Integriteit politieke ambtsdragers

De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor het integriteitsbeleid van de decentrale overheden, zoals gemeenten, provincies en waterschappen. Sinds 2006 zijn gemeenten, provincies en waterschappen verplicht een integriteitsbeleid te voeren en een gedragscode vast te stellen. Onderwerpen die in een gedragscode bijvoorbeeld naar voren komen zijn belangenverstrengeling, de omgang met informatie en geschenken.

BIOS
De decentrale overheden zijn zelf verantwoordelijk voor hun integriteitsbeleid. Om hen daarin te ondersteunen heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken eind 2005 BIOS opgericht. BIOS staat voor Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS). Dit bureau verschaft onder meer praktische handreikingen voor veel voorkomende integriteitsthema’s, modellen, risicoanalyses, dilemmatrainingen, opleidingen en workshops aan besturen. Daarnaast doen veel gemeenten aan dilemmatrainingen.

Burgemeesters
De burgemeester heeft de rol van hoeder van de gemeentelijke integriteit. Hij is in staat om integriteitsschendingen te zien en aan de orde te stellen. Wanneer er vermoedens zijn van integriteitsschendingen bij wethouders en raadsleden wordt er in de regel optreden van de burgemeester verwacht. Dit is geen eenvoudige taak. De Kamer vindt het belangrijk dat de burgemeester zich hierin gesteund weet. In een motie heeft zij daarom gevraagd de rol van de burgemeester te versterken, namelijk dat hij een verantwoordelijkheid heeft om integriteitsschendingen te melden.

Wethouders en gedeputeerden
In de gemeentewet staan een aantal vereisten waaraan wethouders moeten voldoen. Dit zijn voorschriften over onder andere het vervullen van nevenfuncties en verboden handelingen. Een gemeente kan een kandidaat wethouder of gedeputeerde vragen om een verklaring omtrent het gedrag (VOG) aan te vragen. Een VOG is een verklaring van de minister van Justitie dat uit onderzoek is gebleken dat er geen bezwaren zijn die de vervulling van de desbetreffende functie in de weg staan.

Het kabinet ziet geen reden om de aanvraag van een VOG verplicht te stellen voor alle kandidaat wethouders en gedeputeerden. Wel wil minister Donner dat er een spoedprocedure komt voor politieke ambtsdragers zodat een VOG-aanvraag niet een spoedige benoeming in de weg staat.  

Kamerleden
Volksvertegenwoordigers hebben een mandaat van de kiezers en leggen ook aan de kiezers weer verantwoording af. Zelfs hun eigen politieke partij kan hen niet dwingen of verhinderen om hun stem op een bepaalde manier uit te brengen. De vraag hoe die stem zich verhoudt tot eventuele persoonlijke belangen, vindt minister Donner in eerste instantie de eigen verantwoordelijkheid van de Kamerleden. Hij ziet geen reden om dit vast te leggen in een wet.   

Op donderdag 10 november 2011 van 15.30 tot 18.30 uur hield de commissie voor Binnenlandse Zaken een algemeen overleg over de integriteit van politieke ambtsdragers. Namens het kabinet was minister Donner van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aanwezig.

• Brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 26 april 2011 over integriteit politieke ambtsdragers (Kamerstuk 32500 VII, nr. 99)
• Brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 26 april 2011 over ambtelijke bijstand in het kader van een verkiezingscampagne (Kamerstuk 32500 XIII, nr. 194)
• Brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 28 april 2011 met reactie op de aangenomen motie Koopmans (Kamerstuk 32500 VII, nr. 29) over aanpassing van de gedragsregels voor oud-bewindslieden (Kamerstuk 32500 VII, nr. 102)
• Brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 11 juli 2011 met reactie verzoek commissie BiZa in zake een persoonlijk verslag van een (gewezen) ambtenaar van het ministerie van Verkeer en Waterstaat (thans het ministerie van Infrastructuur en Milieu) naar aanleiding van het melden van een vermoeden van een misstand (Kamerstuk 28844, nr. 55)
• Brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 11 juli 2011 met beantwoording vragen commissie BiZa inzake het verschaffen van inlichtingen over zakelijke belangen van (aspirant-)bewindspersonen (Kamerstuk 32500 III, nr. 14)
• Brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 23 september 2011 met reactie op de motie-Heijnen c.s. (Kamerstuk 30693, nr. 21) over opschorten van de vergoeding voor raads- en statenleden die enige tijd niet hebben deelgenomen aan raads- en statenvergaderingen (Kamerstuk 30693, nr. 22)

• Dossier Integriteit overheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
• Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS)
• Dossier Politieke ambtsdragers van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Algemene Zaken
• Dossier Politieke ambtsdragers van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)