik een visie kan geven
op hoe dierenwelzijn wordt gewogen in relatie tot proportionaliteit en risico’s voor
uitvoerbaarheid. We vinden dierenwelzijn echt belangrijk. We willen de komende jaren
dus ook een structurele stap maken om dierenwelzijn te verbeteren. Daarbij hebben
we wel oog voor het feit dat aanpassingen tijd vergen, ook ten opzichte van de huidige
situatie. We kiezen daarom ook voor een stapsgewijze aanpak, zodat veehouders daadwerkelijk
in staat zijn om deze stappen te zetten. Ik zeg er wel bij: hoe eerder het kan, hoe
beter. Ik vind het daarom ook cruciaal om meer markt- en ketenpartijen te laten aansluiten
bij het convenant. Ook de rol van de autoriteit zal hierin belangrijk zijn om te kunnen
kijken waar er soms een versnelling mogelijk is of waar het op de randvoorwaarden
juist knelt. Maar het doel en de ambitie staan hierin centraal.
Voorzitter. Het lid Beckerman vroeg nog wat het waard is als normen zo worden ingevoerd
dat er niet op gehandhaafd kan worden. Dat ging over de open normen. Zij vroeg of
daar minder op ingezet kan worden. Voor mij staat hierin voorop dat de voorschriften
van de AMvB handhaafbaar zijn. We werken ook nauw samen met de NVWA, die hier ook
op toetst. De NVWA zal, voordat wij de AMvB naar de Kamer sturen, ook echt kijken
of dat wat we met elkaar opstellen, handhaafbaar is. Dat kan ook bij open normen het
geval zijn, maar niet altijd. We kijken in dit geval dus ook naar doelvoorschriften,
zodat de sector ruimte heeft voor eigen invulling, maar het wel getoetst kan worden.
Als ik hiervan een voorbeeld kan noemen, is dat rondom de AMvB het feit dat er één
ligplaats per koe moet zijn. Hiermee wordt beoogd dat alle dieren tegelijkertijd kunnen
liggen, maar er worden geen afmetingen voorgeschreven in de consultatieversie, ook
vanwege de variatie in de grootte van de dieren en van de stalsystemen. Het is uiteraard
nog steeds best wel handhaafbaar als je moet kijken of er één ligplaats is. Daar houden
we dus zeker rekening mee, zeg ik tegen mevrouw Beckerman.
Voorzitter. Dit is het langste blokje. Ik heb dus het gevoel dat ik heel veel in een
monoloog zit. Maar er zijn nog vier vragen, dus ik zal proberen het af te ronden.
De heer Koorevaar vroeg wat de bewindspersoon kan doen om convenantspartijen te helpen
om de horeca en «out of home»-partijen achter het convenant Dierwaardige veehouderij
te krijgen. Ik vind dat een heel goede vraag. Het is er eentje die ik ook in mijn
eerste overleggen intern meermaals heb gesteld. Ik ben dus inderdaad blij met het
plan van de markt- en ketenpartijen om de aanpak te verbreden naar alle markt- en
ketenpartijen, dus ook de «out of home»-partijen en de horeca. Die partijen moeten
hun bijdrage hieraan gaan leveren. Ik zal zelf het gesprek aangaan met deze sectoren,
zowel met brancheorganisaties als met individuele, grote bedrijven, om daar beweging
in te krijgen. Daarbij wil ik ook kijken hoe we partijen die stappen willen zetten,
kunnen faciliteren. Dat doen we via het Marktprogramma Verduurzaming Dierlijke Producten.
Ik zal binnenkort Koninklijke Horeca Nederland uitnodigen om ook deel te nemen aan
dat marktprogramma. Een concreet voorbeeld is dat de onlangs opengestelde subsidieregeling
voor ketendeals ook door «out of home»-partijen kan worden benut. De inzet van de
heer Koorevaar en die van dit kabinet hierop zijn identiek: we moeten die partijen
er ook bij gaan betrekken.
Voorzitter. Dan had de heer Koorevaar ook nog een vraag over ruimte voor de koplopers.
Die heb ik volgens mij net al beantwoord.
De heer Koorevaar had ook een vraag over een overzicht van dierenwelzijnscriteria
in verschillende lidstaten voor dieren die gehouden worden in de veehouderij. Hij
zei dat het wellicht ook een idee is om daar grondig onderzoek naar te laten doen
door de Raad voor Dierenaangelegenheden, zodat Nederland kan leren. De dierenwelzijnsvoorschriften
voor dieren gehouden in de veehouderij zijn in de EU voor een groot deel geharmoniseerd,
zeker wat betreft leghennen, vleeskuikens, varkens en kalveren. Individuele lidstaten
kunnen op hun grondgebied wel strengere voorschriften toepassen dan in de EU-richtlijnen
zijn voorgesteld. Ik heb geen overzicht van deze aanvullende technische voorschriften
of criteria. Het zou ook heel veel tijd kosten om die in kaart te brengen. We kijken
uiteraard in het kader van de regels die we opstellen voor dierwaardige veehouderij
ook naar marktontwikkeling in de Europese Unie. We monitoren dat ook. Ik snap de vraag
namelijk wel. Het gaat natuurlijk ook over het mogelijke verdienmodel en het gelijke
speelveld hier. We zouden rondom de AMvB dus misschien nog wel een aantal voorbeelden
kunnen noemen van stappen die daarin in onze buurlanden gezet worden. We zien dat
het in bijvoorbeeld Duitsland en Denemarken ook niet stilstaat. Ik kan daarbij ook
zeggen dat ik in gesprek ga, met name met onze buurlanden België en Duitsland, om
te kijken of je het met een aantal landen dat hier ook stappen op wil zetten, gelijk
kunt trekken. Dat kan ik daarbij zeggen.
Voorzitter. De heer Koorevaar had een vraag over de beoordelingskaders voor innovaties.
Ik ben het met hem eens dat de ambities voor dierwaardige veehouderij gebaat zijn
bij het uitvoeren van pilots in de praktijk. Ik wil het mogelijk maken dat die pilots
worden uitgevoerd. Dat vergt inderdaad een beoordelingskader op grond waarvan keuzes
voor de juiste pilots kunnen worden gemaakt. Ik ben daar nog niet aan toegekomen.
Ik wil het na de zomer met de convenantpartijen gaan oppakken.
Voorzitter. Dan rond ik bijna af. Het waren helaas toch nog meer dan vier vragen.
Mevrouw Ouwehand had de tijdslijnvraag, dus de vraag wanneer het convenant naar de
Kamer komt. In het coalitieakkoord staat «rond de zomer». We spannen ons ervoor in
om dat zo snel mogelijk te doen. Er spelen twee zaken waardoor het nog wat tijd kost.
Dat is aan de ene kant het in consultatie brengen van de vleesveesector, zodat we
die ook nog in de AMvB kunnen meenemen en het goed kunnen opnemen, en aan de andere
kant zijn dat de gesprekken met de convenantspartijen, de Dierenbescherming en de
sector zelf, om de laatste wijzigingen toe te passen. We streven er dus naar om het
zo snel mogelijk te doen. Maar als het na de zomer wordt, betekent dat niet dat het
eind dit jaar wordt. Dan zal het heel snel na het zomerreces zijn.
Afrondend, voorzitter. «Is het convenant leidend of zijn de wetenschappelijke inzichten
dat?» Leidend bij het opstellen van de AMvB zijn de wetenschappelijke inzichten, zoals
ook de zes leidende principes van de RDA. We kijken uiteraard ook vanuit het convenant
en de koppeling naar het verdienvermogen en naar de vergunningen. Daarom doen we het
ook stapsgewijs in termijnen.
Het lid Van der Plas stelde nog een vraag over de enorme stappen die de Nederlandse
veehouderij gezet heeft. Zij gaf terecht aan dat boeren dat zelf hebben gedaan. Ze
zei daarbij dat de weg naar dierwaardigheid al is ingezet, en de vraag was hoe we
daarop voortbouwen zonder het kapot te reguleren. Ik waardeer de stappen die de sector
de afgelopen jaren heeft gezet richting een dierwaardige veehouderij. De wettelijke
opdracht is echter wel om regels te stellen voor een dierwaardige veehouderij in 2040.
Dat vraagt om aanvullende normen, waarbij we echt met de convenantpartijen kijken
welke randvoorwaarden nodig zijn. Dat doen we aan de ene kant om het bijvoorbeeld
op het gebied van vergunningverlening voor elkaar te krijgen. Aan de andere kant zorgen
we ook voor marktcreatie, zodat er ook een markt voor deze producten is en we niet
gaan zien dat de effecten inderdaad toch de grens overgaan, waardoor het dierenwelzijn
niks opschiet.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering voor een kort ogenblik, want er is een waterglas omgevallen
in de buurt van het stopcontact.
De vergadering wordt van 13.43 uur tot 13.56 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering. Het gaat goed. We zijn er nog. Ik wou bijna zeggen: het
loopt met een sisser af. Als dat zo was geweest, was dat in dit geval misschien wat
minder gunstig geweest. Dank voor uw geduld. We gaan door met de interrupties op het
eerste blokje van de Staatssecretaris. O, de Staatssecretaris moest nog twee vragen
beantwoorden.
Staatssecretaris Erkens:
Ik heb inderdaad nog twee vragen in dit blokje. Dit is ook het langste blokje. Ik
begrijp wel dat als ik het dadelijk heel moeilijk krijg, ik gewoon mijn glas water
moet omgooien. Dan wordt er namelijk geschorst, dus ik kan daar wat tijd mee kopen.
Dat is de conclusie!
De voorzitter:
Volg vooral niet het voorbeeld van de voorzitter, zou ik zeggen, Staatssecretaris.
Staatssecretaris Erkens:
Voorzitter. Mevrouw Van der Plas had nog een vraag over bovenwettelijke afspraken
die we wettelijk maken. Ze zei dat in dat geval de meerprijs verdwijnt naar de markt.
Haar oproep was dus om eerst de randvoorwaarden op orde te hebben. Bij het stellen
van de regels in de AMvB houden we hier ook rekening mee. De maatregelen in de AMvB
worden dus in de tijd gefaseerd, ook om het mogelijk te maken dat het verdienmodel
en de randvoorwaarden voorafgaand aan de inwerkingtreding echt geborgd kunnen worden.
Dat nemen we nu dus ook expliciet mee in de aanpassingen die we nog doen. Daarom is
de bijdrage van markt- en ketenpartijen aan het convenant ook van groot belang.
De heer Graus had nog een vraag over het rapport Dierwaardig Nu van de Dierenbescherming
en de Dierencoalitie. Hier stond dat wij het rapport nog niet hebben en dat het nog
niet is uitgekomen, maar ik zie dat hij het heeft. Ik zag ook dat ik op LinkedIn getagd
was door een van de organisaties. Wij zullen daar uiteindelijk schriftelijk een reactie
op leveren.
De voorzitter:
Veel dank aan de Staatssecretaris. Dan gaan we nu naar de vragen over de eerste blokjes.
Even ter herinnering: we hebben weer vier interrupties, interrupties gaan in tweeën,
interrupties boven de 30 seconden tellen voor twee en interrupties onder de 30 seconden
zijn gratis. Ik begin bij de heer Graus, want hij was net als eerste.
De heer Graus (PVV):
Voordat ik mijn vraag stel, wil ik graag namens meerdere leden dat rapport Dierwaardig
Nu aanbieden. Het is een rapport van Caring Farmers, de Dierenbescherming en andere
Dierencoalitieridders. De concept-AMvB Dierwaardige veehouderij deugt aan alle kanten
niet. Dit moet de ideale aanvulling zijn. Ik wil dat dus graag via de Kamerbode overhandigen
aan de Staatssecretaris, als u dat toestaat. Dan maakt het deel uit van de beraadslaging.
Dank aan iedereen die er hard aan gewerkt heeft; dat zijn allemaal ervaringsdeskundigen.
Dan heb ik dadelijk nog één vraag.
De voorzitter:
U heeft één vraag, zegt u?
De heer Graus (PVV):
Ik wilde nog één vraag stellen, maar ik wachtte even tot de bode het rapport had aangeboden.
De Staatssecretaris had het over afschrikwekkende boetes. Die hebben we inderdaad
al een paar keer met de Kamer verhoogd. Maar als je een Quote 500-jongen bent, boeit
een boete je niet zo veel; die betaal je dan gewoon. Het interesseert ze namelijk
helemaal niet. Ze verdienen zo veel miljoenen dat het ze niet interesseert als ze
een boete van een paar duizend euro moeten betalen, dus ik wil toch echt dat de Staatssecretaris
samen met zijn collega van Justitie en Veiligheid eerder gaat inzetten op gevangenisstraffen
en op beroeps- en houdverboden. Beroeps- en houdverboden kan de Staatssecretaris zelf
al regelen. Eventueel een langer houdverbod zou via de rechter moeten. Er moeten ook
gevangenisstraffen worden opgelegd aan de verantwoordelijken. Ik zit hier al twintig
jaar. Als mensen niet willen luisteren, moeten ze voelen en moeten ze gaan knorren.
Dan moeten ze gaan zitten. Een andere smaak is er niet.
Staatssecretaris Erkens:
Aan de kant van justitie en het strafrecht is er volgens mij sinds 2024 meer mogelijk
en zien we in de praktijk dat het ook vaker toegepast wordt. Volgens mij zijn er op
bijvoorbeeld de mishandeling van een tijd terug inderdaad ook strafrechtelijke zaken
gevoerd. Er is dus meer mogelijk. Aan mijn kant wil ik twee dingen doen. Aan de ene
kant zijn de boetes volgens mij sinds 2007 al niet geïndexeerd; dat geeft aan dat
die bedragen niet zijn toegenomen. Dat is één kant. Maar u heeft gelijk: als het gaat
om een heel grote onderneming, dan raak je vooral de kleineren ermee, misschien ook
vaak bij kleine vergrijpen. We kijken daarbij dus ook naar omzetgerelateerde boetes.
Die hebben hopelijk ook een afschrikwekkender effect. We zullen de Kamer voor de zomer
inderdaad informeren over die route, zeker.
De voorzitter:
Dan ga ik naar mevrouw Bromet, die net als tweede was.
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Zal ik op de bel wachten of er gewoon doorheen praten?
De voorzitter:
Ga maar gewoon door.
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Oké. Ik ben benieuwd naar de visie waar de Staatssecretaris mee komt bij het pakket
voor het oplossen van stikstofproblemen in combinatie met al die andere problemen
die we hebben. We krijgen die voor de zomer, dus daar ga ik op wachten. De Staatssecretaris
zegt over allerlei maatregelen om het dierenwelzijn te verbeteren: hoe eerder het
kan, hoe beter. Nu is het zo dat – we zien dat ook terug in dit debat – een oude truc
in het landbouwdossier is om het vooruit te schuiven: het gaat te snel; het kan nog
niet. Dat remt innovatie en houdt de boel eigenlijk altijd zoals het al is en was.
Is de Staatssecretaris zich bewust van dit krachtenveld?
Staatssecretaris Erkens:
De Staatssecretaris is zich er bewust van en wil hierbij twee dingen in balans brengen.
Aan de ene kant wil ik echt duidelijkheid verschaffen. Met een AMvB leg je zaken wettelijk
vast, waardoor je dus weet dat het eraan komt. Aan de andere kant wil ik daarin wel
de tijd nemen om die randvoorwaarden op orde te krijgen. Dingen vooruitschuiven en
de komende jaren geen keuzes maken, zal ook betekenen dat er meer onzekerheid in de
sector zelf blijft bestaan, dus wat dat betreft gaan we ook heel veel knopen doorhakken.
Mevrouw Podt (D66):
Ik wil het nog even hebben over mijn vraag over de reikwijdte. Ik vind het natuurlijk
heel logisch dat de Staatssecretaris zegt: ik ga me nu even focussen op wat er voorligt.
Ik begrijp dat ook, maar zouden we dan de afspraak kunnen maken dat hij bijvoorbeeld
dit najaar nog een keer een brief naar de Kamer stuurt over hoe hij er dan naar kijkt
en wat een volgende stap zou kunnen zijn?
Staatssecretaris Erkens:
Dat lijkt mij prima, voorzitter.
De voorzitter:
We gaan eerst naar mevrouw Ouwehand, dan naar mevrouw Van der Plas en dan naar mevrouw
Den Hollander.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Om het helder te hebben: houdt de Staatssecretaris vast aan het wettelijke doel van
een volledig dierwaardige veehouderij in 2040? Erkent hij dan ook dat de AMvB die
voorligt, moet worden aangescherpt, omdat die dat niet haalt?
Staatssecretaris Erkens:
Ja, met dan inderdaad ook het behoud van verdienvermogen voor de sector. We houden
daaraan vast. Ik probeer aan de hand van de consultatie de balans te vinden tussen
de ambitie die mevrouw Ouwehand noemt en de randvoorwaarden, zodat we het in Nederland
voor elkaar kunnen krijgen. De zes principes nemen we hier integraal in mee.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Misschien begrijp ik het niet, maar ik hoor een «ja, maar»: ja, maar balans. Wat betekent
die balans dan? Het wettelijke doel lijkt me het wettelijke doel, toch?
Staatssecretaris Erkens:
Ik zou zeggen dat het een «ja, en» is, niet een «ja, maar». Het heeft te maken met
2040: sommige maatregelen kun je eerder in de tijd zetten, bijvoorbeeld in 2035, 2032
en ga zo maar door, en sommige pas in 2040. Daar probeer ik de balans in te vinden,
want je moet bij de tussendoelen die we stellen en de gefaseerde invoer de sector
wel de kans geven om die stappen te zetten. Zo bedoel ik ’m. Ik zou dus zeggen dat
het een «ja, en» is.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
De Staatssecretaris zei dat hij gaat borgen dat de investeringen terugverdiend worden
of dat de boer er in ieder geval ook nog iets aan verdient om zo zijn gezin te kunnen
onderhouden. Mijn vraag is: hoe gaat de Staatssecretaris dit dan borgen?
Staatssecretaris Erkens:
Gelukkig hoeft de Staatssecretaris dat niet alleen te doen. De convenantpartijen zijn
daar zelf ook ambitieus mee aan de slag gegaan en zij hebben daar een hele lijst van
voorstellen voor gemaakt. Daar ga ik dus samen met hen mee aan de slag. Er zijn twee
dingen die ik additioneel wil doen en die ik net ook heb besproken. Het eerste is
dat we zowel met de partijen als intern bij ons gaan kijken naar hoe je hier ook echt
een markt voor creëert die je ook internationaal kan neerzetten. We produceren in
Nederland natuurlijk niet alleen voor eigen consumptie, maar ook voor het buitenland.
Dit kan zomaar een product zijn dat ook best wel veel consumenten in het buitenland
aanspreekt, gezien het feit dat dierwaardigheid ook in andere landen steeds belangrijker
wordt. Op dat punt gaan we dus ook een extra been bijtrekken. Aan de andere kant ga
ik ook in gesprek met onze buurlanden – in eerste instantie zijn dat België en Duitsland,
omdat dat natuurlijk grote afzetmarkten zijn – om te kijken of we de regels grotendeels
gelijk kunnen trekken en of zij ook meegaan in het stramien dat wij met elkaar gaan
volgen. Dat zijn dus op dit moment de drie zaken die we hierop ingezet hebben. We
zullen hier uiteraard ook uitgebreid op ingaan als we de AMvB naar de Kamer sturen.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Als iets wettelijk moet, betekent dat gewoon dat mensen niet bereid zijn om daar extra
voor te betalen. Ik hoor iemand buiten de microfoon roepen dat dat onzin is, maar
dat is niet zo. Als er wettelijk iets bepaald is, dan hoeft een supermarkt geen meerprijs
te betalen.
Staatssecretaris Erkens:
Ik wil daarbij wel benoemen dat heel veel convenantspartijen natuurlijk sectorpartijen
zijn die hier zelf hun handtekening onder hebben gezet, die zelf ook geloven dat we
deze stappen kunnen zetten en die ook terecht wel met een lijstje randvoorwaarden
komen die wij moeten faciliteren om deze overgang te kunnen realiseren. Wat dat betreft
werken we dus aan die randvoorwaarden, proberen we ervoor te zorgen dat die markt
gecreëerd wordt en is er ook wel degelijk een marktvraag in Nederland naar meer dierwaardige
producten. Het vergt zowel vanuit de sector als vanuit de overheid wel een regierol
om consumenten daar op de juiste manier over te informeren. Daarom kijken we ook in
de bredere aanpak, ook met de taskforce die ik net genoemd heb, naar de afspraken
met de keten, bijvoorbeeld op het gebied van dierwaardigheid, zodat we er ook echt
voor zorgen dat de producten die wij hier volgens hoge standaarden produceren ook
verkocht kunnen worden en dat de keten daar zelf ook daadwerkelijk mee geholpen wordt.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik ga naar mevrouw ... Nee, mevrouw Van der Plas, u heeft al een vervolgvraag
gesteld.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik moet zo meteen naar een debat over de Spreidingswet, dus mijn vraag is of ik nu
nog één aanvullende vraag mag stellen.
De voorzitter:
Wat mij betreft kan dat wel. Ja, zeker.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Dan wil ik nog even één aanvullende vraag stellen. Ik vertrouw
er namelijk helemaal niet op. Ik ga een heel klein voorbeeld noemen. De Albert Heijn
had een contract met een biologische spruitjesteler. Die spruitjesteler heeft daar
fors op ingezet en eigenlijk is Albert Heijn van de ene op de andere dag gestopt met
de verkoop van biologische spruitjes, omdat er allemaal plekjes op zaten en het dus
geen conform product was, omdat het er allemaal niet even netjes uitzag. Een supermarkt
kan dus gewoon weglopen. Als je dingen gaat vastleggen in de wet, dan is er helemaal
geen prikkel meer, voor welke supermarkt dan ook, om die meerprijs te betalen. Ik
wil er dus echt bij de Staatssecretaris op aandringen dat hier afdwingbare afspraken
over worden gemaakt, want ik geloof er helemaal niet in dat supermarkten hier uiteindelijk
voor gaan betalen als het in de wet zit.
Staatssecretaris Erkens:
Daar kan ik mevrouw Van der Plas wel deels in tegemoetkomen. Aan de ene kant gaan
we uiteraard wel kijken naar overgangstermijnen, met name bij de meest kostbare maatregelen.
Daar nemen we dus ook meer tijd voor, omdat we ook weten dat marktcreatie op dat vlak
langer duurt. Aan de andere kant probeer ik nu eerst de ketenpartijen aan tafel te
krijgen, dus ook «out of home»-partijen en horeca. Als dat niet gebeurt en ze willen
daar niet aan meewerken, kunnen we uiteraard met elkaar en ook met deze Kamer het
gesprek aangaan over hoe we daar inderdaad iets meer normerend in kunnen staan, maar
op dit moment merk ik dat die intentie er aan de kant van de ketenpartijen wel is.
Maar de zorg is niet onterecht en ik snap die ook omdat sectorpartijen dit ook meermaals
hebben genoemd.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Het komt wellicht straks nog aan de orde, maar de Staatssecretaris heeft het over
high trust, high penalty. Het ging daarbij vooral over de hogere boetes. Kunnen bedrijven
die goed presteren, in het kader van high trust ook minder toezicht krijgen en dan
met retribueerbaarheid – dat is een moeilijk woord – van tarieven ook minder gaan
betalen? Of komt u hier later nog op?
Staatssecretaris Erkens:
Dat komt later nog. Bedrijven kunnen dan lichter toezicht krijgen. De tarieven zijn
daarbij het meest complex, waarbij we weinig ruimte zien. Maar er zijn wel andere
manieren om die lastendruk voor bedrijven te kunnen verminderen. Ik zal er dadelijk
wat uitgebreider op terugkomen.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Oké, dan wacht ik er even mee.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik naar de heer Koorevaar. Of wilde u niet interrumperen? Ja, toch!
Sorry. De heer Koorevaar.
De heer Koorevaar (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ik had nog een vraag aan de Staatssecretaris. Volgens mij
hebben we afgesproken dat er een autoriteit zou komen, ook om de normeringen die komen
te volgen. Zou u daar even op willen reflecteren?
Staatssecretaris Erkens:
Ja. Die autoriteit staat gelukkig ook in het coalitieakkoord en die komt er ook. We
werken nu met de convenantspartijen hard aan de afronding daarvan. Die autoriteit
zal een aantal doelen kunnen bewerkstelligen. Aan de ene kant zal de autoriteit kijken
of de randvoorwaarden voor de stappen die we met elkaar hebben afgesproken op orde
zijn. Aan de andere kant zal de autoriteit toetsen of we voldoen aan de zes principes
op het gebied van dierwaardigheid. Ik denk dat de autoriteit wat dat betreft zowel
voor de Kamer als voor het kabinet een heel waardevolle aanvulling kan zijn om dit
debat de komende jaren verder met elkaar te kunnen voeren. We gaan de AMvB dit jaar
hopelijk snel met elkaar behandelen, maar de invoering gaat natuurlijk over heel veel
jaren lopen. Ik kan me dus voorstellen dat we ook regelmatig aan de hand van de adviezen
van de autoriteit het debat hier verder met elkaar over kunnen aangaan. Dus ja, de
autoriteit werken we uit, die wordt ingevoerd en die gaat wat ons betreft heel behulpzaam
zijn.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Koorevaar.
De heer Koorevaar (CDA):
Ik sluit even aan bij de zes dierwaardigheidsprincipes. We hebben de ontbijtbijeenkomst
gehad – ik refereerde daar ook al even aan – en daarbij zit echt wel wat spanning
op de lijn. Er is een stap gezet door de sector en door de Dierenbescherming, waarmee
ze gaan uitkomen in 2040. Volgens mij zegt u iets anders dan het convenant aangeeft.
Staatssecretaris Erkens:
Ik ben er niet van op de hoogte dat ik iets anders zeg dan het convenant hierover
voorschrijft. Het convenant schrijft voor dat er een autoriteit dierwaardige veehouderij
komt, die inderdaad op afstand staat van de overheid en die onafhankelijk advies kan
geven over aan de ene kant de randvoorwaarden die nodig zijn voor deze transitie,
maar aan de andere kant ook over de principes voor een dierwaardige veehouderij. Als
de heer Koorevaar heel specifiek kan zijn over waar hij denkt dat die spanning zit,
dan kan ik daar op ingaan.
De voorzitter:
U heeft drie seconden, meneer Koorevaar.
De heer Koorevaar (CDA):
Het gaat erover of het er vier of zes zijn. Volgens mij staat er in het convenant
dat het er vier zijn, dus iedereen strekt zich uit om die vier te halen. Die zes zitten
daar niet in. Ik denk dat het goed is dat we wel met elkaar blijven optrekken.
Staatssecretaris Erkens:
Dan zal ik daar in de tweede termijn op terugkomen. Volgens mij zijn het op dit vlak
zes principes van dierwaardigheid. Ik zal kijken of daar licht tussen zit. Ik hoorde
net wel rechts van mij dat we ook vier dierrechten hebben, dus misschien dat er twee
zaken door elkaar lopen. We komen daarop terug in de tweede termijn.
De voorzitter:
De Staatssecretaris komt erop terug in de tweede termijn. Ik kijk naar mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik wilde eigenlijk een vraag stellen die gespiegeld is aan die van de BBB. De BBB
zegt: als je het wettelijk vastlegt, betaalt de markt geen meerprijs. Is het omgekeerde
niet veel meer waar, namelijk dat er altijd bedrijven zullen zijn die er niet aan
voldoen en die onder de prijs duiken als je het niet wettelijk vastlegt, waardoor
je nog slechter af bent als je het wel doet?
Staatssecretaris Erkens:
Dat klopt. Ik heb daar misschien nog een aanvulling op om te proberen om mijn twee
antwoorden bij elkaar te brengen. Als je het te snel en te ambitieus in de wet vastlegt,
kan de kostprijs dusdanig verschillen met andere Europese markten dat je wel je eigen
producten verdrukt. Tegelijkertijd creëer je natuurlijk ook deels een markt wanneer
je het in de wet vastlegt. Dat zit dus wel in de temporisering en de overgangstermijnen
die ik net noemde.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
De Staatssecretaris wijst daarmee op import, maar zou je als je het echt goed wilt
doen niet de import aan dezelfde hoge standaarden moeten willen houden? Nu zegt de
Staatssecretaris dat de import lagere standaarden heeft en je jezelf daardoor wegconcurreert.
Zou je dierwaardigheid juist niet altijd als norm moeten willen stellen, of het nou
hiervandaan komt of geïmporteerd wordt?
Staatssecretaris Erkens:
Voor het concept van dierwaardigheid zou dat heel goed kunnen zijn, maar vanuit de
interne markt kan dat niet. Ik wil daarop dus twee stappen zetten. Aan de ene kant
gaat dat over onze Europese inzet, waarbij we proberen op alle verordeningen die langskomen
zo ambitieus mogelijk het dierenwelzijnsbeleid op de Europese agenda te krijgen. Aan
de andere kant wil ik ook echt met onze buurlanden – dat zijn de grote concurrerende
markten – proberen om tot concretere en ambitieuzere afspraken te komen. We weten
namelijk ook dat de route via Brussel waarschijnlijk niet tot dezelfde ambities leidt
die wij in dit huis met elkaar hebben, maar bij onze buurlanden gebeurt er ook best
veel. Via die twee sporen probeer ik ervoor te zorgen dat dat risico zo beperkt mogelijk
is.
De voorzitter:
Dank u wel. Volgens mijn administratie zijn we dan aangekomen bij uw tweede blokje.
Staatssecretaris Erkens:
Het tweede blokje gaat over transport en hitte. De heer Flach vroeg of de gidsen voor
goede praktijken worden overgenomen. Het consortium van sectorpartijen heeft een gids
voor goede praktijken voor het transport van melkvee ingediend. Wij waarderen dat
initiatief en de sector heeft de gids ook ter beoordeling ingediend bij de RVO. LVVN
en NVWA doen de inhoudelijke beoordeling van de gids. Dit proces loopt, dus we informeren
uw Kamer daarover wanneer we de voortgang helder hebben.
De heer Flach had ook een vraag over de verandering van het verbod op diertransport
bij een temperatuur van 35 graden naar 30 graden. Hij vroeg naar het verplaatsen van
het vervoer naar koele uren en welke garanties ik kan geven voor voldoende toezicht
en slachtcapaciteit. De NVWA biedt op dit moment de mogelijkheid om de slachttijden
en exportcertificering met twee uur te vervroegen. Voorgaande jaren bleek uit evaluaties
van het nationaal plan voor veetransport bij extreme temperaturen dat verzoeken voor
vervroegd slachten zo goed als altijd zijn ingewilligd. Daarbij ging het natuurlijk
wel nog om een andere maximumtemperatuur. Hier wordt door bedrijven nauwelijks gebruik
van gemaakt op dit moment, dus we kijken samen met de NVWA hoe we ervoor kunnen zorgen
dat het vervroegen van de werktijden beter benut kan worden door de sector, want blijkbaar
zit er een en ander in de complexiteit van het aanvraagsysteem. Die gesprekken lopen
op dit moment.
Op basis van de aangenomen moties om de maximumtemperatuur voor diertransport te verlagen
naar 30 graden heeft mijn voorganger de NVWA gevraagd om samen met de sector te onderzoeken
wat de mogelijkheden zijn voor het wegnemen van de belemmeringen voor het verder vervroegen
van de slachttijden. De NVWA heeft dit in 2024 onderzocht voor pluimvee en in 2025
voor rood vlees. Er is onder andere onderzoek gedaan naar de effecten van vroeger
slachten op de capaciteit, het toezicht en het welzijn van de medewerkers. Ik blijf
de sector dan ook oproepen om hier zelf ook maatregelen in te nemen. Ik zal dadelijk
uitgebreider ingaan op hoe ik de balans zie tussen de NVWA en de verantwoordelijkheid
die bij de sector ligt.
Ik wil daar twee dingen over zeggen. Aan de ene kant gaan wij onze uiterste best doen
om zo veel mogelijk van deze verzoeken te honoreren. Op dit moment wordt overdag met
de slachtcapaciteit volgens mij circa 99% van de verzoeken gehonoreerd en 1% niet.
U kunt zich voorstellen dat het bij vervroegd slachten minder kan zijn dan 99%, dus
ik kan daar geen garanties op geven. We gaan wel ons best doen om dat percentage zo
hoog mogelijk te krijgen. We hebben daar ook meermaals met de NVWA over gesproken.
Dat is op basis van vrijwilligheid van de medewerkers en daar is ook deels een appetite
voor. Wij moeten dus zorgen dat we dat zo goed mogelijk faciliteren met elkaar.
De heer Graus had nog een aantal vragen specifiek over bijvoorbeeld de inzet van gepensioneerde
medewerkers et cetera op dit vlak. We bekijken al die opties dan ook in dit kader,
waarbij we dus proberen om een zo groot mogelijk deel van het probleem dat op die
warme dagen logistiek gezien wordt veroorzaakt, op te lossen aan onze kant. Er zal
altijd een restantje of plukje overblijven. De verantwoordelijkheid daarvoor proberen
we in gesprekken met de sector wederzijds uit te werken, waarbij wij proberen om dat
vanuit de NVWA zo veel mogelijk te faciliteren. Aan de andere kant blijft er wel een
klein plukje over, waarbij we ook flexibiliteit van de sector vragen om daarop te
anticiperen. Daarom hebben we ook een overgangstermijn van een jaar gekozen, zodat
daarop voorbereid kan worden en om te voorkomen dat het dierenwelzijn geschaad wordt
door een te snelle implementatie, als de sector, maar ook de handhaving, daar niet
klaar voor is. Vandaar dat we voor die overgangstermijn van een jaar hebben gekozen.
We zullen onze uiterste best doen om daar invulling aan te geven.
Dan was er nog een vraag aan mij van de heer Ergin van DENK, die ik volgens mij beantwoord
heb. Hij vroeg: wanneer gaan we wat doen? De beleidsregel treedt vanaf 1 april volgend
jaar in werking. Kan dat niet sneller? Ik heb net gezegd dat dat met risico’s voor
het dierenwelzijn zou komen en dat ik ook de NVWA en de sector de tijd wil geven om
dit in goede banen te leiden.
Mevrouw Den Hollander had een vraag: is de Staatssecretaris bereid om de druk op de
NVWA op te voeren om de vrijwillige inzet van medewerkers voor nachtelijk toezicht
mogelijk te maken, want wij voorzien problemen als dat niet gebeurt. Ik heb daar twee
opmerkingen over. Ik denk dat de druk opvoeren niet per se werkt bij medewerkers als
je ze op basis van vrijwilligheid mee moet krijgen. We kijken wel op alle mogelijke
manieren of we dit zo veel mogelijk kunnen honoreren. We kijken daarbij ook creatief
naar de oplossingen die een aantal Kamerleden, waaronder de heer Graus, net genoemd
hebben. Aan de andere kant zien we dat ook de NVWA zich daarvoor aan het inspannen
is. Ik zal proberen om richting het begin van volgend jaar uw Kamer informatie te
geven over hoe die voorbereiding loopt en of we verwachten dat we dit zo goed mogelijk
kunnen accommoderen, want dat is wel relevante informatie voordat de beleidsregel
in werking treedt.
Mevrouw Den Hollander had ook een vraag over het voorbeeld van een veewagen uit Duitsland
die bij de grens moet blijven staan, omdat er in Nederland geen transport mag plaatsvinden
boven de 30 graden; wat gebeurt er dan? De beleidsregel geldt voor alle commerciële
diertransporten op Nederlands grondgebied. Zodra het transport vanuit een andere lidstaat
naar Nederland al is begonnen, zal de wagen door mogen rijden tot de eindbestemming.
Je krijgt dus geen opstopping op de grens, waarbij het inderdaad mis kan gaan wat
betreft schadelijke effecten op het dierenwelzijn. De NVWA handhaaft wanneer overtredingen
worden vastgesteld. Andersom hebben veel lidstaten, waaronder Nederland en Duitsland,
op dit moment al gehoor gegeven aan de oproep van de Europese Commissie uit 2020 om
geen lange transporten toe te staan als het warm wordt onderweg. Die oproep vanuit
Europa geldt al bij een temperatuur van 30 graden, dus de beleidsregel sluit aan bij
die oproep. Die oproep is niet verplichtend, maar een groot deel van de sector, bijvoorbeeld
in Duitsland, houdt zich er wel aan.
Dan kom ik bij de vraag: vallen paardenhouders die met hun paard naar een wedstrijd
gaan ook onder deze regeling, betekent dit dat er geen wedstrijden meer in Nederland
kunnen plaatsvinden in de paardenhouderij als het 30 graden of warmer wordt en geldt
dit ook voor hobbyhouders? De beleidsregel voor 30 graden geldt voor commercieel transport
dat onder de Europese Transportverordening valt. Dat betekent dat paarden die middels
commercieel vervoer van en naar wedstrijden worden vervoerd buiten de koelere momenten
moeten worden vervoerd in wagens met actieve koeling, want die zijn uitgezonderd van
de beleidsmaatregel. De Sectorraad Paarden heeft in zijn protocol voor extreme weersomstandigheden
zelf al de norm gesteld dat boven 27 graden transport alleen kan plaatsvinden als
dit met actief gekoeld vervoer is. Dus in principe is daar al sprake van. Het is ook
heel goed dat de sector dit zelf al heeft geregeld. Het transport dat hobbyhouders
uitvoeren, valt daar niet altijd onder maar wordt per situatie bepaald. Waar het paarden
betreft werkt de NVWA op dit moment aan een online hulp om te bepalen of het commercieel
transport is of niet, want blijkbaar is er een groot grijs gebied en dat maakt het
ook complex in de handhaving.
Voorzitter. De heer Koorevaar had nog een vraag over de inzet van medewerkers in slachthuizen,
de vrijwillige inzetbaarheid en het garanderen van de inzet van de NVWA. Daar heb
ik volgens mij net uitgebreid toelichting op gegeven. Het garanderen kan niet, maar
we gaan ons tot het uiterste inspannen om daar wel zo veel mogelijk aan te voldoen.
Mevrouw Van der Plas vroeg nog: waarom negeert de Staatssecretaris het verzoek van
de Europese Commissie? Ik zou daar een positief antwoord op willen geven: we hebben
gehoor gegeven aan dit signaal. De vraag was namelijk om het een jaar uit te stellen.
De beleidsmaatregel gaat na deze oproep een heel stuk later in werking treden dan
het jaar dat de Commissie toen in de brief genoemd heeft, ondanks dat de grondslag
voor de brief niet juridisch is en het ook geen invloed heeft op de geldigheid van
de notificatie van de beleidsmaatregel. Die notificatie was al afgerond en heeft ook
niet geleid tot opmerkingen vanuit de Commissie op de beleidsregel.
Voorzitter, dat was dit blokje.
De voorzitter:
Dat was het tweede blokje. Mevrouw Den Hollander heeft zich gemeld voor een interruptie.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik maak me wel zorgen over de rol van de NVWA in dat nachtelijke toezicht in verband
met deze transporten, want het gaat natuurlijk nu veel vaker gebeuren. Als we die
transportregel straks invoeren, dan wordt er een veel zwaarder beroep op gedaan. We
hebben daar geen doorzettingsmacht. Gaat de Staatssecretaris daarin met creatieve
oplossingen komen? Ik heb bijvoorbeeld zelf cameratoezicht genoemd, dat later uitgelezen
kan worden.
Staatssecretaris Erkens:
Dit is een terechte vraag. Volgens mij is de kortetermijnuitdaging met de nieuwe beleidsregel
inderdaad hoe je op de hittedagen het toezicht goed gaat regelen met elkaar. Daar
spannen we ons tot het uiterste voor in. We kijken ook naar creatieve oplossingen,
bijvoorbeeld een flexibele schil van medewerkers die we op sommige momenten kunnen
inzetten als er tekorten zijn. Daar wordt naar gekeken. Ik zal de Kamer begin volgend
jaar informeren, ruim op tijd voor de inwerkingtreding van de beleidsregel, over hoe
het daarmee staat en wat de verwachting is die wij aan onze kant hebben. Aan de andere
kant hebben we gewoon een breder capaciteitsvraagstuk bij de NVWA, net als bij heel
veel andere organisaties, door krapte op de arbeidsmarkt, pensionering et cetera.
Dus wat ik wil gaan doen – ik kom daar dadelijk uitgebreider op terug – is ook echt
vanuit dat risicogebaseerde toezicht onze capaciteit veel slimmer inzetten op de plekken
waar de risico’s op misstanden op het gebied van dierenwelzijn het grootste zijn.
Daarbij biedt bijvoorbeeld ook innovatie op het gebied van artificial intelligence
en cameratoezicht echt een mogelijke doorbraak. Dat is niet iets wat vanaf begin volgend
jaar gaat helpen, omdat we zien dat zowel nationale maar met name ook Europese wetgeving
dit nog niet toestaat. De inzet van dit kabinet zal wel zijn om dat wel snel te regelen,
want het zou heel mooi zijn als al deze nieuwe technieken ervoor zorgen dat we het
dierenwelzijn kunnen verbeteren en we onze capaciteit dan inderdaad op een zo slim
mogelijke manier kunnen inzetten.
De voorzitter:
Een korte vervolgvraag van mevrouw Den Hollander.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ja, heel kort en aanvullend. Als de Staatssecretaris begin volgend jaar komt met een
reactie op de vraag of de NVWA het gaat oplossen of niet en het moet, volgens mij,
op 1 april ingaan, dan is dat wel wat kort. Ik zou toch willen oproepen om daar eerder
mee te komen.
Staatssecretaris Erkens:
Ik zal dat begin volgend jaar doen en dat doe ik met een reden. Ik vind dat er nu
zowel bij de NVWA als bij de sector zelf een verantwoordelijkheid ligt om zo goed
mogelijk hierop te anticiperen en nu acties in werking te laten treden. Als ik heel
vroeg ga zeggen dat het alsnog knelt en we de beleidsregel niet gaan invoeren, dan
kan iedereen achteroverleunen. Dat wil ik niet als intentie hebben hiervoor, dus ik
vind het belangrijk dat er op het dossier aan beide kanten druk staat om zich tot
het uiterste in te spannen. Ik zal begin volgend jaar daarop terugkomen. Stel het
zou niet lukken, dan ga ik ook echt wel met de NVWA het gesprek aan om te kijken of
we in het eerste jaar iets coulanter kunnen zijn in de uitvoering, maar dat is niet
iets wat ik nu al wil toezeggen, omdat we er wel van uitgaan dat we best veel kunnen
honoreren.
De heer Koorevaar (CDA):
Ik zou daar ook nog wel even op door willen gaan, want het kan natuurlijk niet zo
zijn dat we verwachten dat er aanvullende maatregelen in een slachthuis worden genomen
– er staat een hele ploeg, tientallen mannen en vrouwen, vervoerders, klaar aan die
lijn; iedereen is opgeleid – en dat dat op basis van vrijwilligheid dan niet zou kunnen.
Ik hoor wat u zegt, maar ik vind dat toch een beetje vreemd. Zou u niet willen toezeggen
dat u er met de NVWA uitkomt dat er ook gewoon buiten de reguliere uren mensen aanwezig
zijn?
Staatssecretaris Erkens:
Maar we zijn ook gebonden aan de cao Rijk. Het is op basis van vrijwilligheid, dus
ik kan niks toezeggen wat ik niet kan waarmaken. Garanties kan ik ook niet geven,
want als ik nu een garantie zou geven, zouden we deze beleidsmaatregel waarschijnlijk
jaren voor ons moeten uitschuiven. Ik kan een uiterste inspanning toezeggen; dat gaan
we doen. Ik kan ook daarbij de Kamer tijdig informeren over of die uiterste inspanning
voldoende zal zijn of niet. Ik vind het wel van belang dat we juist door een beleidsregel
een jaar de tijd te geven voor die in werking treedt ook echt de uitvoering de ruimte
geven om zich hier goed op voor te bereiden. Daar heb ik gewoon vertrouwen in.
De voorzitter:
De heer Koorevaar voor een vervolgvraag.
De heer Koorevaar (CDA):
Heel concreet: is cameratoezicht, als het niet lukt om vrijwillig mensen te krijgen,
ook een optie om dan toezicht te hebben buiten die reguliere uren?
Staatssecretaris Erkens:
Ik kom daar dadelijk nog op terug, maar ik zei tegen mevrouw Den Hollander net hetzelfde:
op dit moment kan dat wettelijk nog niet, maar ik ben bereid wel die kaders te gaan
verruimen zodat dat op termijn mogelijk is. Daar ligt ook nog wel een opgave op Europees
gebied, dus dat gaat niet voor de komende zomer, volgend jaar, helpen. Vandaar dat
ik ook zelf zeg: we moeten nu vooral kijken met de NVWA of we dit met een flexibele
schil en met voldoende vrijwilligheid goed kunnen borgen. Ik gaf daarbij net ook aan
dat 99% van de huidige verzoeken vaak gehonoreerd werd overdag, waarbij ik ook aangaf
dat nu al de mogelijkheid tot vervroegd slachten bestaat, waar dus ook weinig gebruik
van wordt gemaakt door de sector. Dus aan onze kant zullen we onze uiterste best doen.
Als we daar echt knelpunten in voorzien, zal ik uw Kamer ook tijdig informeren.
De voorzitter:
Anderen nog op dit punt? Ja, mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik vind de Staatssecretaris best wel coulant richting de sector, zeker de pluimveesector,
die al bijna tien jaar dwarsligt. Kan de Staatssecretaris bevestigen dat, zeker voor
de pluimveehouderij, als je nu je fokprogramma’s aanpast, er deze zomer gewoon minder
dieren in de stal zitten en je minder risico hebt dat je vastloop in dat slachtproces?
Staatssecretaris Erkens:
Dat is een van de routes die we zouden kunnen nemen, waarbij de fokprogramma’s inderdaad
niet heel flexibel zijn op korte termijn, dus het zal ook vaak een tijdje duren voordat
je dat kan aanpassen. Hoe ik het zelf voor me zie, is dat we inderdaad op die hittedagen
een pluk aan aanvragen krijgen waar we aan moeten voldoen. Wij zullen vanuit onze
kant proberen om daar zo veel mogelijk van te honoreren, maar er zal altijd een plukje
overblijven dat misschien niet gaat lukken in het begin. Ik probeer dat zo veel mogelijk
te voorkomen. Er ligt wel ook een verantwoordelijkheid bij de sector zelf om daarop
te anticiperen. Mevrouw Van der Plas had het net over gekoeld transport. Dat betekent
echt niet dat de hele transportsector gekoeld moet zijn, maar je moet er wel rekening
mee houden dat op sommige momenten heel specifieke verzoeken misschien knellen en
dan zou je bijvoorbeeld ook kunnen kijken naar een gezamenlijke capaciteit op dat
vlak. Dus ik wil die ruimte bij de sector zelf leggen. De toezegging die ik doe, is:
wij proberen zo veel mogelijk vanuit onze kant op te lossen. Er ligt aan de andere
kant ook een verantwoordelijkheid om dat laatste restplukje wel in te vullen.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dank daarvoor, maar ik denk toch dat we het wel helder moeten hebben. De sector heeft
ook een verantwoordelijkheid als het straks 35 graden wordt. De levensduur van vleeskuikens
is gewoon maar zes weken. Als je nu al weet dat de zomer eraan komt, heeft de sector
dan niet ook een verantwoordelijkheid om te zorgen dat die stallen straks niet zo
vol zitten als het heet is? Daar moeten zij toch zelf ook gewoon stappen zetten?
Staatssecretaris Erkens:
Dat is ook wat ik zeg. Ik voel de verantwoordelijkheid aan mijn kant, omdat wij een
beleidswijziging doen, om zo veel mogelijk te faciliteren en te anticiperen via de
NVWA en de capaciteit die we daarvoor vrijmaken. Aan de andere kant ligt er dus wel
een verantwoordelijkheid bij de sector om ook te anticiperen. Dat kan via de route
die mevrouw Ouwehand noemt, via gekoeld transport en misschien zijn er nog andere
goede oplossingen mogelijk daarin. Ik stel ook voor dat zowel mijn departement als
de NVWA met de sector tijdig de komende weken die gesprekken gaat voeren en dat je
inderdaad niet volgend jaar in de zomer daarmee geconfronteerd wordt en het alsnog
misgaat.
De voorzitter:
Mooi zo. Anderen nog op dit blokje? Ja, meneer Graus.
De heer Graus (PVV):
Ik ben niet zo blij met alleen maar dat cameratoezicht, want ik volg veel rechtszaken
en als het bijvoorbeeld echt strafzaken worden, als het om dierenmishandeling gaat
en het OM en de rechters niet goed kunnen zien wat er op die camerabeelden gebeurt
– zij moeten dat ook goed kunnen lezen – dan kan iemand de dans ontspringen. Dus ik
wil toch graag dat er altijd mensen aanwezig zijn. Dat kan bij het aannamebeleid ook
gevraagd worden aan mensen: dag en nacht bereikbaar zijn. Er moeten desnoods gewoon
andere mensen worden aangenomen.
Staatssecretaris Erkens:
Volgens mij wordt er inderdaad ook creatief gekeken naar welke mensen we aannemen.
Ik noem het voorbeeld van de gepensioneerde medewerkers. Dat is een creatieve optie
waar we ook met elkaar naar gaan kijken. Een ander voorbeeld is het inzetten van studenten
die op dit moment nog studeren. Er wordt dus gekeken naar een zo creatief mogelijke
wijze. Ik snap ook de zorg vanuit de sector dat wij zo veel mogelijk verzoeken moeten
kunnen honoreren. Wij doen dus een uiterste inspanning.
De voorzitter:
Heel fijn. Volgens mij bent u daarmee toegekomen aan blokje drie: transport.
Staatssecretaris Erkens:
Ik ben inderdaad bij blokje drie. De eerste vraag gaat over VanDrie en de kalfjes
uit Ierland. Mevrouw Podt vroeg of ik het verdwijnen van de ambitie uit het jaarverslag
wil adresseren in een gesprek met de VanDrie Group. Ik wil dit inderdaad bespreken
met de VanDrie Group en met andere partijen uit de sector. Ik wil hen ook oproepen
om de import van kalveren, waar lang transport voor nodig is, af te bouwen, conform
eerdere gespreken daarover. Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn vind ik lang transport
van jonge, ongespeende dieren onwenselijk. Op dit moment is dat Europeeswettelijk
toegestaan. Een nationaal verbod zit er dus niet in. In Europa zetten wij ons er dus
ook heel actief voor in om dat rondom de Transportverordening voor elkaar te krijgen,
ook om te voorkomen dat vervoersstromen zich weer verplaatsen en je op dat vlak uiteindelijk
niks bereikt. In de tussentijd zetten we in op strikte handhaving van bestaande regels,
het versterken van controles en de toekomstbestendige inrichting van de kalversector.
Het gesprek is inderdaad al toegezegd.
Voorzitter, het is een kort blokje. Mevrouw Beckerman had ook een vraag over kalfjes
die per boot naar Nederland komen. Er was toegezegd dat dit niet meer zou gebeuren.
Ik heb het antwoord eigenlijk net al deels gegeven. Ik zal sowieso het gesprek aangaan
met de sector. In die lopende onderhandeling over de Transportverordening pleit ik
voor een Europees verbod, omdat dat de enige wijze is om een verbod op dit vlak voor
elkaar te krijgen.
Mevrouw Ouwehand had dezelfde vraag over de kalfjes. Volgens mij heb ik die vraag
dus beantwoord.
De voorzitter:
Ik ga eerst naar mevrouw Podt, dan naar mevrouw Bromet.
Mevrouw Podt (D66):
Dank voor de toezegging. Ik ben eigenlijk wel benieuwd. Vanmorgen berichtte de NOS
over het vervoer van kalfjes, onder meer over de veranderde ambitie van de VanDrie
Group. In dat artikel stond dat de VanDrie Group hierover had gezegd: «We kunnen hier
eigenlijk niet mee stoppen, want als wij het niet doen, dan doet iemand anders het
wel.» Wat vindt de Staatssecretaris daarvan?
Staatssecretaris Erkens:
Feitelijk zal dat op dit moment kloppen, als je dit niet Europees met elkaar regelt.
Daarom zetten we in op een Europees verbod, zodat die transportstromen zich niet verplaatsen.
Tegelijkertijd is het natuurlijk wel een ambitie die het bedrijf eerder heeft uitgesproken.
Daarmee is ook hier in het parlement en in de samenleving een verwachting gewekt.
Het niet voldoen aan die gewekte verwachting stelt natuurlijk ook de sector zelf in
een negatief daglicht, zoals is gebeurd in het NOS-artikel. Ik zou de sector zelf
dus willen oproepen om te kijken naar wat er ook met nationale afspraken zou kunnen,
ondanks het feit dat een nationaal verbod daarop niet kan.
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Ik had ook nog gevraagd of het instellen van dierrechten voor kalveren en eventuele
afroming daarvan nog een oplossing zou kunnen zijn voor deze import.
Staatssecretaris Erkens:
Die vraag komt zo nog terug in het blokje.
De voorzitter:
U krijgt het woord van mevrouw Den Hollander, mevrouw Ouwehand. Wat dacht u daarvan?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dank u wel! Als we zijn aangekomen bij een dierwaardige veehouderij, denk ik dat deze
import ophoudt. In de tussentijd moeten die Europese regels, waar VanDrie zich nu
ook niet aan houdt, toch wel te controleren zijn?
Staatssecretaris Erkens:
Dat is het probleem. Op dit moment zijn de regels zo soepel dat ze daaraan voldoen.
We kunnen handhaven en controleren op wat er op nationaal grondgebied plaatsvindt.
Veel van die transporten komen echter uit Ierland en gaan eerst naar Frankrijk. Dat
is inderdaad transport op zee, waarbij de dieren geen voeding krijgen et cetera. Wij
kunnen daar als Nederland op dit moment niet op handhaven, vandaar onze inzet in Brussel
om dat in die Transportverordening voor elkaar te krijgen. In alle eerlijkheid voel
ik zelf ook heel veel ongemak over het feit dat ik in dit dossier zo onmachtig ben
en dat die Europese regels op nationaal gebied niet gevolgd worden.
De voorzitter:
U heeft een vervolgvraag van mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik denk dat als we hier afspreken dat er in Nederland geen kalfjes zonder hun moeder
mogen worden gehouden, dat het daar dan ophoudt. In de tussentijd moeten we iets,
vind ik. Ik begrijp dat ook de Europese Commissie zegt dat die transporten niet aan
de regels voldoen. Als de Europese Commissie zegt dat het niet helemaal volgens de
regels gaat, begrijp ik niet waar het handhavingsgat zit – ook al zijn die regels
inderdaad veel te soepel.
Staatssecretaris Erkens:
Dat is wel een terechte vraag. Op ons grondgebied voldoen we aan die handhaving en
aan dat toezicht. Laat ik het volgende voorstellen. Ik zal er sowieso op een later
moment op terugkomen. Dit lijkt me ook iets wat ik wel in Brussel aan de collega’s
kan vragen, omdat de handhaving op dit moment bij de lidstaten plaatsvindt en er door
sommige lidstaten heel duidelijk minder op wordt gehandhaafd. Ik zal het daar dus
wel proberen te agenderen, waarbij ik nog steeds zeg dat een verbod op langeafstandstransporten
pas de oplossing kan zijn. Dat loopt via de Transportverordening, waar we ons voor
inzetten.
De voorzitter:
Mevrouw Bromet. O, mevrouw Ouwehand nog. Een hele, hele korte vraag dan nog, want
anders gaan we het niet redden binnen de tijd. Wilt u het dan heel erg kort houden?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja, een laatste korte vraag. Wat is de samenwerking met Frankrijk? Want die kalfjes
komen aan in Frankrijk. We hebben eerder beelden gezien waaruit bleek dat de dieren
op die verzamelplaats ook nog weer werden mishandeld. Staat in elk geval Frankrijk
aan onze kant om zo veel mogelijk te handhaven, of zit dat anders?
Staatssecretaris Erkens:
Dat klopt ten dele inderdaad, maar de lidstaten zelf zeggen dat ze voldoen aan de
regels en de handhaving daarop. Ik zou bij de Europese Commissie wel een verzoek kunnen
doen om de lidstaten erop te wijzen dat zij zich aan de regels moeten houden.
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Nog even voor de duidelijkheid. Die kalfjes worden op een boot gezet in Ierland. Die
varen dan zonder dat ze te drinken krijgen naar Frankrijk. In Frankrijk worden ze
in vrachtwagens geladen. Dan worden ze naar Nederland gereden. Dan worden ze hier
vetgemest en geslacht, en dan verdwijnt het vlees weer naar Italië. Is dat ongeveer
wat er aan de hand is?
Staatssecretaris Erkens:
In hele grove lijnen, waar vast en zeker heel veel uitzonderingen op zijn, is dit
er inderdaad aan de hand.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Allereerst wil ik zeggen dat ik het eens ben met de lijn van de Staatssecretaris dat
die kalvertransporten echt moeten worden aangepakt, maar is het ook niet zo dat een
deel van die afspraken, die bijvoorbeeld VanDrie in dezen had gemaakt, vasthing aan
de afspraak dat de Nederlandse overheid de IBR-status op hetzelfde moment zou invoeren?
Als de overheid zich niet aan de afspraken houdt, kun je wel heel strikt zeggen dat
de ondernemer zich daar niet aan houdt, maar dan moeten we zelf ook iets doen.
Staatssecretaris Erkens:
Nee, het was in de afspraken niet zo concreet aan elkaar gekoppeld. Het is wel terecht
dat mevrouw Den Hollander het punt van de IBR-status noemt, want als Nederland voldoet
aan de vaccinaties en IBR-vrij is, krijgen we mogelijk een vrijstatus. Dat zou ervoor
kunnen zorgen dat een deel van die transporten uit Ierland niet meer naar Nederland
zou kunnen komen, omdat Ierland er nog niet aan voldoet. Het zou dus een deel van
het probleem dat hier in de commissie geschetst wordt, oplossen. Dat neemt niet weg
dat er natuurlijk altijd nog andere langeafstandstransporten dan die vanuit Ierland
zijn.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van mevrouw Den Hollander.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Het grootste probleem zit volgens mij bij die Ierse kalveren, vooral omdat de Ierse
handel weigert zich te committeren aan wat dan ook. Ik zou dus nogmaals willen benadrukken:
zorg dat de IBR-status zo snel mogelijk in orde komt, want dan hebben wij als overheid
ook een stok om mee te slaan.
De voorzitter:
Een reactie van de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Erkens:
We zijn bezig om dat zo snel mogelijk te doen, maar ik kan wel zeggen dat dit geen
oplossing voor volgend jaar is. Maar we gaan het zo snel mogelijk doen. Ik zal misschien
richting het debat Dierziekten richting de Kamer wat uitgebreider kunnen ingaan op
de tijdlijnen, want ik denk dat het goed is als u scherp heeft waar het wel en niet
een oplossing voor zal bieden. Daarbij introduceren we het natuurlijk primair voor
de diergezondheid van de dieren in Nederland.
De voorzitter:
Eerst de heer Graus en dan de heer Koorevaar.
De heer Graus (PVV):
Ik vind ook dat de Staatssecretaris VanDrie moet wijzen op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Het gaat om dierenwelzijn. Ze hebben toen de show willen stelen met de Dierenbescherming,
maar ondertussen proberen ze door alle mazen in de wet heen te kruipen. Ik vind dat
heel erg. Ik vind ook dat de Staatssecretaris zich moet gaan beroepen op karkasvervoer.
Dat vraag ik al twintig jaar lang. Geen gesleep meer met levende dieren, maar karkasvervoer.
Daar moeten we op gaan inzetten. Graag een reactie van de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Erkens:
De heer Graus heeft het over het aanspreken van VanDrie op hun verantwoordelijkheid.
Dat heb ik net in het debat ook gedaan. Ik denk ook dat de sector zelf moet willen
voorkomen dat dit soort artikelen verschijnen op onder andere de NOS, want de hele
sector wordt erop aangekeken, terwijl we volgens mij juist stappen willen zetten naar
een meer dierwaardige veehouderij in Nederland, die op veel maatschappelijk draagvlak
kan rekenen en waarmee je ook internationaal een product kan leveren dat wat mij betreft
onderscheidend is. Als je namelijk alleen op prijs concurreert, ga je het als Nederland
niet winnen van heel veel andere landen in de wereld. Je moet dus op standaarden van
kwaliteit en dierwaardigheid onderscheidend zijn.
Karkasvervoer is inderdaad de route waar we met elkaar naar willen kijken. Op een
later moment zal ik terugkomen op wat nu de mogelijkheden zijn. Ik begrijp wel dat
het juridisch op sommige vlakken nog complex is, met name op Europees gebied, maar
dit is wel een route die logisch zou kunnen zijn voor een deel van deze problematiek.
De heer Koorevaar (CDA):
Ik was even in verwarring over de AMvB IBR, want in het vorige debat – dat was met
de voorganger van Staatssecretaris Erkens – was de toezegging dat die op 1 juli dit
jaar in werking zou treden. Ik kan me voorstellen dat de Staatssecretaris daar nog
even in wil duiken. Alleen, dat was wel wat ik dacht.
Staatssecretaris Erkens:
In de brief die we recent gestuurd hebben, staat dat dit op de tijdlijn iets verschoven
is, namelijk naar 1 januari 2027. Het is iets vertraagd om de voorbereiding goed te
doen, ook in samenspraak met de sector. Ik wil in de andere brief die ik net noemde
terugkomen op de tijdlijnen die bij een mogelijke Europese vrijstatus om de hoek zouden
kunnen komen kijken. Want dat betekent inderdaad ook dat het transport van kalveren
vanuit Ierland naar Nederland deels niet meer zou kunnen plaatsvinden.
De heer Koorevaar (CDA):
De reden waarom die AMvB er nog niet is, is dat er ook weinig capaciteit was om die
AMvB voor te bereiden. Er liggen misschien nog wel meer vragen rondom dierziekten.
Maar dit was ook al sinds 2024 het geval. Sinds 2024 is die aangekondigd en hij schuift
telkens maar op. Ik maak me daar wel een beetje zorgen over.
Staatssecretaris Erkens:
Dat klopt. Eerst is het vanwege capaciteitsgebrek doorgeschoven. Dat is nu niet het
geval. Nu heeft dat echt te maken met de voorbereiding, ook aan de kant van de sector
zelf op dit vlak. 1 januari 2027 is wat dat betreft ambitieus. Ik snap dat we dat
allemaal graag sneller gezien hadden met elkaar. Ik zal in de brief over dierziekten
ingaan op wat het betekent, vanaf 1 januari 2027, voor de stappen richting een Europese
vrijstatus, waarmee je ervoor kunt zorgen dat er bepaalde restricties gaan gelden
voor het vervoeren van kalveren vanuit Ierland.
De voorzitter:
Mooi. Volgens mij zijn we toe aan blokje vier over toezicht.
Staatssecretaris Erkens:
Dat klopt, voorzitter. Dat gaat over toezicht. Ik begin met een aantal vragen die
ik even samenneem. Die gaan over zorgen rondom de capaciteit van de Nederlandse Voedsel-
en Warenautoriteit, met name waar het gaat om het toezicht op de slachtsector. De
NVWA voert hierbij een wettelijk vastgelegde taak uit. Daar kunnen ze niet omheen;
die is gewoon wettelijk vastgelegd. In Nederland worden dagelijks zo’n 1,6 miljoen
dieren geslacht. De NVWA houdt daar toezicht op. De NVWA realiseert zich dat een slachthuis
alleen kan slachten als er voldoende capaciteit beschikbaar is vanuit de NVWA. De
afgelopen zes jaar heeft de NVWA aan ruim 99% van de verzoeken om toezicht te houden
voldaan. Dat was niet altijd makkelijk. Het vereist flexibiliteit van medewerkers
en zet de planning onder druk. Ik ben blij met het hoge percentage. Tegelijkertijd
is het goed dat de NVWA en de sector in gesprek blijven, zodat het percentage hoog
blijft. Met de aanvullende uitdaging van vervroegd slachten zullen we daarbij nog
een extra been moeten bijtrekken.
Voorzitter. Er is veelvuldig contact tussen de NVWA en de sector over de inzet van
toezichthouders. Ik wil mijn waardering uitspreken voor de manier waarop de sector
meedenkt over dit onderwerp. De sector heeft ook suggesties gedaan die door de NVWA
zijn opgepakt, voor zover deze op korte termijn haalbaar zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld
om de inzet van gepensioneerde medewerkers van de voormalige KDS of het inzetten van
bachelorstudenten van de faculteit Diergeneeskunde om capaciteitstekorten op te vangen
of te voorkomen. Voor zover hier andere bruikbare oplossingen uit komen, nemen we
deze continu mee.
Op dit moment wordt er ingezet op flexibiliteit, efficiëntie en beter over het jaar
heen plannen op alle sporen. Ik verwacht dat de NVWA zich doorontwikkelt naar een
toezichthouder die, los van de wettelijk voorgeschreven taken, ook slim en risicogericht
toezicht houdt op de slachtsector. Daar wordt nu aan gewerkt. Ik maak het mijn persoonlijke
ambitie om hier concrete stappen in te zetten, ook tijdens mijn ambtstermijn. Ik zal
in gesprek gaan met de NVWA en zal u voor de zomer informeren over mijn visie op toezicht
en handhaving. Dan zal ik ook ingaan op veel vragen die door de Kamer gesteld zijn
over hoe je ervoor zorgt dat er niet meer misstanden plaatsvinden, hoe je de middelen
zo effectief mogelijk inzet en hoe je naar een systeem toe gaat waarin er aan de ene
kant vertrouwen gegeven wordt aan de ondernemers die zich aan de regels houden en
er ook voor gezorgd wordt dat zij verschil gaan merken, en waarin aan de andere kant
degenen die de misstanden plegen veel zwaarder gesanctioneerd worden en de pakkans
vergroot wordt.
Voorzitter. Het CDA had een vraag over de pilot in slachthuizen. Die loopt vijf jaar.
Wanneer is AI en zijn sensoren klaar voor systeemtoezicht? De inzet van kunstmatige
intelligentie en sensortechnologie kunnen in de toekomst benut worden om doelmatiger
en doeltreffender toezicht te houden. Op dit moment werken diverse slachthuizen met
de NVWA middels pilots aan deze slimme camerasystemen, die afwijkingen met betrekking
tot dierenwelzijn snel kunnen detecteren. Op dit moment schrijft de EU-regelgeving,
de Controleverordening in dit geval, een minimale toezichtfrequentie voor, waar altijd
aan voldaan moet worden. Ik vind het van belang dat de slachthuizen die hun verantwoordelijkheid
nemen, ook merken dat zij goed presteren. Daarom wil ik me, ook in Europees verband,
ervoor inzetten om hier meer ruimte voor te creëren. Volgens mij beseffen we namelijk
allemaal dondersgoed dat AI en slimme systemen ook ruimte bieden om die schaarse capaciteit
op een veel effectievere manier in te zetten, goed gedrag te belonen en de capaciteit
in te zetten op de plekken waar we denken dat de kans op misstanden het grootst is.
Dan nog een vraag van de heer Koorevaar: ziet de Staatssecretaris reële ontwikkelingen
in de camerabeelden? Ik heb volgens mij zonet heel uitgebreid beantwoord waarom ik
publicatie ga voorkomen. Wilt u dat antwoord alsnog dubbel krijgen, meneer Koorevaar?
U stelde de vraag eigenlijk ook dubbel, dus dan ga ik dat ook ... Ik zie de voorzitter
half nee schudden. Dan doe ik alleen maar de stukjes die wel anders zijn, namelijk
dat slachthuizen die de eigen kwaliteitsborging goed op orde hebben, eventueel eerder
in aanmerking kunnen komen voor systeemtoezicht. Dit conform de vraag van de heer
Koorevaar op dit vlak.
Dan mevrouw Den Hollander over de NVWA aansporen om adviezen uit het Buro-rapport
op te volgen en daarmee strenger te handhaven op dierenwelzijnsovertredingen. Die
adviezen worden inderdaad ter harte genomen. In de managementreactie van de NVWA wordt
aangegeven hoe de adviezen worden opgevolgd. Daar waar dierenwelzijnsovertredingen
zijn, wordt opgetreden. Het interventiebeleid is daarbij leidend. We hebben het eerder
gehad over open normen. Sommige open normen maken handhaving een stuk complexer, dus
we kijken met elkaar naar hoe we dat gaan aanpassen. Aan de andere kant willen we
ook echt kijken naar het sanctioneringsbeleid, om de boetes op bewuste overtredingen
gewoon te verhogen. Ik zal uw Kamer daarover voor de zomer uitgebreider informeren.
Mevrouw Podt had nog een vraag over het «three strikes out»-beleid: zetten we dat
serieus in, ook voor alle schakels, slachttransport en veeverzamelplaatsen? Die methodiek
is naar aanleiding van de motie-Van Campen/Eerdmans ontwikkeld om steviger en sneller
op te treden bij ernstige dierenwelzijnsovertredingen op roodvleesslachthuizen. Het
«three strikes out»-principe wordt hier nu regelmatig ingezet, en serieus. In totaal
zijn er in 2024 en 2025 elf strikes gegeven aan elf verschillende slachterijen. De
NVWA ontwikkelt het principe nu ook voor de pluimveeslachthuizen. De beoogde implementatiedatum,
dus om dit dan ook te introduceren in de pluimveeslachthuizen, is het eerste kwartaal
van volgend jaar. Vooralsnog wordt het toezicht op het transport niet uitgebreid met
three strikes out, omdat er binnen het bestaande verscherpttoezichtstraject al een
escalatiemodel is met vier ernstige overtredingen. Daarbij is er al een soortgelijk
model in de transportsector en zal dit natuurlijk vrij veel capaciteit opeten als
je het nu wilt doorvertalen naar een andere sector, terwijl de meerwaarde vrij beperkt
is. De toegevoegde waarde is dus vrij beperkt.
Om de transportwaardigheid van dieren te gaan borgen, wordt ook gestuurd op een goede
beoordeling van dieren voorafgaand aan het transport, dit om te beoordelen of zij
het transport zullen kunnen doorstaan. De NVWA houdt toezicht op de naleving hiervan
en gebruikt Europese richtsnoeren voor het bepalen van de geschiktheid voor vervoer
van paarden, volwassen runderen en varkens. De NVWA werkt op dit moment aan een ketengerichte
handhavingsaanpak met betrekking tot de transportwaardigheid van melkkoeien, en aan
een uniform beoordelingsprotocol voor melkvee. Dit omdat we ook zien dat er bij dieren
die op transport zijn gegaan en die niet transportwaardig waren, daarachter ook vaak
misstanden waren, niet per se bewust, maar door een gebrek aan kennis op dit vlak.
Dat is iets van een lacune die we proberen in te vullen. Maar het liefste zien we
dat deze dieren gewoon niet op transport gaan en dat er ook geen dierenwelzijnsschade
plaatsvindt. Sectorpartijen werken ook aan een gids voor goede praktijken. Die worden
op dit moment beoordeeld. Ik verwacht dat al deze zaken bijdragen aan meer helderheid
en, inderdaad, aan voorkomen dat zo veel dieren op transport gaan die daarvoor niet
geschikt zijn.
De heer Flach had nog een vraag over slachthuizen, maar die heb ik al beantwoord.
Mevrouw Van der Plas had ook een vraag over de slachterijen, de planning en productie:
wat gebeurt er als er aan het einde van de dag een paar dieren over zijn? Mevrouw
Van der Plas zei dat de NVWA dan zegt «tijd is tijd, de dieren blijven hier staan»,
vanwege de klok. Waarom deze regels zo star toepassen? Nou, het is wel de verantwoordelijkheid
van de slachterijen om het aantal dieren zodanig te plannen dat het binnen de aangebrachte
toezichttijd kan plaatsvinden, hierbij rekening houdend met eventuele verstoringen.
De toezichthouder heeft wel de mogelijkheid om een beperkte uitloop toe te staan aan
het einde van de slachtdag. Dus ook vanuit de NVWA kijken we er uiteraard coulant
naar. Maar dat is natuurlijk wat anders dan dat je een marge gaat inbouwen, wetende
dat die steeds ingevuld wordt.
Voorzitter. De keuringsaanvragen. Een vraag van mevrouw Van der Plas: klopt die 98%?
Die heb ik beantwoord: dat klopt niet; er wordt aan 99% voldaan volgens de cijfers
van de NVWA. Dat is ruim 300.000 uur aan toezicht. Dat neemt niet weg dat de momenten
waarop er geen toezicht is, wel heel vervelend zijn voor een slachthuis. Dus als zo’n
moment plaatsvindt, dan is de impact natuurlijk wel groot; vandaar dat we ook echt
een inzet plegen om dat te minimaliseren.
Dan ben ik bijna klaar met dit blok, voorzitter. Mevrouw Ouwehand zei: «Er komen beelden
naar buiten; dan zie je hoe erg het is. Structureel wordt de wet niet nageleefd. Waarom
staan we dit toe?» Ik gaf al eerder aan dat ik vind dat we dieren goed moeten behandelen,
ook tijdens transporten en in verzamelcentra. Het verzamelen van dieren is Europees
gezien toegestaan in twee verordeningen. Dat kunnen we dus niet zomaar verbieden.
Dat zal ook andere negatieve neveneffecten hebben, namelijk dat dieren juist naar
het buitenland vervoerd worden en we er nog minder zicht op krijgen. We doen wel drie
dingen. Vanuit mijn ambt wordt de sector kritisch aangesproken om dit op orde te krijgen,
want elk bericht dat hierover verschijnt, zet de sector in een negatief daglicht.
Het helpt niet als het gaat om maatschappelijk draagvlak. Dus spreek elkaar erop aan.
We kijken ook naar de herziening van het boetesysteem. Ik heb ook gezegd dat ik het,
met het wetsvoorstel over verplicht cameratoezicht, ook wil gaan toestaan om camera’s
te verplichten op verzamelcentra als daar een aanleiding voor is.
Voorzitter. Hoe moet dat in de praktijk gaan werken? Ik ben op de randvoorwaarden
ingegaan, dus dit was dit blokje, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. Ik kijk even naar de leden van de commissie. Ik zag net de heer Koorevaar, mevrouw
Podt en mevrouw Den Hollander al. De heer Koorevaar.
De heer Koorevaar (CDA):
Mijn vraag gaat over toezicht en keuring. Volgens mij zijn dat twee begrippen die
wat door elkaar worden gehaald. Dat begreep ik ook toen ik bij dat slachthuis was.
De percentages die worden genoemd als het gaat over toezicht en keuring, zijn me nog
niet helemaal helder. Zou u willen toezeggen dat u AI en cameratoezicht op beide elementen
wil toepassen?
Staatssecretaris Erkens:
Ja, dat kunnen we toezeggen.
De voorzitter:
Dat is mooi.
De heer Koorevaar (CDA):
Ja, dat is mooi. Ik denk namelijk dat dat de weg vrijmaakt voor cameratoezicht en
AI-toezicht, mocht het een keertje niet lukken om een NVWA’er te hebben. Dan kun je
dat fantastisch terugkijken. Ik ben echt onder de indruk als ik kijk naar wat er kan
ten opzichte van twintig jaar geleden, toen ik voor het eerst als student aan de HAS
op een slachterij was. Ik heb de afgelopen tijd gezien dat er echt wel grote verschillen
zijn. Ik wil ook nog aangeven dat ik bij die slachterij ook hoorde hoe goed de keuringsartsen
van de NVWA worden ontvangen door de slachterij zelf. Daar zit volgens mij helemaal
geen licht tussen. Maar ik denk wel dat we moeten gaan samenwerken en dat we ook moeten
gaan werken aan vertrouwen, want dat is, denk ik, ook heel belangrijk. Dat hoor ik
ook wel terug van de Staatssecretaris. Klopt het dat u daaraan wil werken?
Staatssecretaris Erkens:
Dat heeft de heer Koorevaar terecht opgemerkt. Ik noemde het «high trust, high penalty».
We willen het vertrouwen opbouwen met het gros dat zich aan de regels houdt of daar
zijn of haar best voor doet. Zo willen we ook bekijken hoe we hen kunnen ontzien op
sommige vlakken en hoe de administratieve regeldruk en de kosten omlaag kunnen de
komende jaren. U spreekt over fysiek toezicht/keuring. Dat heeft te maken met de Europese
Controleverordening. Ik ben ook bereid om in Europa te bekijken of we dat kunnen aanpassen,
want ik denk dat u meer dan gelijk heeft: we hebben capaciteitstekorten en we hebben
heel veel vraagstukken, ook vanuit de Kamer, waarop we het toezicht willen intensiveren.
Daarom moeten we de ruimte gaan bieden om met slimme technieken mensen vrij te spelen
voor de plekken waar ze echt nodig zijn.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat was de laatste interruptie van de heer Koorevaar. Ik ga naar mevrouw
Podt.
Mevrouw Podt (D66):
De Staatssecretaris zegt allerlei dingen over verscherpt toezicht en zo. Dat is op
zich natuurlijk prima, maar ik wil toch even toelichten waar mijn vraag nou vandaan
komt. We kregen enige tijd geleden een rapport van Varkens in Nood op basis van verslagen
van de NVWA. Ik ga het toch even heel plastisch maken. Excuses voor de mensen op de
tribune. Daar stonden foto’s in van koeien waarop te zien was dat de uiers gewoon
bijna van het lijf waren afgescheurd. Die waren wel op transport gezet. De Staatssecretaris
zegt hier dat het soms ook ligt aan het feit dat mensen niet helemaal weten wat er
aan de hand is. Dat gaat natuurlijk niet hierover; dat snap ik. Maar mijn zorg is
dan: als we verscherpt toezicht hebben en we keer op keer dit soort dingen doen, maar
we ook keer op keer dit soort beelden zien, hoe kan dat dan?
Staatssecretaris Erkens:
Ik zei dat het in een deel van de gevallen een gebrek aan kennis is op dat vlak. Dit
klinkt niet als een gebrek aan kennis. Dat zijn gewoon de misstanden die we moeten
aanpakken. Ik gaf net aan, toen ik het had over three strikes out, dat dat nu ingevoerd
wordt voor slachthuizen, omdat een dergelijke methodiek er daar inderdaad nog niet
was. Bij dat verscherpte toezicht hebben we nu een soort vierpuntensysteem waarbij
je op hetzelfde kan uitkomen. Ik wil ook gewoon cameratoezicht verplicht kunnen opleggen
voor de verzamelplekken waar dit soort misstanden naar boven komen, in combinatie
met een verhoging van de boetes. Ik heb een aantal beelden gezien. Misschien zijn
dat niet dezelfde beelden, maar ik heb er ondertussen voldoende gezien die maken dat
het mij ook een lief ding waard is dat we daar veel steviger op ingrijpen.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Omdat meneer Flach jarig en afwezig is, en ik zijn punt over de private laboratoria
wel deel, wil ik vragen of de Staatssecretaris daar ook nog op in wil gaan.
Staatssecretaris Erkens:
Ik heb heel veel blokjes. Die vraag komt nog. Dit hoeft dus niet als interruptie te
tellen voor mevrouw Den Hollander.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Het telt ook niet als interruptie onder de 30 seconden!
De voorzitter:
Nou, fijn! Dan gaan we, denk ik ... O, eerst mevrouw Ouwehand nog. Excuus.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Nog even ter verheldering. We hadden Kamervragen gesteld over de verzamelplaatsen.
In het antwoord daarop bevestigde de Staatssecretaris dat Nederland volgens de Europese
verordening wel de ruimte heeft om die te verbieden. Zojuist zei hij: de verordening
laat daar geen ruimte voor. Dus wat is het?
Staatssecretaris Erkens:
Een verbod op de verzamelplaatsen?
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja, een verbod op de verzamelplaatsen. Daar heb ik samen met mevrouw Podt naar gevraagd.
Staatssecretaris Erkens:
We kunnen wel een erkenning van een verzamelplaats intrekken, maar dit gaat over fysiek
aanwezig zijn in een slachthuis, waar we het net over hadden. Daarin heb ik dus wat
ruis laten ontstaan. Er liepen dus twee dingen door elkaar in mijn antwoord.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Oké, dank. Dus voor de duidelijkheid: de verordening laat lidstaten de ruimte om verzamelplaatsen
te verbieden. Daar hebben in elk geval mevrouw Podt en ik in Kamervragen toe opgeroepen.
Ik zou die oproep eigenlijk wel willen herhalen, omdat het werkelijk om te huilen
is wat we daar hebben gezien.
Staatssecretaris Erkens:
We kunnen erkenningen van verzamelplaatsen intrekken. Laat mij zo terugkomen op de
vraag of we een generiek verbod kunnen invoeren. Er zijn wel veel argumenten te noemen
om dat niet in te voeren, omdat je daarmee enerzijds het probleem naar het buitenland
kan verplaatsen en anderzijds aan de primaire kant meer dierenwelzijnsproblemen kan
laten ontstaan. Ik zou dus nog steeds heel veel argumenten kunnen noemen tegen een
nationaal verbod op dit vlak. Daarom kiezen we voor de route om cameratoezicht op
bepaalde plekken te verplichten en om de boetes flink te verhogen.
De voorzitter:
Mooi, dank u wel. Als het goed is, bent nu aangekomen bij blokje vijf, NVWA, en blokjes
zes, doelmatigheid.
Staatssecretaris Erkens:
Dat klopt, voorzitter. Ik loop er gezien de tijd snel doorheen. De heer Flach stelde
een vraag over de visie van het kabinet op toezicht en handhaving, namelijk zorgen
voor efficiëntie en lichter toezicht. Ik zal daar nog op terugkomen in de brief voor
de zomer, zoals ik heb gezegd. Ik heb daar al best veel over toegelicht, zeg ik met
het oog op de tijd.
Mevrouw Beckerman had daar ook vragen over. Zij sprak over een toezichthouder met
tanden en grote zorgen over de capaciteit. Ik heb daar net volgens mij uitgebreid
op gereageerd. Ik denk dat de herziening van het boetestelsel daar een substantiële
bijdrage aan kan leveren.
De heer Flach had ook vragen over risicogericht toezicht: hoe wordt voorkomen dat
dit doorkruist wordt door handhavingsverzoeken? De NVWA heeft een beginselplicht tot
handhaven. Handhavingsverzoeken die niet zien op de grootste risico’s, zetten wel
druk op de toezichtcapaciteit. We zijn nu de beleidsregel over de prioritering van
handhavingsverzoeken aan het actualiseren, zodat we de capaciteit rondom handhavingsverzoeken
kunnen inzetten op de plekken waar we de grootste misstanden verwachten. Zo kunnen
we onze mensen op de juiste plekken inzetten.
De heer Flach vroeg: hoe gaat het risicotoezicht er in de praktijk uitzien? Daarnaast
vroeg hij: gaat u hard optreden? Die vragen heb ik volgens mij ook uitgebreid beantwoord.
Mevrouw Den Hollander vroeg: is de Staatssecretaris bereid om zich ervoor in te zetten
om direct na de zomer samen met het bedrijfsleven te komen met drie tot vijf KPI’s
om zo gericht te werken aan een betere en voorspelbare dienstverlening en het verhogen
van doelmatigheid en efficiëntie van de interne organisatie van de NVWA? Ik onderstreep
het belang van doelmatig toezicht door de NVWA, uiteraard ook met behoud van de effectiviteit
van dat toezicht. LVVN stuurt als eigenaar actief op de doelmatigheid. Voor de periode
richting 2027 is er een efficiencytaakstelling met de NVWA afgesproken. Wij zien toe
op de realisatie daarvan. Daarbij komt de taakstelling uit het huidige coalitieakkoord.
In het coalitieakkoord zit een efficiencydoelstelling. Er wordt samen met de NVWA
gewerkt aan een meerjarig perspectief op doelmatigheid aan de hand van concrete indicatoren
voor bedrijfsvoering, zoals personele kosten, ziekteverzuim en productiviteit. Op
basis daarvan zal de komende jaren cijfermatig onderbouwd worden gestuurd op die doelmatigheid.
Ook de transitie van de NVWA naar een moderne, risicogerichte toezichthouder ondersteunt
dat data en innovatie bijdragen aan die doeltreffendheid en die doelmatigheid. De
NVWA werkt bovendien aan een perceptiemonitor, met het doel om meer inzicht te krijgen
in de ervaringen met de NVWA, zodat we continu de feedback vanuit het bedrijfsleven
kunnen verwerken.
Voorzitter. Ik wil daar nog één opmerking bij maken. Juist door de taakstellingen
voor de komende jaren is het ontzettend belangrijk dat we samen met de NVWA verder
werken aan hervormingen en risicogebaseerd toezicht. Ik wil namelijk voorkomen dat
het op heel veel plekken gaat piepen en kraken waardoor het toezicht minder sterk
wordt dan we willen. Er is dus ook heel veel noodzaak om efficiënt te opereren met
elkaar, om de middelen op de juiste plekken in te zetten. Aan de ene kant hebben we
namelijk toezicht, waarmee we dingen kunnen voorkomen. We hebben ook de pakkans, die
we omhoog proberen te krijgen. Daarnaast heb je sanctionering, die hoog genoeg moet
zijn dat die ook afschrikwekkend is. Via al die parameters proberen we hier de komende
jaren goed invulling aan te geven.
De heer Flach vroeg: de NVWA-kosten in slachthuizen zijn flink gestegen; wat gaan
we hieraan doen? De kosten voor het bedrijfsleven hebben onze aandacht. De NVWA hanteert
hierbij kostendekkende tarieven. Dat is ook in lijn met de Controleverordening vanuit
Europa en het nationale beleid Maat houden uit 2014. We staan niet toe dat jaarlijkse
tariefstijgingen een onaanvaardbaar negatief economisch effect hebben op bedrijven
en instellingen. Daarom houd ik samen met de Minister van VWS de tariefstijgingen
scherp in de gaten. De inzet is erop gericht om overtreders harder aan te pakken,
maar de intensiteit van het toezicht bij bedrijven die zich goed gedragen te verminderen.
De heer Flach vroeg ook hoe er gestuurd wordt op zo min mogelijk reisuren. De NVWA
probeert in te zetten op een optimale planning, waarbij rekening gehouden wordt met
vele factoren, waar het beperken van onnodige reistijd er eentje van is.
Voorzitter. Het blokje NVWA heb ik afgerond. Dan heb ik nog het blokje dat deels bij
VWS ligt en het blokje overig. Wilt u dat ik het VWS-blokje nog doe of zal ik eerst
de vragen beantwoorden?
De voorzitter:
Ik inventariseer even of er op deze twee blokjes nog vragen zijn vanuit de leden van
de commissie. Ik zie dat mevrouw Den Hollander een vraag heeft.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Ik had een vraag gesteld over de KPI’s. Het was een vrij lang antwoord, maar volgens
mij was het antwoord nee. Volgens mij zei de Staatssecretaris allerlei zaken, behalve
dat we bereid zijn om samen met het bedrijfsleven te komen tot die KPI’s. Het bedrijfsleven
krijgt al heel lang, via allerlei rapporten en verbeterplannen, allerlei voorstellen
die niet worden waargemaakt. Waarom gaan we niet samen met het bedrijfsleven die KPI’s
opstellen?
Staatssecretaris Erkens:
Het antwoord was niet nee. Het antwoord was dat ik twee dingen uit elkaar knip. Aan
mijn kant stuur ik op doelmatigheid. Ik heb inderdaad een soort van KPI’s afgesproken
met de NVWA. Dat zijn ziekteverzuim, productiviteit en personele kosten. Daar stuur
ik vanuit mijn ministerie op. Aan de andere kant komt er dus een perceptiemonitor.
Onderdeel daarvan is een uitvraag bij het bedrijfsleven over de ervaringen met de
NVWA. Of dat drie tot vijf KPI’s zijn, daar kan ik niks over zeggen. Maar zo’n perceptiemonitor
heeft volgens mij wel dezelfde intentie als het voorstel van mevrouw Den Hollander.
We kunnen volgens mij prima toezeggen om in de uitwerking van die perceptiemonitor
ook te kijken naar de inzet van KPI’s. Volgens mij proberen we hier hetzelfde te bereiken.
De voorzitter:
Ik zie geen andere vragen op dit blok, dus volgens mij kunt u door. Ik stel voor dat
u blokjes zeven en acht dan samenpakt.
Staatssecretaris Erkens:
Blokje zeven kan heel snel gaan, omdat het vragen zijn die eigenlijk bij VWS liggen.
Het was natuurlijk gezellig geweest als u collega Hermans van VWS ook uitgenodigd
had, maar dat is misschien een tip voor de volgende keer. Ik zal hier een eerste antwoord
op geven. Mocht u er verder op doorvragen, dan stel ik sowieso voor dat ik die vragen
doorgeleid en dat VWS daar in een eerstvolgende brief in detail op ingaat. Ik voel
me namelijk niet in de positie om vergaande toezeggingen te doen op het beleidsterrein
van een collega; dat snapt u uiteraard.
De heer Flach vroeg naar de inzet van private laboratoria door de NVWA. Dit onderwerp
valt onder VWS. Op dit moment loopt er een onderzoek naar de manier waarop de inzet
van private laboratoria het beste geregeld kan worden. Daarbij kijken we ook naar
de financiële gevolgen van de inzet van private laboratoria. Bij dit onderzoek zijn
zowel de NVWA als het bedrijfsleven betrokken. Het onderzoek kost meer tijd dan verwacht.
De resultaten worden in de zomer van dit jaar verwacht. De Kamer wordt daarna uiteraard
geïnformeerd.
Dan over de plaagdieren. Dat was een vraag vanuit de VVV. De VVD, bedoel ik! Het is
een lang debat en ik moet veel spreken; dan krijg je dat. In de eerste weken van 2026
heeft de NVWA 22 winkels en horecagelegenheden gesloten vanwege plaagdieroverlast.
In dezelfde periode vorig jaar waren dat er zeven. Er is dus wel een toename op dat
vlak. Deze maatregel is van belang voor de voedselveiligheid en gezondheid van consumenten.
Een recent rapport van Buro laat zien dat er ook een gezondheidsrisico is voor personeel
bij het schoonmaken van een bedrijf met overlast van plaagdieren. De NVWA is in twee
steden bezig met bijeenkomsten voor alle ondernemers van levensmiddelenbedrijven.
Na deze bijeenkomsten gaat de NVWA nieuwe inspecties uitvoeren.
Er waren ook nog vragen over stalbranden en plaagdieren. Ook daar kijk ik met de collega
van IenW naar. Dit is een complex dossier, waar VWS, LVVN, IenW en vast en zeker nog
een aantal andere bij betrokken zijn. In het vierde kwartaal zullen we in een brief
naar de Kamer terugkomen op dat onderwerp, want we gaan er gezamenlijk naar kijken.
Voorzitter. Dan de vraag van mevrouw Beckerman over asbest in speelzand. Dat valt
in dit geval dus onder VWS. Ik kan u hierover melden dat eerder gecommuniceerd is
dat het risico nagenoeg verwaarloosbaar is, maar dat neemt niet weg dat je daar als
ouder uiteraard enorm van schrikt. Dat zou ik zelf ook doen, met twee kleintjes thuis.
De vraag over het gebruik van gegevens van anderen door de NVWA is ook schriftelijk
gesteld door de SP. Ik zal dat doorgeleiden naar mijn collega, zodat ze daar in de
schriftelijke beantwoording uitgebreid op terugkomt.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik wil eigenlijk twee vragen stellen. De Staatssecretaris hoeft zich geen zorgen te
maken. Dit is niet bedoeld om op het beleidsterrein van de collega te gaan zitten,
maar ik weet eigenlijk helemaal niet precies hoe die verdeling is. In mijn tweede
vraag zal ik daar nog iets verder op doorgaan. Kan de Staatssecretaris daar iets over
zeggen?
Staatssecretaris Erkens:
Het toezicht door de NVWA op het primaire proces, dus de productiekant, ligt bij mij,
met name als het om de vleesketen gaat. Gaat het over de distributie van waren richting
consumenten, winkels, supermarkten, dan ligt het bij VWS. Daar is de knip gemaakt.
LVVN gaat dus over de voorkant van de keten: de landbouwsector deels en de slachtketen.
VWS gaat over de producten zelf.
Mevrouw Beckerman (SP):
Mijn tweede vraag: is dat ook de beste verdeling? Dat vraag ik niet om de Staatssecretaris
te verleiden tot een soort landjepik. Ik heb best vaak vragen gehad, bijvoorbeeld
over misstanden of meldingen in hotels, waarbij je je dan afvraagt: wie zijn hier
wel niet allemaal bij betrokken? Dus zou de Staatssecretaris – dat hoeft niet nu –
in zijn brief over het toezicht ook in kunnen gaan op waar je bepaalde vormen van
toezicht nou het best zou kunnen beleggen? De NVWA is heel groot, maar waar je precies
terechtkunt weten we niet altijd. Soms is het ook nog eens buiten de NVWA georganiseerd.
Staatssecretaris Erkens:
Ik kan daar wat uitgebreider op ingaan in de brief. Dat lijkt me verstandig. Sowieso
denk ik dat het goed is dat uw Kamer bij vragen hierover niet steeds geconfronteerd
wordt met de vraag wat bij wie ligt. Dus misschien kunnen we in de toekomst bij de
Griffie het signaal afgeven: al naar gelang het debat is het misschien handig om een
collega uit te nodigen. Dan kunnen we ook vaker met meerdere mensen aan tafel zitten.
Ik snap dat het als Kamerlid – dat was ik tot twee maanden geleden ook – behoorlijk
frustrerend kan zijn als je van het kastje naar de muur wordt gestuurd. Ik zal er
dus in ieder geval voor zorgen dat wij van onze kant een signaaltje geven over waar
raakvlakken zitten. Dan kan uw commissie nadenken over de vraag of zij er behoefte
aan heeft een andere bewindspersoon uit te nodigen. Bij schriftelijke vragen et cetera
doen we dat uiteraard al. Ik zal in de brief iets uitgebreider terugkomen op die verdeling.
De voorzitter:
Heel kort, mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Die vraag zit niet alleen bij de Kamer, maar soms ook bij consumenten die een melding
willen doen en die bij bepaalde meldingen van de NVWA naar de GGD worden gestuurd,
en die als het om de ILT gaat weer naar het Ministerie van IenW worden verwezen. Dat
gebeurt bijvoorbeeld bij knaagdieren in hotels. Dat klinkt heel specifiek, maar daaraan
zie je dat het voor consumenten ook niet altijd helder is.
De voorzitter:
Tot slot, de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Erkens:
Wij kunnen twee dingen doen. Op het gebied van voedsel is het trouwens altijd de NVWA.
Dat is dus voorspelbaar. Maar we kunnen daar in die brief wat uitgebreider op ingaan.
Volgens mij kan er online al het een ander geraadpleegd worden. Misschien kunnen we
daar ook wat informatie van delen, zodat men als er wat bredere vragen zijn vanuit
de samenleving ook weet waar men terechtkan.
De voorzitter:
Zijn er in dit blokje nog andere vragen van leden? Dat lijkt niet het geval. Dan ga
ik de Staatssecretaris vragen om het laatste blokje, overig, aan te pakken.
Staatssecretaris Erkens:
Dit is ook een flink blokje. Een vraag van DENK: er is geen verklaring voor een derde
van de stalbranden; graag een reactie. Het klopt dat de oorzaak van een deel van de
stalbranden vaak onbekend blijft. Dit komt doordat de stal helemaal is afgebrand en
de oorzaak niet te achterhalen is. Veelvoorkomende bekende oorzaken zijn elektra en
werkzaamheden in de stal.
Voorzitter. Dan de knaagdierexperts. Mevrouw Ouwehand ging in op de oorzaken en de
35% die genoemd werd. Uit het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid komt naar
voren dat onderzoek geen concreet bewijs levert dat knaagschade direct tot stalbranden
leidt. Verzekeraars en brandweer achten dat ook niet waarschijnlijk, omdat de praktijk
aantoont dat het toch vaak door lekstroom of kortsluiting komt, al dan niet door knaagschade
ontstaan. Ook kan dit worden opgevangen door een goede elektrische installatie. Er
zijn dus wel zaken die te voorkomen zijn, mocht er knaagschade zijn.
De heer Graus vroeg ook hoeveel knaagbranden er zijn. Dat is nog niet bekend op dit
moment. We hebben wel signalen gekregen vanuit de sector dat het een oorzaak kan zijn,
dus we hebben ook nu bij LTO en sectororganisaties gevraagd om daar cijfers en bewijs
voor aan te leveren, want als dit inderdaad een oorzaak is, dan wil ik het wel graag
scherp krijgen. Dan kunnen we natuurlijk ook beleid maken dat daarop aansluit.
De heer Graus had ook vragen over de Stable Safe-systemen. De Kamer is op 3 april
2025 geïnformeerd over de integrale beoordeling van het Stable Safe-systeem. De WUR
heeft in dit geval een integrale analyse uitgevoerd met betrokken experts op het gebied
van brandveiligheid, zoals de brandweer, verzekeraars, installatiebedrijven en onderzoekers.
Ze hebben daarbij geconcludeerd dat ondanks het systeem, dat een mogelijkheid creëert
voor dieren om te vluchten, een deel van de landbouwhuisdieren niet zelfredzaam genoeg
zijn en zelfstandig kunnen vluchten, zelfs met zo’n systeem. Daarmee heeft het systeem
een beperkt effect op het verminderen van dierlijke slachtoffers als gevolg van brand.
Dat is het antwoord hierop.
Dan nog een vraag van de heer Ergin. Er wordt al lang gedacht over oplossingen voor
stalbranden. De heer Ergin heeft het gevoel dat oplossingen naar voren worden geschoven.
Wat ga ik concreet doen? Nou, ik heb pas een brandveiligheidscampagne afgetrapt, maar
uit onderzoek is naar voren gekomen dat de brandveiligheid integraal en diergericht
benaderd moet worden voor een effectieve aanpak. We hebben daarvoor een zogeheten
denkraam ontwikkeld, waar ik mijn aanpak op baseer. Ik koers erop om rond de zomer
de aanpak op hoofdlijnen met uw Kamer te delen, en daarmee ook invulling te geven
aan de motie-Ouwehand op dit vlak. Ook zal ik inzetten op het verder verbeteren van
stalbrandpreventie, met de invoering van een verplichte brandveiligheidskeuring en
elektrakeuring. Die knoop willen we ook doorhakken. Voor deze keuringen lopen nu de
onderzoeken om ervoor te zorgen dat de maatregelen wel op een uitvoerbare en proportionele
manier opgesteld worden en ingevoerd kunnen worden. Naar verwachting kunnen we daar
dit najaar een besluit over nemen.
Voorzitter. Mevrouw Ouwehand zei goed dat er een campagne komt. Neemt de Staatssecretaris
de inzichten mee dat, als dieren gewend zijn om vrije uitloop te hebben, zij ook bewegingsvrijheid
nodig hebben bij een stalbrand? Er wordt in die aanpak onderscheid gemaakt tussen
hokdieren die doorgaans binnenblijven en loopdieren met vrije uitloop of weidegang.
Dieren die gewend zijn aan weidegang, zoals het meeste melkvee, zullen ten tijde van
brand sneller naar buiten gaan. Ook het evacueren van varkens bij bedrijven is makkelijker
met een uitloop naar buiten, in dit geval. Net zei ik in mijn antwoord op de heer
Graus dat niet alle dieren daartoe in staat zijn; deze dieren zijn daar veel beter
in. Bij pluimvee is evacueren eigenlijk praktisch onmogelijk, omdat het door de snelle
branduitbreiding en de gevoeligheid van vogels voor rookvergiftiging ook bij uitloop
vaak te laat is.
De heer Ergin had nog een vraag over de NVWA, om het halalkeurmerk te verbeteren en
niet te laten misbruiken door sommige bedrijven om minder diervriendelijke producten
in de schappen te krijgen. Dit mag niet zorgen voor een misleiding bij de consument.
Het is belangrijk dat de consument niet wordt misleid. Dan zou je kunnen vertrouwen
op keurmerken. Tegelijkertijd is het goed om scherp te hebben dat de NVWA toezicht
houdt op dierenwelzijn en voedselveiligheid, waaronder de regels rondom onbedwelmde
slacht en andere slacht, maar niet op de religieuze criteria daarachter. Daar heeft
de NVWA natuurlijk geen toezicht op, maar wel op de regels die wij gesteld hebben
op dat vlak. Die criteria worden vastgesteld door private religieuze organisaties.
De NVWA biedt DENK aan dit verder toe te lichten, als ze er interesse hebben, in een
gesprek over hoe dat nu werkt. Ik weet dat er ook binnen de sector en via het Contactorgaan
Moslims en Overheid initiatieven zijn om te komen tot meer uniformiteit op dit vlak.
Voor wat betreft mogelijke misleiding geldt dat dit onder de algemene regels voor
consumentenbescherming en etikettering valt, net als alle andere keurmerken. In Nederland
wordt daarnaast heel veel van het halalvlees ook geïmporteerd, en heel veel van het
koosjer vlees trouwens ook. Natuurlijk kunnen in het buitenland andere standaarden
kunnen gelden, dus we hebben daarop in Nederland ook maar beperkt grip als je naar
die volumestromen kijkt. Dat maakt het vraagstuk ook vrij complex, zeg ik nog tegen
de heer Ergin.
Nog een vraag van de heer Ergin. Hoe kijkt de Staatssecretaris naar het convenant
ten aanzien van ritueel slachten, en wat zijn de plannen daarvoor? In het convenant
en het bijbehorende addendum zijn afspraken gemaakt over het onbedwelmd ritueel slachten
volgens religieuze riten met waarborgen voor het dierenwelzijn. Uit de evaluatie van
Deloitte in 2021 blijkt dat het convenant doelmatig en doeltreffend is en in de praktijk
goed functioneert. Daarnaast bevestigen Deloitte en Wageningen Research dat er in
het algemeen geen vlees van onverdoofde geslachte dieren in reguliere vleesproducten
terechtkomt. Er zijn geen signalen dat dit de afgelopen jaren is veranderd, maar ik
vind het wel belangrijk om de maatschappelijke en politieke ontwikkelingen op dit
onderwerp te blijven bekijken. Ik ben ook benieuwd naar het initiatiefvoorstel van
mevrouw Ouwehand op dit vlak. Op het moment dat het voorstel wordt ingediend, zal
het kabinet daar uiteraard ook op reageren.
Voorzitter. Mevrouw Den Hollander vroeg naar het gebruik van cameratoezicht en kunstmatige
intelligentie. Die had ik in een eerder blokje al, dus daarmee is die voor mij afgedaan.
De BBB vroeg of we de cao van dierenartsen kunnen aanpassen voor toezicht in de nacht.
Dat zie ik niet als een aanpassing die op de korte termijn verlichting kan bieden.
Daarom zet ik in op maatregelen die snel effect hebben, zoals het opleiden van extra
toezichthouders. Dat gaat een stuk sneller dan de cao op dit vlak aanpassen. Ik zeg
dus toe dat de NVWA zich inspant om zo veel mogelijk beschikbaar te zijn bij hitte.
Mevrouw Podt had nog een vraag over het verbod op vleesnamen voor vegaproducten. Ik
heb de Kamer in maart geïnformeerd dat er een trialoogovereenkomst is bereikt over
de voorstellen. Op 9 maart heeft bij stemming in de Raad een gekwalificeerde meerderheid
ingestemd met het verbod op vleesbenamingen. Daar hebben wij als Nederland toen tegengestemd
om deze reden, we zijn erop weggestemd. We hebben tegengestemd met de reden dat we
inderdaad zien dat consumenten heel goed weten dat een vegetarische burger vegetarisch
is. Vandaar dat we tegengestemd hebben. Het Europees Parlement dient hier wel nog
over te stemmen. Naar verwachting komt het geheel nog voor de zomer langs voor formele
vaststelling in de Raad.
Voorzitter. Mevrouw Bromet dan nog. Zij vroeg naar de dierrechten. Is het toekennen
van dierrechten en het afromen van dierrechten een manier om de druk op het verslepen
van dieren te verminderen? In het coalitieakkoord is opgenomen dat het kabinet kijkt
naar uitbreiding van dierrechten naar de kalversector. Het rechtensysteem grijpt wel
direct in op eigendomsrecht en moet daarbij zorgvuldig zijn. Dat werken we nu ook
uit. Minder dieren kan leiden tot minder transport, maar een rechtensysteem stelt
niet per se eisen aan de hoeveelheid transport die plaatsvindt. Dit is niet één, twee,
drie een oplossing voor de vraagstukken die we hier hebben, maar dit vraagt dus wel
om een aanvullende inzet. Daar zetten we dus op in, ook conform het debat dat we net
gehad hebben met elkaar.
Voorzitter. We gaan van de hak op de tak: de verzekeraars en stalbranden. Hoe wordt
daarmee omgegaan? Er is gebleken dat er strengere regels vanuit de overheid nodig
zijn om de brandveiligheid te verbeteren. Verzekeraars stellen eisen, zoals het laten
uitvoeren van elektrakeuring. Niet alle veehouders hebben echter een verzekering.
Dat speelt hier een rol in. Daarom kijken we ook echt naar een losse verplichting
op dit vlak. Bovendien eisen niet alle verzekeraars de beste keuring die kan plaatsvinden,
waarmee die misschien ook niet afdoende is. Daarom zetten we ook in op de invoering
van een verplichte brandveiligheidskeuring en elektrakeuring. Als je dat doet, zou
dat mogelijk ook impact kunnen hebben op de kosten van verzekeringen. Als er inderdaad
minder stalbranden plaatsvinden, dan zullen de verzekeraars mogelijk ook naar de tarieven
kunnen kijken die met het risico komen op een dergelijke brandveiligheidsverzekering.
Er zit dus ook een voordeel voor de sector in als we het aantal stalbranden omlaag
zouden krijgen.
Het lid Bromet had nog een vraag: willen wij een exportland zijn dat stukken vlees
exporteert, of een land dat zich richt op kennis en innovatie? Ik denk dat dit een
tegenstelling is die er niet per se hoeft te zijn. Ik wil graag een sector zien die
hoogwaardig, innovatief en dierwaardig produceert. Ik gaf eerder aan dat daar een
zekere omvang bij hoort, ook om dat hele kennissysteem overeind te houden met elkaar.
Er hoort ook een zekere mate van export bij. Het gaat voor een groot deel over export
naar Noordwest-Europa en over de export van producten die wij niet eten naar andere
delen van de wereld. Ik denk dat we ook rondom de AMvB Dierwaardige veehouderij met
elkaar moeten gaan praten over welke kansen dit uiteindelijk kan bieden. Ik geloof
er echt in dat steeds meer consumenten dierwaardigheid belangrijk vinden en dat je
als Nederland, als je hierin vooroploopt, iets hebt wat wereldwijd echt onderscheidend
is. Heel veel landen gaan nog niet aan de standaarden voldoen die wij met elkaar willen
neerzetten met deze AMvB. Het moet wat mij betreft niet alleen een bedreiging zijn;
het kan ook juist een kans zijn.
Het lid Ouwehand had een vraag over misstanden. Zij gaf aan dat we daar fundamenteel
iets aan moeten doen en een einde moeten maken aan verzamelplaatsen. Ik kom in de
tweede termijn terug op zo’n nationaal verbod en wat daar juridisch wel en niet in
zou kunnen. Ik roep daarbij ook de sector op om zelf altijd kritisch te kijken naar
het eigen handelen, want maatschappelijk draagvlak is ook van belang voor een sector.
Het feit dat je meermaals op deze manier in het nieuws komt met die verzamelplekken,
betekent dat degenen die zich wel aan de regels houden er ook op aangekeken worden.
Er ligt dus ook een verantwoordelijkheid aan de kant van de sector. Ik heb daarnaast
inderdaad de inzet, die ik al meermaals uit de doeken heb gedaan, om de pakkans te
vergroten, om het preventieve beleid te verstevigen op het gebied van toezicht en
om de sanctionering flink te verhogen.
De heer Graus had een vraag over het afschieten van de stier: waarom is er geen dierenarts
gekomen om het dier te verdoven? Ik heb de beelden ook gezien, en ik begrijp de emoties
die die beelden oproepen, want ik vond het ook verschrikkelijke beelden om te zien.
In dit geval ging het om een acute noodsituatie, waarbij een losgebroken stier een
risico vormde voor de openbare veiligheid. Dan ligt de verantwoordelijkheid primair
bij de lokale autoriteiten en de politie. Ik ken de precieze details hiervan niet,
zou ik willen zeggen, maar ik kan me indenken dat de afwegingen die zijn gemaakt ook
over die acute veiligheid gingen. Tegelijkertijd zal ik uiteraard nog met de collega
van JenV kunnen checken of er alternatieven waren en dit echt een noodzaak was. Dat
kan ik dus gewoon wel doen, ook buiten dit debat om.
Voorzitter. De heer Graus vroeg ook waarom de dierenarts niet meegaat naar dierenwelzijnsinspecties.
Als ze werkzaam zijn bij dierenwelzijnsteams binnen de NVWA gaan dierenartsen mee
bij een inspectie waarvoor hun expertise nodig is. Dit zijn veelal inspecties bij
bedrijven waar er een complexe welzijnsproblematiek speelt. Zij maken veterinaire
verklaringen op ter ondersteuning van de bevindingen van de inspecteurs. De combinatie
van de bevindingen vormt de basis voor de opmaat naar een boete, maar ook naar een
proces-verbaal. Ze gaan dus in sommige omstandigheden mee.
Mevrouw Van der Plas vroeg nog naar starheid bij de opvang van exotische dieren: moeten
we daar niet meer ruimte voor geven? We voeren reguliere gesprekken met de opvangorganisaties
die genoemd werden. In deze gesprekken worden knelpunten besproken en kijken we naar
oplossingen. Ik wil de organisaties die nu vastlopen, oproepen om dit punt in te brengen
bij de overleggen, want wij staan ook sympathiek tegenover het werk dat zij doen.
En als er knelpunten zijn, zullen we daarnaar kijken met elkaar.
Voorzitter, de stapel ... Het gaat maar door, maar de Kamer heeft veel vragen gesteld,
vandaar. Mevrouw Den Hollander, tot slot. Dit is dus de laatste vraag van mevrouw
Den Hollander, en dat is heel fijn. Wil ik aandacht vragen voor de uitdagingen rondom
ongediertebestrijding in onder andere de horecabedrijven? Daar ben ik net al op teruggekomen.
We gaan in overleg met de Staatssecretaris van IenW om te onderzoeken wat de mogelijkheden
zijn om de lasten te verminderen. Daarbij blijft wel de bescherming van milieu, mens
en dier bij het gebruik van gif een voorwaarde, want er zitten ook grote nadelen aan
het volledig vrijgeven hiervan. Denk bijvoorbeeld aan het feit dat een kat een muis
kan opeten als daar gif in zit; dat willen we voorkomen. Dus wij kijken ernaar en
in Q4, eind dit jaar, zullen we uw Kamer informeren in de «ongediertebrief» – zo zullen
we hem maar noemen. Ja, voorzitter, dat staat zo hier in mijn stukken. Maar ik kan
me voorstellen dat andere mensen hier andere woorden voor gebruiken. Laten we hem
anders de «knaagdierenbrief» noemen. Ik zie mevrouw Ouwehand knikken. Kijk ...
Dan een vraag van de heer Graus over de inspecteur-generaal: steun ik hem? Dat doe
ik, omdat hij zich inderdaad heel stevig inzet voor veel van de dossiers die de heer
Graus net genoemd heeft.
De heer Graus had ook vragen over de vertraging van Woo-verzoeken: waardoor komt dat?
Dat komt doordat er steeds meer Woo-verzoeken binnenkomen, die vaak ook omvangrijk
zijn en heel veel belanghebbenden hebben. Binnen de organisatie werken we aan de capaciteit.
11 juni is er een debat over de Woo. We kunnen voorafgaand aan dit debat een brief
aan de Kamer doen toekomen, specifiek over de Woo-knelpunten die wij hierin zien.
Want het speelt inderdaad wel, wat de heer Graus zegt.
De heer Graus vroeg ook over gepensioneerde dierenartsen die zich vrijwillig meldden
maar niet aan de slag zouden kunnen. Dierenartsen in vaste dienst bij de NVWA kunnen
aangeven dat ze willen doorwerken na hun werkzaamheden, als ze met pensioen zouden
moeten. We zetten gepensioneerde dierenartsen op dit moment in als practitioners vanuit
de flexibele schil. Die werken dan vaak niet in vaste dienst, maar wel als zzp’er.
In de praktijk doen dierenartsen dit met enige regelmaat; ze laten zich vaak inhuren
als zzp’er. We gaan natuurlijk in de komende periode met elkaar kijken waar er meer
mogelijk is op dit vlak, want we hebben gewoon echt een probleem met goede mensen
vinden om al het werk uit te voeren dat ook uw Kamer belangrijk vindt.
Nog drie, voorzitter, en dan pak ik een slok water. Mevrouw Van der Plas nog over
wegpesten van de NVWA, en ook over de gepensioneerden. Nou, die van de gepensioneerden
heb ik net beantwoord: wij willen het echt zo veel mogelijk faciliteren dat zij aan
de slag blijven, als zij dat willen. Dierenartsen bij de NVWA hebben een zeer verantwoordelijke
en lastige baan. Daarom zijn we ook zuinig op ze. Het is belangrijk dat ze in de positie
zijn om stevig te handhaven, want dit is een rol waar natuurlijk vaak veel druk bij
komt kijken. Als organisatie zorgt de NVWA ervoor dat de inspecteurs en dierenartsen
onafhankelijk hun werk kunnen doen, bijvoorbeeld door inkapseling te voorkomen door,
als ze heel lang op één werkplek zitten, met enige regelmaat te rouleren. Op individuele
casuïstiek kan ik op dit moment niet ingaan. Eerder is daar door mijn voorganger het
een en ander over verteld. Dit neemt niet weg dat we, los van deze casuïstiek, ons
inderdaad ook de komende jaren verder inzetten voor een zo goed mogelijke werkomgeving,
waarin al deze signalen goed gedeeld kunnen worden.
Dan de heer Graus nog over optreden tegen illegale slachterijen waar onbedwelmd ritueel
geslacht wordt. Dierenwelzijn dient altijd geborgd te zijn. Tegen illegale slachterijen
treden we heel streng op. Verdachten van deze praktijken worden aangepakt, en dat
blijven we in de toekomst volgens mij ook doen. Dit wordt vaak ook strafrechtelijk
opgepakt. Ik kan me voorstellen dat we misschien een keer, in een volgende brief,
een aantal concrete casussen op dit vlak delen die ook in het nieuws zijn geweest,
zodat uw Kamer weet dat we echt wel stevig ingrijpen bij dit soort misstanden. Recentelijk
waren er ook weer beelden in het nieuws die de maag deden omdraaien bij iedereen die
erover heeft gelezen of ze heeft gezien.
Voorzitter. Dan het werkbezoek aan Compaxo. Ik ga voor de zomer sowieso nog op werkbezoek
bij de slachtsector. Ik zal daarbij dit onderdeel sowieso meenemen. Of ik specifiek
naar dit slachthuis ga, weet ik niet, maar ik zal het wel deel van het bezoek maken
om me daarover te laten informeren. De NVWA volgt dit op en zal er ook naar kijken.
Voorzitter. De laatste vraag. Worden dierenartsen automatisch lid van de KNMvD? Niet
automatisch. Je moet je daarvoor opgeven en de NVWA betaalt het lidmaatschap.
Nu ben ik uitgesproken, voorzitter.
De voorzitter:
Nou, respect voor deze spraakwaterval, Staatssecretaris. Neemt u gerust een slokje
water; dan ga ik eerst eens even bij de heer Graus kijken, want ik denk dat hij een
vraag heeft voor u. Dan kunt u even rustig wat water atten.
De heer Graus (PVV):
Het is ook mijn laatste vraag, want ik moet dadelijk gaan. Dit debat is natuurlijk
later begonnen; dat had ik niet kunnen voorzien. Mijn vraag gaat over het werkbezoek
aan Compaxo. Ik hoef daar niet bij te zijn, maar ik wil dat de Staatssecretaris daarnaartoe
gaat, omdat hij de innovatie dient te zien op het gebied van elektrisch bedwelmen
als alternatief voor dat verschrikkelijke CO2-bedwelmen. Dat is voor miljoenen dieren een heel nare fase aan het einde. Ik vind
dus wel dat de Staatssecretaris daarnaartoe moet gaan. Dat moet hij gewoon toezeggen.
Op het werkbezoek dat hij met mij en mevrouw Den Hollander zou brengen, komt hij niet
terug, maar hij is wel al op werkbezoek geweest met meneer Flach, terwijl die als
spuit elf achter mij aan kwam. Daar bent u wel al mee geweest, maar ik vind dat u
dit ook moet prioriteren, want mevrouw Den Hollander en ik willen dat werkbezoek graag
nog voor de zomer brengen met u.
Voor de rest zullen wij hier en daar nog wat moties indienen. Wat het lidmaatschap
en de NVWA betreft: ik ben het er dus niet mee eens dat de Staat meebetaalt aan dat
lidmaatschap. De organisatie is daardoor niet meer onafhankelijk. Ik vind dat geen
goede zaak. Dat deugt gewoon niet. Dat wil ik toch gezegd hebben.
Mevrouw de voorzitter, dan ga ik nu helaas de vergadering verlaten, maar ik zal nog
een aantal moties indienen met de collega’s aan mijn rechterzijde.
De voorzitter:
Ik wens u veel succes, maar eigenlijk wil de Staatssecretaris graag nog even reageren.
Staatssecretaris Erkens:
Heel kort. Ik ging ervan uit dat dat bezoek met de heer Graus gepland wordt. Dat doen
we sowieso voor de zomer. Er loopt iets in de planning, begrijp ik, maar ik zal er
zelf nog een keer naar vragen, want mevrouw Den Hollander en de heer Graus gaan zeker
samen met mij op werkbezoek voor de zomer. Wat betreft Compaxo: ik weet niet of er
op dit moment al een bezoek gepland is aan een concrete slachterij. Ik zal me daar
sowieso over laten informeren. Als er nog niks gepland is, zou dit een mooi bezoek
zijn. Anders vraag ik mijn ambtenaren om voor de zomer te gaan.
De voorzitter:
Nou, kijk aan.
Mevrouw Podt (D66):
Ik mis nog één vraagje. Ik had twee vragen gesteld over de vleesnamen. De ene ging
inderdaad over wat er in Europa gebeurt. Ik hoop natuurlijk dat het Europees Parlement
tegen deze rare, bevoogdende wet gaat stemmen, net als de Staatssecretaris heeft gedaan.
Maar zelfs als ze dat niet doen, zit er nog wel ruimte in het gebruik van de namen
«gehakt», «burger» en «worst», heb ik begrepen. Nou had ik toch gehoopt dat de Staatssecretaris
dan zou toezeggen dat we in Nederland in ieder geval de Warenwet aanpassen, zodat
de NVWA zich niet genoodzaakt ziet om te handhaven op deze namen in Nederland.
Staatssecretaris Erkens:
Dat is een goede vraag. De Warenwet ligt bij VWS, zoals ik net zei in de discussie
met mevrouw Beckerman, maar ik kan u toezeggen dat ik het met de collega bespreek
en dat ik hier inderdaad sympathiek tegenover sta. Ik heb niet voor niks tegen dit
voorstel gestemd.
Mevrouw Podt (D66):
En dan komt u even terug naar de Kamer?
Staatssecretaris Erkens:
En dan komen we uiteraard terug naar de Kamer. Ik zal u uiteraard vertellen wat zo’n
gesprek oplevert.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Over de stalbranden: de Staatssecretaris schrijft dat hij brandveiligheid integraal
wil meenemen in de AMvB Dierwaardige veehouderij. Dat vind ik goed. Hij bevestigt
ook dat dieren die gewend zijn om vrije uitloop te hebben, vluchten. Dieren die altijd
binnen hebben gezeten, zijn te bang voor de buitenwereld. Betekent dat dan, volgens
«1+1=2», dat de AMvB erin gaat voorzien dat alle dieren vrije uitloop hebben, zodat
ze zichzelf in veiligheid kunnen brengen en we die brandveiligheid borgen?
Staatssecretaris Erkens:
Ik kan daar nog niet helemaal antwoord op geven, want in de consultatieversie staat
dat niet. Ik ben inderdaad wel bezig met het aanpassen van het een en ander op basis
van de consultatieversie, in samenspraak met de convenantpartijen en in samenhang
met de taskforce die loopt. Ik kan u dus wel toezeggen dat ik daar bij de Kamer op
zal terugkomen zodra de AMvB volgt. Als het wat langer duurt, zal ik een brief naar
de Kamer sturen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik zou de Staatssecretaris willen oproepen dit inderdaad te doen, want volgens mij
is dat een goed idee: alle dieren vrije uitloop.
Staatssecretaris Erkens:
Ik hoor de oproep.
De voorzitter:
Waarvan akte. Andere leden nog? Dat is niet het geval, dus dan gaan we de tweede termijn
in. U heeft daarvoor 1 minuut en 40 seconden spreektijd. U heeft veel vragen gesteld
in de eerste termijn en volgens mij hebben we uitgebreid gedebatteerd, dus graag enige
consideratie, maar dat komt vast goed. We beginnen bij mevrouw Den Hollander.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb niet zo heel erg veel vragen meer, want ik heb inderdaad
al heel veel vragen gesteld in de eerste ronde. Ik ben echt oprecht erg benieuwd hoe
de AMvB gaat worden. We weten dat er 7.200 consultaties zijn geleverd. Ik ben echt
benieuwd hoe de Staatssecretaris het gaat wegen en waar we straks mee komen, en ook
hoe we de balans houden tussen de AMvB en het convenant, om ook die marktpositie te
behouden.
Ik wil nog wel kort ingaan op het sanctioneringsbeleid. Ik steun de Staatssecretaris
in de high penalty. Als het niet goed gaat, moet je zwaar straffen – omzetgerelateerd
straffen vind ik een prachtig initiatief – maar ik zoek ook nog naar die high trust,
en vooral naar hoe we bedrijven die het goed doen daarvoor kunnen belonen. Het gaat
dus om een positieve incentive, iets met de wortel en de stok, vliegen met stroop
en azijn, en dat soort dingen. Hoe ga je ervoor zorgen dat je de bedrijven die het
gewoon heel erg goed doen ook daadwerkelijk tegemoetkomt, ook in de kosten? Ik ben
bijvoorbeeld op werkbezoek geweest bij een uienbedrijf dat het volledige systeem helemaal
met AI heeft doorgelicht en alles kan laten zien, maar toch geconfronteerd wordt met
continu toezicht, waar het niet om vraagt maar wel voor moet betalen. Ik zou de Staatssecretaris
toch echt willen oproepen om daarmee aan de slag te gaan.
Het laatste wat ik zou willen aangeven, is dat ik het best wel verwarrend vind dat
als we het hebben over de NVWA en levensmiddelen, het gaat over VWS en dat als we
het hebben over «plaagdieren» – zo zou ik ze noemen – we naar IenW gaan. Gaan we dus
het hele kabinet uitnodigen voor het volgende NVWA-debat? Ik sluit me een beetje aan
bij de oproep van mevrouw Beckerman: hoe gaan we ervoor zorgen dat we de NVWA gewoon
goed kunnen bespreken binnen LVVN?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat was precies 1 minuut en 40 seconden. Mevrouw Podt.
Mevrouw Podt (D66):
Ik wil om te beginnen veel dank zeggen tegen de Staatssecretaris, de mensen die naast
hem zitten en de mensen die nog elders in het gebouw allerlei dingen zitten te doen.
Ik ben heel blij met de beantwoording en ook met de manier waarop hij daar waar het
soms al veel te lang echt niet goed gaat, ook wel bereid is om echt stevig op te treden
en zich uit te spreken. Dat heb ik de afgelopen tijd toch wel een beetje gemist, denk
ik.
Ik denk dat de Staatssecretaris gemerkt heeft dat deze commissie hem de komende tijd
zeer scherp gaat houden op dit onderwerp. Ik ben heel blij met de toezeggingen en
met name met het gesprek met de VanDrie Group dat hij heeft aangekondigd. Ik denk
dat dit hard nodig is. Het kan wat mij betreft niet zo zijn dat een marktleider zegt
integer en respectvol te willen werken en dan daaraan op deze manier uitvoering geeft.
Ik hoop dat de Staatssecretaris even laat weten wat het resultaat van het gesprek
was.
Ik heb mevrouw Den Hollander geen tweeminutendebat horen aanvragen, maar ik hoor dat
ze dat wel graag had willen doen. Dan laat ik dit in alle eerlijkheid bij mevrouw
Den Hollander, maar er komt dus een tweeminutendebat. Ik ga nog even nadenken over
wat ik met die transport- en veeverzamelplaatsen wil. Er waren veel mooie toezeggingen,
maar ik heb die foto’s nog op mijn netvlies en die laten mij niet los.
De voorzitter:
Dan vraag ik de commissie even goedkeuring om mevrouw Den Hollander haar tweeminutendebat
te laten aanvragen. Zij zat hier vanmorgen al vroeg in de zaal om dat te kunnen doen.
Het was gauw handdoekje leggen. Ik zie geen bezwaar. Bij dezen. Dan mevrouw Bromet.
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Voorzitter. Aansluitend op de opmerking van mijn buurvrouw over de afgelopen twee
jaar: ik ben niet heel boos geworden vandaag, dus dat is al winst.
Staatssecretaris Erkens:
Niet heel boos, maar een beetje boos?
Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):
Maar dat kan altijd nog komen, dus let op. Nog even over de kalveren, want die export
van een zekere omvang slaat natuurlijk helemaal nergens op als het gaat om kalfsvlees.
Ik hoop dus dat de Staatssecretaris een onderscheid maakt tussen de export van kalfsvlees
en de export van andere hoogwaardige producten, maar daar gaan we het later nog wel
een keer over hebben.
Als het gaat over de dierrechten voor kalveren, zegt hij: het is niet een-twee-drie
een oplossing. Ik kijk uit naar het vastleggen van die dierrechten, want het beperkt
gewoon de groei van de sector, maar dat ligt natuurlijk ook aan hoeveel dierrechten
je toekent. Dat vervolgdebat gaan we ook nog voeren.
Voorzitter, tot slot. Ik was echt wel in shock toen ik van de Staatssecretaris hoorde
dat er kennelijk boeren zijn die hun stallen niet verzekerd hebben. Daar kan ik met
mijn hoofd gewoon niet bij.
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman, aan u het woord.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dank u wel, voorzitter. Ik zou eigenlijk willen vragen of we VWS dan ook bij het tweeminutendebat
kunnen uitnodigen, want dan kunnen onze moties op dat vlak ook beoordeeld worden.
Ik zie dat de Staatssecretaris links schrijft; ik hoop dat hij ook links denkt. Ik
vond het idee van de omzetgerelateerde boetes heel mooi. De Staatssecretaris heeft
veel werk te doen, hier en in Europa. Zeker voor de misstanden met die kalfjes op
transport moeten we deze periode echt een oplossing gaan vinden.
Voorzitter. Ik wil nog een hele kleine toevoeging doen. Wij hebben hier een debat
over de kosten van het toezicht, maar volgens mij moeten we ook wegen wat het kost
om het níét te doen. Dat is ook een hele belangrijke vraag. Daarbij gaat het niet
alleen om wat het kost in euro’s, maar ook om wat het kost in schade. Ik refereerde
in een interruptie kort aan ... Sorry?
De voorzitter:
Een hele korte interruptie.
Mevrouw Den Hollander (VVD):
U had uiteraard uw zin wel even mogen afmaken. Wij delen met u dat het goed is om
toezicht te blijven houden, maar hoe doelmatiger en efficiënter je dat doet, hoe meer
toezicht je kunt houden. Ik denk dat we daar heel erg samen in op moeten trekken.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik kan dit beantwoorden, maar ik kan ook even het voorbeeld geven dat ik wilde geven,
want ik denk dat het dan iets duidelijker wordt. Het voorbeeld dat ik wilde aanhalen,
is een nieuwsbericht van de NOS: «Boeren overtreden regels bestrijdingsmiddelen, NVWA
vindt dat zorgwekkend». Dat ging over controles bij 66 akkerbouwers. Twee op de vijf
bleken regels te hebben overtreden. Nou had ik als vraag: is dit nou risicogericht
of algemeen geweest? We zien dat dit zorgt voor vervuiling van het oppervlaktewater.
We weten allemaal dat de Kaderrichtlijn Water in 2027 veel strenger wordt. Dan hebben
we gewoon een groot probleem, en dat hebben we dan met z’n allen. Gaan de goeden dan
onder de kwaden lijden? Daar zat mijn punt. Je kunt zeggen «we doen minder toezicht»
of «we hebben daar niet voldoende geld voor» en je kunt natuurlijk innoveren, maar
je kunt ook het probleem hebben dat je straks voor hele hoge kosten komt te staan,
terwijl je die misschien kunt voorkomen. Soms is voorkomen dus beter dan genezen,
niet alleen in harde euro’s, maar ook in kwaliteit van onze leefomgeving en ons welzijn.
De voorzitter:
Dank, mevrouw Beckerman. Ik ga naar de heer Koorevaar voor zijn tweede termijn.
De heer Koorevaar (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Volgens mij zijn linksschrijvers mensen die heel creatief
zijn, dus ik ben erg benieuwd wat dat belooft voor de komende vier jaar.
Ik verwacht heel veel van het convenant Dierwaardige veehouderij, waarbij dierenrechtenorganisaties
en partijen in de veehouderij echt stappen willen zetten en dat hebben uitgesproken,
opgeschreven en uitgelegd. Ook in ons coalitieakkoord staat hierover veel: een autoriteit,
een gefaseerde normstelling en steun aan jonge boeren om stappen te kunnen zetten.
Daar wil ik echt een streep onder zetten. Wellicht zal ik daarover nog een motie indienen,
maar daar moet ik nog even over nadenken.
Mijn tweede punt is de NVWA. Ik ben best wel blij met de beantwoording van de Staatssecretaris
en ik ondersteun wat eerder is gezegd. De Staatssecretaris heeft mij er echt wel van
overtuigd dat hij stappen zal zetten en dat hij ons begin volgend jaar zal informeren
over hoe we ook bij hogere temperaturen wel voldoende inzet kunnen plegen, dus dat
het daar niet aan ligt. Het kan daar gewoon niet aan liggen. Ik had hierover een motie
in gedachten, maar die ga ik maar eens lekker niet indienen, dus dat is dat.
Mijn derde punt is het beoordelingskader van de WUR. Daar hebben we het niet echt
veel over gehad, maar ik zou de Staatssecretaris wel willen oproepen om daar werk
van te maken. Misschien kan hij toch nog even reflecteren op de stappen die hij wil
zetten, ook in het kader van het zomerpakket, om met dat beoordelingskader te komen.
Even kijken. Ik hoor dat ik door mijn tijd heen ben. O, jammer! Ik had nog één punt.
De voorzitter:
Misschien is er een collega die even een vraag kan stellen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik ben toch zo benieuwd wat uw laatste punt zou zijn geweest in deze commissie.
De heer Koorevaar (CDA):
U bent ook heel creatief, dank u wel. Ik dacht dat dit een een-tweetje van roze en
burgundy was, maar ik doe ook mee; fijn.
Dat was het verhaal rond de normen die wij hebben ten opzichte van het buitenland.
Ik hoorde de Staatssecretaris zeggen dat hij Nederland, België en Duitsland pakt en
ik geloof dat ik hem ook Denemarken nog hoorde noemen. Ergens in juni komt er ook
een EU livestock strategy. Het moet wel een beetje in balans zijn. Ik begrijp niet
helemaal waarom u daar dan niet een vraag over zou willen stellen in de Raad. Laat
hen het werk doen; dat is toch helemaal niet erg?
De voorzitter:
Mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter, dank. Veel dank aan de Staatssecretaris en zijn hele team voor de uitgebreide
beantwoording; echt fijn. Dank ook voor het doorzetten van de verlaging van de maximumtemperatuur
bij diertransporten. Het blijft wel onbevredigend dat die sector, die alleen maar
heeft getraineerd, nu eigenlijk wordt beloond voor het niet anticiperen en dat het
pas volgend jaar ingaat. Dat wil ik nog wel gezegd hebben.
De Staatssecretaris komt in zijn tweede termijn nog terug op de verhouding tussen
het convenant en de AMvB. Daar hebben we vragen over. Ik was blij te horen dat de
Staatssecretaris zei dat het wettelijke doel van een volledig dierwaardige veehouderij
in 2040 staat en dat hij met tussendoelen wil gaan werken. We weten echter ook dat
het convenant misschien wel bruikbaar is, maar dat je daarmee niet komt tot een volledig
dierwaardige veehouderij. Het lijkt me goed om daar helder over te zijn en ook te
erkennen dat de AMvB moet worden aangescherpt, omdat het convenant alleen niet genoeg
gaat zijn.
Tot slot de kalfjes. Ook dat is toch wel onbevredigend, hoor. We zijn zoet gehouden
met de belofte van VanDrie, de grootste marktspeler, dat het afgelopen zou zijn. Nu
zeggen ze: dat gaat ons helemaal niet lukken. Er zijn Europese regels. Die zijn weliswaar
niet streng genoeg, maar volgens die regels mogen die dieren niet zo lang op een boot
zitten zonder drinken. Dan is het toch onvoorstelbaar dat wij hier, terwijl die dieren
tegen de regels dat hele lange transport hebben ondergaan, ze gewoon vetmesten, slachten
en vervolgens exporteren naar Italië? Ik denk dat wij helemaal van aparte kalvermesterijen
af moeten. Kalfjes moeten gewoon bij hun moeder kunnen opgroeien. Tot die tijd moet
er gehandhaafd kunnen worden op de regels die er zijn, zou ik denken. Ik hoor graag
welke mogelijkheden de Staatssecretaris ziet.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Ouwehand. Dat was de tweede termijn van de zijde van de Kamer.
Ik hoorde net de vraag van mevrouw Beckerman of we voor het tweeminutendebat ook de
Minister van VWS zouden kunnen uitnodigen. Misschien is het goed om te weten dat we
in de afgelopen strategische procedurevergadering hebben afgesproken dat NVWA een
apart commissiedebat wordt. Bij uitzondering zal ik de Griffie vragen of het kan en
dan gaan we zien of dat gaat lukken. Ik kijk even naar de Staatssecretaris: kan hij
die paar vragen die net zijn gesteld ... Twee minuten heeft hij nodig, hoor ik.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
We gaan door met de tweede termijn van de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Erkens:
Dank u, voorzitter. Ik had in de eerste termijn toegezegd om in de tweede termijn
op twee vragen terug te komen. Een daarvan gaat over de autoriteit en de zes principes
van de RDA. Over dit principe bestaat tussen de convenantpartijen ook geen verschil
van inzicht. Het RDA-overzicht van de zes principes is ook letterlijk opgenomen in
het convenant. Er zou dus geen verschil moeten zijn tussen vier en zes; het zijn er
zes. Dat is in ieder geval wat wij vanuit de convenantpartijen eenduidig horen.
Dan was er een vraag, zowel in de schriftelijke vragen als in het debat, over het
verbieden van de verzamelcentra. Ik heb aangegeven dat ik de ruimte om verzamelcentra
voor binnenlands transport en slacht te verbieden, niet benut. Een nationaal verbod
zou wettelijk kunnen. Ik zou het wel afraden, omdat ik denk dat er best veel problemen
op het vlak van dierenwelzijn kunnen ontstaan of juist de grens over verdwijnen en
we problemen op andere plekken in de keten zouden creëren. Dat neemt niet weg dat
we rondom sanctionering en cameratoezicht stappen gaan zetten, want de situatie moet
verbeteren.
De VVD is benieuwd naar de AMvB, als ik het zo mag samenvatten. Dat snap ik. We doen
ons best om die zo snel mogelijk bij u te laten belanden. Ik hoop dat de Kamer die
snel op een goede en inhoudelijke manier met ons kan behandelen. Volgens mij willen
we namelijk allemaal snel duidelijkheid creëren.
Mevrouw Den Hollander vroeg hoe we goed gedrag gaan belonen in toezicht. Daar gaan
we voor de zomer uitgebreid op terugkomen in de brief rondom toezicht op de NVWA.
Ik kan me voorstellen dat we daar langs drie lijnen naar kijken. De eerste is: wat
kan er nu al zonder wet- en regelgeving aan te passen? Er kunnen namelijk al een aantal
zaken. De tweede is: waarvoor moet je nationale wet- en regelgeving aanpassen? De
derde is de Europese regelgeving, waar ik in het debat ook naar verwees, dat er vaak
iemand fysiek bij aanwezig moet zijn. Ik wil voorkomen dat ik alleen een Europese
inzet heb, die over vier of vijf jaar mogelijk tot effect leidt. Ik wil op de korte
termijn ook met stappen komen op dat vlak, zodat bedrijven ook weten dat goed gedrag
beloond gaat worden. Op die knip met VWS komen we terug in de brief, zoals ik aangaf.
Dan de vraag van mevrouw Podt over het gesprek met VanDrie. Daar komen we uiteraard
op terug. Dat kan ik toezeggen.
Mevrouw Bromet had het over boeren die niet verzekerd zijn voor stalbranden. Dat klopt.
Er zijn inderdaad veehouders die geen brandverzekering hebben. Daarom kijken we naar
een wettelijk verplichte elektrakeuring, zodat iedereen daaronder valt.
Mevrouw Beckerman van de SP zei: u schrijft links. Ik zou zeggen: dat betekent niet
dat ik hierin altijd links denk. Volgens mij kunnen een hart voor ondernemerschap
en een hart voor dieren goed samengaan. U zult mijn inbreng vaak langs die lijnen
horen.
U gaf ook aan dat de goeden niet onder de kwaden moeten lijden. Dat ging volgens mij
specifiek over gewasbescherming. In dat kader heb ik op werkbezoek ook verhalen gehoord
van ondernemers die zich wel aan de regels proberen te houden. Zij gaven ook vaak
aan dat ze allemaal weten welke een of twee ondernemers in hun omgeving degenen zijn
die zich niet aan de regels houden. Soms calculeren ondernemers de boete in, omdat
die vrij beperkt is. De hele sector wordt daar inderdaad op aangekeken en het maatschappelijk
draagvlak staat onder druk. Daarom gaan we de sanctionering flink aanscherpen, zodat
de prikkel dat de boete opweegt tegen de extra winst die behaald wordt bij het overtreden
van de regels, er niet meer kan zijn. Daar gaan we dus ook flinke stappen op zetten.
Het CDA had nog vragen over het beoordelingskader van de WUR. Ik weet niet precies
welk specifiek beoordelingskader er nu bedoeld wordt, want er zijn er zo veel op dit
vlak. Misschien kan de heer Koorevaar mij dat na afloop vertellen. Alle goede kaders
nemen we uiteraard mee; met name vanuit de WUR zijn die ook vaak goed. De Europese
inzet ... O, kijk. Dat komt na afloop helemaal goed, zie ik. Voor de mensen die het
niet zagen: het rapport werd omhooggehouden. Ik wil de RDA niet aan het werk zetten
om anderhalf jaar een uitgebreid onderzoek te doen naar wat andere landen doen op
dierenwelzijnsgebied. Ik kan u wel toezeggen dat wij na de zomer uitvragen wat er
de komende periode op Europees gebied aan komt en welke grote bewegingen we zien in
andere lidstaten. Met name Duitsland en België zijn daarbij relevant voor ons. Wij
zullen daarover rapporteren in een brief na de zomer en voorafgaand aan de behandeling
van de AMvB, zodat u die informatie dan wel heeft. Ik hoop dat ik de heer Koorevaar
daarmee tegemoetkom. Ik zie een zuinig knikje, wat ik opvat als een enthousiaste omarming
van dit voorstel.
De Partij voor de Dieren had nog twee vragen op dit vlak. De eerste vraag is hoe het
convenant en de AMvB aan elkaar relateren. Ik heb natuurlijk een wettelijke opgave
om in 2040 een dierwaardige veehouderij gerealiseerd te hebben. Daar zitten een paar
randvoorwaarden aan. Het gaat inderdaad om een doorvertaling het convenant naar de
wettelijke verplichting die ik heb. Ik zal in de informatie rondom de AMvB uitgebreid
terugkomen op hoe we hier invulling aan geven. Rondom de kalveren heb ik ook toegezegd
dat ik richting de Europese Commissie een signaal zal afgeven ten aanzien van de handhaving.
We merken inderdaad dat we hier vrij weinig kunnen doen. Er wordt gezegd dat men de
regels respecteert in het buitenland, maar ons komen ook signalen ter ore, onder andere
in de berichtgeving van vandaag, dat het gewoon niet zo is. Dat is dus wat ik ga doen.
Voorzitter. Ik dank de commissie voor het scherp houden. Er zijn meer dan 100 vragen
gesteld. U ziet hier een berg van antwoorden en stukken liggen. Ik ga ervan uit dat
dit mijn voorland is voor alle andere debatten met deze commissie. Ook dank voor het
inhoudelijke en waardige debat. Volgens mij kunnen we de komende jaren echt stappen
zetten op deze dossiers, waarbij we aan de ene kant ruimte geven aan ondernemers om
die stappen te zetten en aan de andere kant dierenwelzijn structureel naar een beter
niveau gaan trekken met elkaar. Ik zie uit naar het vervolg met deze commissie.
De voorzitter:
Veel dank aan de Staatssecretaris en de ondersteuning voor de antwoorden. Ook veel
dank aan de commissie. Dan rest mij nog een lading toezeggingen aan u voor te lezen.
We gaan zien hoever we daarmee komen.
Er is een tweeminutendebat aangevraagd door mevrouw Den Hollander. Dat komt helemaal
goed.
De volgende toezeggingen zijn gedaan.
− De Staatssecretaris van LVVN zegt toe om de Kamer voor de zomer te informeren over
de visie op toezicht en handhaving en het verbeteren van het toezicht op dierenwelzijn
door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.
− De Staatssecretaris zegt toe om een reactie op het rapport Dierwaardig Nu aan de Kamer
te sturen. Dat is een toezegging aan de heer Graus.
De vraag is alleen: op welke termijn?
Staatssecretaris Erkens:
Laat ik zeggen dat het voor de behandeling van de AMvB komt. Ik zal een logische brief
uitzoeken die we al sturen en zorgen dat het daarin komt. Dat zal voor de behandeling
van de AMvB zijn.
De voorzitter:
Voor de behandeling van de AMvB.
− De Staatssecretaris zal voor het zomerreces van 2026 de Kamer informeren over de routes
die hij kiest met betrekking tot de boetes.
− De Staatssecretaris zal de Kamer uiterlijk begin 2027 informeren over de voorbereidingen
van de mogelijkheden voor vervroegd slachten en de mogelijkheden binnen de NVWA in
relatie hiertoe.
− De Staatssecretaris zal de Kamer in het najaar van 2026 informeren over de mogelijkheden
voor de uitbreiding van de reikwijdte van de AMvB Dierwaardige veehouderij. Dat is
een toezegging aan mevrouw Podt.
Mevrouw Podt (D66):
Kunt u dat iets specificeren? Het gaat inderdaad over een uitbreiding van het aantal
dieren en het aantal schakels in de keten.
Staatssecretaris Erkens:
Dat kan allebei, maar het zal in eerste instantie meer gericht zijn op diersoorten.
Ik kan ook wat over de andere schakels zeggen, maar ik wil wel de verwachtingen managen
door te zeggen dat het veel meer gericht zal zijn op diersoorten.
De voorzitter:
Bij dezen.
− De Staatssecretaris zal de Kamer voor het commissiedebat Zoönosen en dierziekten informeren
over de tijdlijn voor het komen tot een AMvB inzake IBR.
− De Staatssecretaris zal de Kamer in het vierde kwartaal van 2026 een knaagdierenbrief
doen toekomen, waarin hij zal ingaan op knaagproblemen die leiden tot stalbranden
en het toepassen van gif in de bestrijding van knaagdieren. Dat doet hij samen met
IenW.
− De Kamer zal worden geïnformeerd over de uitkomsten van het gesprek met VanDrie Group
over het transport van kalveren. Dat is een toezegging aan mevrouw Podt van D66.
− Na het zomerreces van 2026 ontvangt de Kamer een brief over de uitvraag bij andere
lidstaten over ontwikkelingen op het gebied van dierwaardige veehouderij. Dat is een
toezegging aan de heer Koorevaar van het CDA.
Staatssecretaris Erkens:
Ik zou dat het liefst doen in een bestaande brief na de zomer. Misschien kan ik in
een brief rondom de LVR een uitgebreide toelichting hierop geven, omdat we het ook
deels via Brussel moeten uitzetten.
De voorzitter:
Dat is bij dezen genoteerd.
Mevrouw Podt (D66):
Ik mis er nog eentje, over het gesprek met de Minister van VWS over de Warenwet en
de vleesvervangers.
De voorzitter:
Ja, een gesprek met de Minister van VWS. Ik zie de Staatssecretaris hevig knikken.
Wanneer gaat u daarover terugkoppelen, Staatssecretaris?
Staatssecretaris Erkens:
Zal ik zeggen «rond de zomer», maar proberen om het voor de zomer te doen? Ik moet
het natuurlijk even met de collega checken en daarom zeg ik: rond de zomer. Mijn inzet
is echter: voor de zomer.
De voorzitter:
Ik zie mevrouw Podt knikken. Rond de zomer. Dat is uiterlijk september.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Nog even over de AMvB. Ik snap heel goed dat de Staatssecretaris zegt dat het óf ervoor
óf erna wordt, maar zou hij kunnen toezeggen dat zodra hij weet of het voor of na
de zomer wordt, we geïnformeerd worden? Dan kunnen we daar een beetje rekening mee
houden. Ik verwacht namelijk dat we nog experts willen spreken en dergelijke. Ik begrijp
heel goed dat hij het nu nog niet weet, maar kan hij zodra hij beeld heeft van het
tijdpad, ons informeren?
Staatssecretaris Erkens:
Dat lijkt me een redelijk verzoek, waarbij ik wel zeg dat het waarschijnlijk vlak
na de zomer zal zijn omdat we a die consultatie nog hebben over de uitbreiding van
de AMvB en b de samenhang met de taskforce willen meenemen. Zodra wij het definitief
weten, zal ik de Kamer dat laten weten.
De voorzitter:
Goed. Dat waren de toezeggingen. Dan wens ik u allen nog een mooie middag en een goed
reces toe. Veel dank. Ik sluit de vergadering.
Sluiting 15.56 uur.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
H.S. Steen, voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur -
Mede ondertekenaar
R.P. Jansma, griffier -
Mede ondertekenaar
M. Mohandis, voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport