De tijd dat de Handelingen - de uitgewerkte stenogrammen - van de vergaderingen in de Tweede Kamer met een Adler-typemachine op papier werden gezet, ligt ver achter ons. In die tijd, zo’n dertig jaar geleden, duurde het veertien dagen voordat de Handelingen beschikbaar waren voor het publiek.

Vandaag is het ongecorrigeerde verslag van een Kamervergadering al twee uur na het debat online beschikbaar. Via de app Debat Direct kun je vergaderingen nu zelfs live via je smartphone volgen, tegelijk met de bijbehorende debatinformatie. Dankzij de technologische vooruitgang van de afgelopen jaren is het werk van stenografen veel zichtbaarder geworden voor het publiek. Ze zitten namelijk achter computerschermen in het midden van de vergaderzaal. Maar het vakmanschap en de toewijding van de stenograaf zijn onveranderd.

Computersysteem

Een van stenografen legt uit wat het werk inhoudt: “Ons werk is de vergaderingen en debatten zo waarheidsgetrouw mogelijk te notuleren. We blijven daarbij zo dicht mogelijk bij de woorden van het Kamerlid of de bewindspersoon die aan het woord is. Vroeger notuleerden we in steno en schreven we deze aantekeningen achteraf uit. Tegenwoordig hebben we een handig computersysteem waarin we al tijdens het debat ‘markeringen’ kunnen aanbrengen: een soort inhoudsopgave van een vergadering. We geven aan wie er aan het woord is of dat er bijvoorbeeld een debat bezig is of een stemming. Deze markeringen vormen de basisstructuur van het verslag."

Estafettedienst

Voordat het debat begint, zorgen we ervoor dat de juiste informatie in het systeem is ingevoerd. Daarnaast worden er audio-opnames gemaakt van de vergaderingen. Die helpen ons bij het uitwerken van onze verslagen. Per plenaire vergadering werken we met iemand die de structuur van het debat bepaalt, een ‘nalezer’ en dertien verslagleggers die elk nooit langer dan vijf minuten in de plenaire zaal zitten achter de computerschermen. Na die vijf minuten heeft een verslaglegger een uur om de opnames van die vijf minuten uit te werken. Hij of zij wordt dan afgewisseld door een collega. De verslagleggers werken dus eigenlijk in een soort ‘estafettedienst’.”

Correct gespeld Luxemburgs

“We hebben nu veel meer informatie tot onze beschikking dan dertig jaar geleden. Toen moest je wetten en besluiten opzoeken in de bibliotheek als er in een vergadering naar werd verwezen. Nu vind je alles op internet. Dat scheelt een hoop tijd. Maar vergis je niet: ons werk is er niet per se gemakkelijker op geworden. Je moet ondanks het internet soms best nog moeite doen om de details kloppend te krijgen."

"Wanneer tijdens een debat of commissievergadering een Arabisch woord wordt gebruikt, is het aan ons om te achterhalen welk woord dat precies is en hoe je het precies spelt en kunt vertalen. We willen natuurlijk wel dat het correct in de Handelingen terechtkomt. Een tijd geleden sprak iemand tijdens een debat een zin in het Luxemburgs. De sport is dan om die zin in de juiste spelling en grammaticaal juist in de Handelingen te krijgen.”

Geschiedenis schrijven

“Als stenograaf voel ik me wel een beetje de hoeder van de taal in de Tweede en Eerste Kamer. Ik wil het debat in zo helder mogelijke taal weergeven, maar soms maken politici hun zin niet af of kloppen hun uitspraken grammaticaal niet. Dat is een mooi spanningsveld en ik beleef er elke dag opnieuw plezier aan. Hoe wij dingen notuleren, bepaalt uiteindelijk toch hoe het debat de geschiedenis in gaat.

Nulkoek

In de tijd dat nog niet alles live werd uitgezonden, konden we een verkeerde uitdrukking nog corrigeren. En wanneer het taalgebruik in de hitte van het debat wat te onbeleefd werd, corrigeerden we dat op aangeven van de Voorzitter ook. Deze onderdelen van het verslag kwamen dan terecht in het zogeheten ‘lijkenregister’: een archief vol ongepast taalgebruik. Doordat alle debatten nu live zijn te volgen en zijn terug te zien via Debat Gemist, kunnen we dat niet meer doen. Als een Kamerlid ‘lulkoek’ zegt, komt dat nu ook in de Handelingen terecht. Vroeger maakten we daar dan ‘nulkoek’ van.”

Taalgevoel en stressbestendigheid

“Wie als stenograaf bij de Tweede Kamer wil werken, moet uit het juiste hout zijn gesneden. Niet alleen een onberispelijk taalgevoel is belangrijk: je moet ook stressbestendig zijn. Bovendien moet je niet bang zijn voor onregelmatige werkuren. Als de Kamer vergadert moeten er altijd verslagleggers bij aanwezig zijn. Ruim voor een debat begint, start je met de voorbereidingen en je werkt nadat een vergadering voorbij is door om je verslag af te maken. Bij vergaderingen die tot diep in de nacht duren, komt het regelmatig voor dat je het licht uitdoet."

Eigen opleiding

"Omdat het werk van een stenograaf zo veeleisend is, leiden we onze eigen mensen op. Zo zorgen we ervoor dat iedereen goed beslagen ten ijs komt en kunnen we leren van elkaars ervaringen. Wat de belangrijkste tip is die ik heb gekregen tijdens mijn opleiding? Neem altijd een dropje mee, voor het geval je tijdens een debat een hoestbui krijgt.”