Brief regering : Reactie op ABD-onderzoek Nationaal Groeifonds 'Groeien in Uitvoering'

Nr. 10
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 1 april 2026

Onlangs heeft ABD Topconsult onderzoek gedaan naar de uitvoering van het Nationaal
Groeifonds (NGF). Daarbij heeft ABD TopConsult aanbevelingen gedaan om de uitvoering
van het Nationaal Groeifonds te versterken.

In deze brief licht ik u als fondsbeheerder, mede namens de Minister van Financiën
(medefondsbeheerder), allereerst de achtergrond van het onderzoek toe. Vervolgens
ga ik in op de aanbevelingen en de wijze waarop het kabinet daar invulling aan zal
geven.

Achtergrond

Het Nationaal Groeifonds investeert in 50 grootschalige programma’s die bijdragen
aan het duurzaam verdienvermogen van Nederland. Het betreft onder meer programma’s
op het gebied van groene waterstof, de verduurzaming van de landbouw, het bestrijden
van laaggeletterdheid en sleuteltechnologieën als quantum en kunstmatige intelligentie.
Daarmee is een bedrag van € 11 miljard gemoeid. De eerste programma's zijn gestart
in 2021. De programma's hebben een looptijd van 5 tot 15 jaar en bevinden zich op
dit moment dus in de uitvoeringsfase. De eerste tussenresultaten van de projecten
zijn zichtbaar. Zo zijn er diverse NGF-projecten die gericht zijn op innovatieve behandelingen
of veel effectievere medicijnen. De eerste vernieuwende technologieën en concrete
behandelingen worden nu al getest in de laboratoria die door het NGF tot stand zijn
gekomen. Ook worden met NGF-middelen stappen gezet om het onderwijs te verbeteren.
Zo zijn prototypes van AI-oplossingen ontwikkeld en getest om kinderen te helpen,
bijvoorbeeld met leren lezen.

De meeste projecten zijn voortvarend van start met de uitvoering. Tegelijkertijd zien
we dat de uitvoering uitdagend kan zijn vanwege het innovatieve karakter, de grootschaligheid
en de lange looptijd van de projecten. De uitvoering vraagt daarom de komende jaren
nog om voldoende focus van alle betrokken partijen. ABD heeft in het rapport «Groeien
in Uitvoering» knelpunten in kaart gebracht en aanbevelingen gedaan om de uitvoering
van het Nationaal Groeifonds als instrument en de uitvoering van de individuele projecten
te verbeteren. Voor dit onderzoek heeft ABD deskresearch verricht en interviews gehouden
met de direct bij de uitvoering van het Nationaal Groeifonds betrokken partijen (departementen,
uitvoeringsorganisaties, publiek-private consortia, fondsbeheer en Adviescommissie
Nationaal Groeifonds).

Aanbevelingen

ABD komt tot aanbevelingen op zeven thema’s. Daarvan hebben er zes betrekking op de
uitvoering van de huidige 50 projecten en één op een eventueel vervolg op het fonds.
In het kort zien de aanbevelingen op de thema’s:

1. Versterking van de uitvoeringscultuur; deze aanbevelingen zien vooral op kennisdeling tussen projecten en de sturing op de
doelstelling van de projecten vanuit fondsbeheer.

2. Versterking van de rol van de uitvoerende departementen; deze aanbevelingen zien op het borgen van voldoende capaciteit en expertise bij de
departementen voor de uitvoering van de projecten waarvoor zij verantwoordelijk zijn.

3. Meer betrekken van het hogere management bij zowel de projectverantwoordelijke departementen
als het fondsbeheer.

4. Het breder bekendmaken en in de praktijk doorvoeren van het beheerraamwerk; deze aanbevelingen zien op het beheerraamwerk1, een praktijkgerichte beschrijving van en handleiding voor het beheer van NGF-projecten
door fondsbeheer en de uitvoerende departementen. ABD constateert dat de uitvoering
van het beheer verbeterd kan worden door de bekendheid van het beheerraamwerk te vergroten
bij deze partijen.

5. Stroomlijn proces staatssteuntoets; ABD stelt voor de processen rondom staatssteuntoetsing zo veel mogelijk te stroomlijnen
om dit proces waar mogelijk efficiënter in te richten.

6. Optimaliseer informatiepositie consortia; ABD constateert dat de consortia, die een regiefunctie hebben bij de uitvoering van
het NGF-project, niet altijd dezelfde informatiepositie hebben als de betrokken uitvoeringsorganisatie
en doet aanbevelingen om de informatiepositie van de consortia te verbeteren.

7. Aanbevelingen voor een nieuwe financieringsronde; deze aanbevelingen zien onder andere op het borgen van de lessons learned uit het
NGF voor het bredere kennis- en innovatiebeleid alsmede voor eventuele toekomstige
rondes.

Vervolg

De aanbevelingen van ABD zijn waardevol en we nemen deze mee bij het verbeteren van
de uitvoering van NGF-projecten. De aanbevelingen gericht op een nieuwe financieringsronde
van het NGF en breder innovatie-instrumentarium zullen worden meegenomen in de ontwikkeling
van nieuwe financieringsinstrumenten die in het coalitieakkoord2 zijn opgenomen. Daarnaast zult u naar aanleiding van het coalitieakkoord nader worden
geïnformeerd over de uitwerking van de passage die aangeeft dat aan de Nationale Investeringsinstelling
een onderdeel toegevoegd wordt dat kan dienen als de opvolger van het huidige Nationaal
Groeifonds.

De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
H.G. Herbert