Hoorzitting prijsvorming agro-nutriketen

Wat krijgt een teler voor zijn aardappels? En wat kosten ze in de winkel? Op 11, 17, 18 februari hield de commissie LNV openbare gesprekken over de prijsvorming van agrarische producten, de zogenaamde ‘agro-nutriketen’. Van de boer die aardappels teelt tot de ovenfrites in de winkel. Wie ontvangt nu precies welk deel van de uiteindelijke verkoopprijs?

In onderstaand programma staat het overzicht van deskundigen waarmee de commissie sprak.

Het doel van de hoorzitting is om inzicht te krijgen in de prijsvorming in de agro-nutriketen in Nederland. Wie of wat heeft nu precies invloed op de prijs? En hoe komt de prijs van agrarische producten tot stand? Deze vragen staan centraal in de hoorzittingen, waarin de Kamerleden spreken met wetenschappers, deskundigen, producenten van aardappelen, zuivel en varkensvlees en vertegenwoordigers uit de levensmiddelenbranche.

Standpunt kabinet
In voorbereiding op de hoorzitting vroeg de commissie aan minister Verburg van LNV en minister Van der Hoeven van Economische Zaken wat hun visie is op de prijsvorming in de agro-nutriketen in Nederland. Het kabinet wil dat de mededingingsautoriteiten en de Europese Commissie erop toezien dat er voldoende ruimte is voor concurrentie op het gebied van agrarische grondstoffen en voedsel. Niet alleen in Europa, maar ook wereldwijd. 

Europese maatregelen
Daarnaast melden de ministers dat de Europese Commissie eind oktober 2009 een aantal maatregelen heeft voorgesteld om de agro-nutriketen beter te laten functioneren. Zo moeten oneerlijke handel en misbruik van onderhandelingsmacht worden voorkomen, moet er meer inzicht en transparantie komen in de prijsvorming binnen de ketens en concurrentie worden bevorderd. In november 2010 komt de Europese Commissie met een rapport over de voortgang van de voorgestelde acties.

Onderzoek NMa
Begin december kwam de Nederlandse Mededingingautoriteit (NMa) met het rapport ‘Prijsvorming in de Agri-food sector’,  een onderzoek naar de kosten en marges in de voedselketen, van producent tot supermarkt. Hierin stonden producten zoals aardappels, uien, eieren en brood centraal. Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat het grote prijsverschil tussen producent en supermarkt voor een groot deel voortkomt uit de kosten van de groothandel en de supermarkten. Volgens de NMa is het niet zo dat de supermarkt altijd de hoogste winstmarge hanteert in vergelijking met de producent en groothandel.

• Brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 24 november 2009 over het voorstel van de Europese Commissie over de prijsvorming van agrarische producten en mogelijke marktmacht van supermarkten (kamerstuk 32266, nr. 2)

• Brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 14 december 2009 over prijsvorming in de agro-nutriketen en de positie van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (kamerstuk 32266, nr. 1)

• Brief van de minister van Economische Zaken d.d. 17 december 2009 over resultaten onderzoek EIM naar problematiek rondom inkoopmacht (kamerstuk 32123 XIII, nr. 46)

• De aard en omvang van inkoopmacht (onderzoek EIM) (bijlage bij 32123 XIII, nr. 46)

• Prijsvorming in de agrifoodsector : rapport van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (openbare versie). - Den Haag : NMa, 2 december 2009. - 57 p.  
  Dit rapport bevat de resultaten van het onderzoek van de NMa naar de prijsvorming en de marges door de gehele keten heen van een achttal agrarische producten.

• Prijsvorming van voedingsproducten / F. Bunte, J. Bolhuis, G. Jukema en E. Kuiper. - Den Haag : Landbouw-economisch Instituut LEI, november 2009. - 70 p.
  Onderzoek uitgevoerd in opdracht van de NMa.

De onderstaande artikelen zijn tijdelijk beschikbaar. Vanwege auteursrechten verdwijnen de artikelen 2 weken na publicatie.

• Tuinders : machtsmisbruik supermarkten / H. van der Lugt. - NRC-Handelsblad, 13 januari 2009 Er is een excessieve machtsconcentratie bij de supermarkten. Het is tijd om producenten en consumenten te beschermen. Supermarkten spelen goede ondernemers in de tuinbouw tegen elkaar uit. De winst komt niet terecht bij de leveranciers, maar vooral bij de supermarkt en de handel. LTO kijkt naar de mogelijkheden van machtsconcentratie aan aanbodzijde.

• Prijsvorming in de voedselketen / L. de Bie. - Cooperatie 71 (2009) 601 (december) : 21-23  
  Afgelopen jaar werd gekenmerkt door een slecht inkomen voor boeren en tuinders. Op Nederlands en Europees niveau is onderzocht of dit te wijten is aan een oneerlijke machtsverdeling in de voedselketen. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) heeft onderzoek gedaan en heeft het volgende geconcludeerd:
  - Supermarkten zijn niet dominant in de prijsvorming, aangezien de prijzen vooral door de producentenprijzen worden beïnvloed.
  - De consumentenprijzen zijn te verklaren door de onderliggende kosten die vooral door groothandel en supermarkten worden gemaakt.
  - De Nederlandse voedselprijzen stijgen, maar minder hard dan elders in Europa.

• Samenwerken in landbouw wordt noodzaak / G. van der Wal en M. van Heezik. - Het Financieele Dagblad, 15 oktober 2009    
  Het gebrek aan evenwicht tussen landbouwproducenten en de inkoopmacht van grote supermarktketens dwingt landbouwproducenten tot bundeling willen zij enig tegenwicht kunnen bieden. Zolang de omvang van de afzetbundeling ruimte laat voor andere samenwerkingsverbanden zal de mededinging niet worden uitgeschakeld.

• Straks houdt de boer het nog voor gezien / D. Veerman. - De Volkskrant, 19 september 2009   Zes inkooporganisaties van supermarkten bepalen voor 70 procent wat ons land thuis eet. Een handjevol inkopers kan kiezen uit duizenden boeren in een open markt. De prijs bepaalt waar er ingekocht wordt. Ook de voedselverwerkende industrie zit in hetzelfde schuitje als de boeren. In Europa zullen de ruim tachtig inkooporganisaties van supers fuseren of samenwerken om hun inkoopmacht verder te vergroten en hun leveranciers verder op achterstand te zetten. De vraag moet gesteld worden hoe lang boeren nog doorgaan met
  boeren als ze doorkrijgen dat ze de gewenste goedkoopte niet meer kunnen bijbenen en er heel andere ontwikkelingen gaande zijn.

• Heb leveranciers lief, betaal eerlijke prijs / W. Zwanenburg. - Agrarisch Dagblad, 8 april 2009
  Boeren en supermarkten kunnen niet zonder elkaar. De winstmarges zullen dan ook eerlijk verdeeld moeten worden. Ook zullen de supermarkten de producenten meer moeten betalen als de consument meer eisen aan de producten gaan stellen.

• Persbericht NMa
  http://www.nmanet.nl/nederlands/home/Actueel/Nieuws_Persberichten/NMa_Persberichten/Persberichten_2009/31-09_NMa_maakt_prijsvorming_voedselketen_transparant.asp

• Persbericht LTO Nederland
  http://www.lto.nl/nl/25222714-%5BLinkpagina_persberichten%5D.html?location=1893524171393407,10354241,true,+,true
  
• Supermacht : over de macht van de supermarkt
  http://www.supermacht.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=251&Itemid=30